arrow
Trang Nhà arrow  Biên Khảo arrow Biên Khảo arrow TƯỞNG NIỆM NHÀ BÁO NGÔ VƯƠNG TOẠI - Biên soạn: Phan Anh Dũng
Trang NhàLiên KếtLiên Lạc Tạp Chí Cỏ ThơmLiên Lạc Website
Trang Nhà
Chủ Trương
Văn
Thơ
Nhạc
Hội Họa - Nhiếp Ảnh
Biên Khảo
Giao Điểm
- - - - - - -
Tác Giả
Tủ Sách
- - - - - - -
Sinh Hoạt
- - - - - - -
Liên Kết
- - - - - - -
Tìm Kiếm
Liên Lạc
TƯỞNG NIỆM NHÀ BÁO NGÔ VƯƠNG TOẠI - Biên soạn: Phan Anh Dũng PDF Print E-mail

             

        

          Hình Ảnh Tang Lễ (9 tháng 4, 2014) tại nhà quàn Fairfax Memorial

                    

                 

                 

                 

                               > Toàn bộ hình của Ông Nguyễn Văn Đặng

                             ĐIẾU VĂN của Nhà văn Trương Anh Thụy
                    (đọc tại nhà quàn Fairfax Memorial ngày 9 tháng 4, 2014)

                    

Toại ơi! Toại có biết rằng...
Có rất nhiều buổi tối cô Lan tâm sự với tôi: “ Chị ạ! Anh Toại lại vừa ở bệnh viện về... Anh ấy vào “emergency” tối hôm...  gì gì đó...”   Câu chuyện cứ lập đi lập lại như thế rất nhiền lần trong mấy năm gần đây. Lần nào cô Lan cũng thòng thêm một câu: “Em chỉ nói với chị thôi đấy nhé! Em không dám báo tin cho ai là vì báo tin thì rồi các Anh các Chị lại hốt hoảng bỏ công, bỏ việc vào thăm, để rồi anh Toại em lại thoát khỏi “lưỡi hái tử thần” trở về nhà sống tỉnh queo...  ”. Nói rồi hai chị em lại phá lên cười và bảo nhau rằng “anh Toại bất tử!”
Thế rồi hôm cuối cùng tôi vào thăm Toại tại bệnh viện Fairfax,  gặp cháu Ngô Vương Đạt, con trưởng của Toại-Lan, đang ngồi cạnh Bố. Một khoảng thời gian hiếm hoi không có ai khác vào thăm, hai bác cháu có cơ hội ôn lại bao nhiêu kỷ niệm xa xưa từ ngày cháu Đạt và con trai chúng tôi còn nhỏ, khi hai gia đình còn luôn luôn đi chơi chung cho trẻ con được chơi với nhau. Rồi hai bác cháu nói đến chuyện Đạt lấy vợ. Tôi có nói với cháu Đạt: “Các bác vẫn nhớ là khi bố cháu lâm bệnh, phải nghỉ việc ở Đài Á Châu Tự Do thì cháu đang ở Philadelphia, chính Kate, vợ cháu thúc giục cháu dọn nhà về Virginia,  gần gia đình để có thể giúp Mẹ săn sóc cho Bố. Các bác rất cảm động về cách cư xử của các cháu, và bác đã có dịp cám ơn Kate khi gặp ở một buổi chợ Tết năm nào. “
Tôi cũng nói với cháu Đạt, và bây giờ xin lập lại với các cháu Vương Châu, Vương Bình là “Bố các cháu đã làm tròn bổn phận của một người con, người chồng, người cha, ông nội, người anh, em trong gia đình....  Bố các cháu đã đóng góp rất nhiều cho xã hội, cho Tổ Quốc, cho lý tưởng mà Bố các cháu từng theo đuổi...  Các cháu có quyền hãnh diện về Bố. Các cháu có thể nhớ Bố, nhưng không cần phải tiếc cho Bố điều gì, vì Bố cháu đã sống đầy đủ, vui có, buồn có, hào hùng có ... trong một vận Nước vô cùng đen tối.“

                                   > Toàn bài điếu văn (pdf)

    NHỮNG NỖI XÓT XA QUANH NGÔ VƯƠNG TOẠI
                                                  Phạm Trần

                                                                


" Nhà báo Ngô Vương Toại đã an phận con người ở tuổi 67. Tiếc thương một người thân, một đồng nghiệp hay nhớ về một nhân cách sống của người ra đi rồi cũng phải vượt qua để người ở lại sống với thời gian còn lại của mình. Nhưng nỗi xót xa hiện ra tại cuộc tiễn đưa Toại trong hai ngày 09 và 10/04/2014 tại Fairfax Memorial Park, Virginia đã để lại trong tôi một số hình ảnh khó quên..."

                            > Mời đọc:  toàn bài viết của Ký Giả Phạm Trần (pdf)

               Tưởng Nhớ NGÔ VƯƠNG TOẠI (1947-2014)

                                      

                                       

                                 (Tự họa)

                                       

                             

                                            

                                  

              

                    Ngô Vương Toại, Một Thời Khó Quên 
                                               Phạm Trần

 “Sinh viên Ngô Vương Toại - Giữa cái sống và cái chết”

Đó là tựa đề một bản tin của hãng TV (Tin Việt) viết ngày 18/11/1967 được các báo ở Sài Gòn đăng tải, hai ngày sau khi sinh viên Ngô Vương Toại bị đặc công Cộng sản bắn trọng thương tại Trường Đại học Văn Khoa Sài Gòn.

Tọai bị bắn vào dạ dầy, rách 4 đọan ruột ở tuổi 20 nhưng anh đã được cứu sống để tiếp tục đấu tranh không ngơi nghỉ trên mặt trận báo chí-truyền thông và chính trị thêm 8 năm sau đó ở miền Nam và cho đến khi sức khỏe cạn kiệt ở tuổi 67 ở Hoa Kỳ.

             

Biến cố Ngô Vương Toại cuối năm 1967 xẩy ra giữa cuộc khủng hoảng chính trị-quân sự mới ở miền Nam. Đó là năm miền Nam vừa hoàn tất các cuộc bầu cử Tổng thống đầu tiên của nền Đệ II Cộng Hòa và cuộc bầu chọn 60 Nghị sỹ Thượng nghị viện diễn ra cùng ngày 03/09 (1967). Hơn tháng sau là cuộc bầu chọn 137 Dân biểu Hạ nghị viện được tổ chức ngày 22/10 (1967).

Kết quả bầu cử đã gây ra tranh cãi vì liên danh Quân đội Nguyễn Văn Thiệu - Nguyễn Cao Kỳ, mới “hàn gắn chia rẽ vào phút chót” chỉ đạt 34,8% số phiếu để đắc cử Tổng thống và Phó Tổng thống.

Liên danh đối lập cổ võ hòa bình với nhãn “Chim Bồ Câu Trắng” về nhì với 17% của hai ông (Luật sư) Trương Đình Dzu - Trần Văn Chiêu đã mau chóng tố cáo bầu cử gian lận. Các liên danh hạng ba Phan Khắc Sửu - Phan Quang Đán (13%) và hạng tư Trần Văn Hương - Mai Thọ Truyền (12%) cùng ào ạt tham gia.

Song song với sự ngột ngạt của chính trị bầu cử là tình hình quân sự trên chiến trường mỗi ngày một gay gắt hơn với cuộc chiến “chiếm đất dành dân” giữa Việt Nam Cộng Hòa và quân Cộng sản.

Một số vụ ám sát, khủng bố, đặt bom của đặc công Cộng sản cũng đồng loạt gia tăng tại các thành phố, kể cả ở Sài Gòn. Họat động này xẩy ra sau khi làn sóng biểu tình chống chiến tranh, chống Hoa Kỳ và quân đội Đồng minh của VNCH của các nhóm sinh viên-học sinh và tu sỹ thân Cộng mới bị kiềm chế ở một số tỉnh miền Trung, đặc biệt tại Huế và Đà Nẵng.

Giữa bối cảnh này, Ngô Vương Toại và một số Sinh viên chống Cộng đã liên kết với nhau trong Chi hội Việt Nam của Tổ chức Liên Minh Thế giới và Liên minh Á Châu chống Cộng do Bác sỹ Phan Huy Quát làm Chủ tịch. Họ tập hợp với nhau trong tinh thần tự nguyện nhằm mục đích chống lại sự phá hoại và lôi kéo sinh viên của nhóm sinh viên thân Mặt trận Giải phóng miền Nam.

Một ranh giới giữa Quốc gia và Cộng sản trong giới sinh viên đã được Tọai vạch ra. Một “Quán Văn” cà phê văn nghệ cũng đã được Toại và một số bạn sinh viên yêu ca hát, gặp mặt bỏ tiền túi dựng lên sơ sài ngay trong khuôn viên Đại học Văn Khoa ở đường Cường Để. Các tên tuổi âm nhạc lớn của Việt Nam như Phạm Duy, Thái Thanh, Khánh Ly và Trịnh Công Sơn cũng đã từng đến “Quán Văn” hát cho sinh viên nghe.

Và cũng từ “dòng máu văn nghệ và thích đấu tranh”, đặc công Cộng sản đã tìm cách sát hại Toại trong đêm Văn nghệ Khánh Ly hát nhạc Trịnh Công Sơn tối 16/12/1967.

CÂU CHUYỆN TOẠI BỊ CHẾT HỤT

Câu chuyện của phát súng thù hận Cộng sản bắn vào người Ngô Vương Toại bắt đầu như thế này, theo tường thuật của hãng Tin Việt ngày 18/12/1967:

Khủng Bố Tại Đại học Văn khoa: 1 Sinh viên bị bắn trọng thương

Saigon 16-12 (TV): Hai thanh niên, một nam một nữ, tối nay đã nhảy lên diễn đàn trình diễn của một nhóm sinh viên Văn khoa để tuyên bố kỷ niệm bảy năm thành lập Mặt trận Giải phóng miền Nam và đã bắn một sinh viên trọng thương trong khi sinh viên này nhảy lại giựt máy vi âm.

Một số sinh viên có mặt tại buổi trình diễn thuật lại rằng hai tên khủng bố đã nhảy lên diễn đàn hồi 21 giờ 15 trong lúc buổi trình diễn bắt đầu hồi 20 giờ tạm ngưng. Lối 1.000 sinh viên đã đến dự buổi trình diễn này về đề tài “Việt Nam Quê hương”: tại Gỉảng đường I trường Đại học Văn Khoa, đường Cường Để.

Cũng theo các sinh viên có mặt tại chỗ nói trên, sau khi nhảy lên diễn đàn, tên nữ khủng bố, mặc áo dài mang kính mát, lấy máy vi âm tuyên bố ”Hôm nay chúng ta kỷ niệm bảy năm thành lập Mặt trận Giải phóng miền Nam…”. Chỉ nói tới đó thì sinh viên Văn khoa Ngô Vương Toại chạy lại giựt máy vi âm từ tay của tên nữ khủng bố nhưng liền bị tên khủng bố kia đứng phía sau anh Toại, dùng súng lục bắn vào lưng anh, làm anh Toại trọng thương.

Một số sinh viên khác nhảy vào, dùng ghế để đánh và bắt hai tên khủng bố nhưng đã bị tên nam khủng bố bắn theo vài phát và tẩu thoát.

Sau đó các sinh viên dự khán chạy toán loạn, gây thêm một số sinh viên khác bị thương vì chen lấn.

Sinh viên Ngô Vương Toại liền đó được chở ngay đến bịnh viện.”

Sau đó, Tin Việt bổ túc:

Tin thêm: Nhân vài phút nghỉ giữa chương trình, 2 cán bộ VC một thanh niên 20 tuổi người gầy, cao đen mặc áo sơ mi bỏ ngoài, cùng một thiếu nữ trạc 18 uốn tóc, mặc áo dài màu hoa nhạt, chòang áo len đỏ mang kiếng cận thị bước lên sân khấu.

Thanh niên rút súng trong người ra cầm tay và nói các sinh viên có mặt: “Chúng tôi đã bố trí, anh em đừng hốt hoảng…”

Trong khi ấy thiếu nữ bước tới máy vi âm nói to: ”Nhân sắp đến ngày 10-12 kỷ niệm 7 năm thành lập MTGPMN, thì bị anh Toại giựt máy vi âm lại không cho nói."

Tên VC đứng gần một tay gạt anh Toại, một tay chĩa súng vào bụng anh nổ một phát. Hỗn loạn xẩy ra, tên VC bắn thêm mấy phát nữa và thừa lúc lộn xộn, cả hai đã tẩu thoát.

Mấy phát súng đó đã làm cho cô Nguyễn Mỹ Lan, nữ sinh đệ II Lê Văn Duyệt bị đạn phớt ở lưng, anh Nguyễn Văn Tấn bị đạn trúng đầu gối bên trái, anh Lê Ngọc Sơn sinh viên Dược Khoa bị đạn bể xương sườn bên trái.

Tất cả được đưa vào bệnh viện Bình Dân cứu chữa. Bệnh trạng anh Ngô Vương Toại rất trầm trọng. Bác sỹ phải giải phẫu lúc 23 giờ và cho biết viên đạn xuyên đứt mạch máu ở dạ dầy và rách 4 đoạn ruột.”

KHÔNG LUNG LAY

Sau khi Toại bị đặc công Cộng sản bắn trọng thương thì một số sinh viên thân Cộng đã bỏ Sài Gòn vào bưng với Cộng sản trong vụ Tết Mậu thân năm 1968 dưới cái nhãn “Liên minh Dân tộc, Dân chủ và Hòa bình.”

Nhưng chàng sinh viên Văn khoa Ngô Vương Toại, sau khi bình phục đã không hề nao núng mà còn tham gia các hoạt động chống Cộng sản mạnh mẽ hơn.

Toại làm phóng viên, viết bài cho nhiều báo nhưng rõ nét nhất là trên các tờ Tìm Hiểu, Tin Sống và Sóng Thần. Hai bút hiệu Thạch Miên và Tiểu Ba được anh chọn đề tên cho nhiều bài viết trong cuộc đời làm báo.

Khi làm cho đài Phát thanh Á Châu Tự Do ở Hoa Thịnh Đốn trước khi nghỉ hưu thì bút hiệu Phạm Điền đã được Toại sử dụng.

Ngô Vương Toại là người mê làm báo hơn nhiều ông bà Chủ nhiệm các báo nhận anh làm phóng viên. Toại còn là người bạn của bạn mình và của mọi người không phân cấp. Và không ai có thể buồn một người lúc nào cũng nhoẻn miệng cười tươi thân thiện, kể cả những lúc sức khỏe của Tọai đã tàn dần trên khuôn mặt của chứng suy yếu gan.

                       

Mới tháng 7 năm 2013, khi Ký gỉả Lê Thiệp, bạn của Toại qua đời, cựu Ký gỉả Việt Nam Thông tấn xã Trần Công Sung từ Pháp qua đưa đám đã bông đùa với các bạn ngay tại Nhà quàn: ”Cậu Toại tuy yếu đấy nhưng còn lâu mới đi dược. Cậu đã qua nhiều phen nên chai rồi.”

Tọai cười rộ lên chêm vào: ”Tôi đã quá đát rồi!”

Cũng với thái độ sống lạc quan này đã đưa Toại vào làng báo Việt Nam ở Hoa Kỳ. Vào năm 1983, Tọai đã bỏ “làm công cho chủ building Mỹ” để cùng làm báo chung với Thi sỹ quá cố Giang Hữu Tuyên trên Tuần báo Hoa Thịnh Đốn Việt Báo.

Vài năm sau Toại một mình “ra quân” với Bán Nguyệt báo Diễn Đàn Tự Do nhưng cũng chỉ cầm cự được một số năm vì Toại không có khiếu làm Chủ báo.

Tuy sống ngắn nhưng Diễn Đàn Tự Do cũng đã để lại cho độc gỉả ở mọi nơi, đặc biệt vùng Thủ đô Hoa Thịnh Đốn nhiều kỷ niệm rất đáng trân quý với nội dung đứng đắn, thông tin trung thực và các buổi “Đêm Diễn Đàn Tự Do” với nhiều khuôn mặt văn nghệ lớn thời Việt Nam Cộng Hòa.

Cuộc sống của Ngô Vương Toại là một thời khó quên vì tên anh đã gắn liền với những thăng trầm của cuộc chiến Quốc-Cộng ở Sài Gòn thời 1967.

Khi sống tị nạn ở Mỹ, có lẽ ít người còn nhớ đến tờ Diễn Đàn Tự Do nhưng không ai có thể quên được hình ảnh một Ngô Vương Toại đã gắng sức vịn vào chiếc walker đi hàng đầu trong đoàn biểu tình của một ngày tưởng niệm 30/4 ở Thủ đô Hoa Thịnh Đốn.

Ngô Vương Toại sinh ngày 12 tháng 04 năm 1947 tại Làng Bái Thượng, Tỉnh Thanh Hóa đã tạ thế lúc 12:22 AM, ngày 03 tháng 04 Năm 2014 tại Nhà thương Fairfax, Virginia.

Anh để lại người vợ đảm đang Nghiêm Thị Lan, 3 người con, một con dâu và 2 cháu nội.

Phạm Trần

   Kỷ Niệm với Nhà Báo Ngô Vương Toại - NGUYỄN THỊ NGỌC DUNG

Tôi được quen biết Nhà Báo Ngô Vương Toại từ thuở tôi được Tổ Hợp Xuất Bản Miền Ðông Hoa Kỳ (THXBMÐHK) của Biên Khảo Gia Nguyễn Ngọc Bích và Nhà Văn Trương Anh Thuỵ xuất bản Hồi Ký Tiểu Thuyết “Phượng Vẫn Nở Bên Trời Hà Nội” (PVNBTHN) 19 năm về trước. Anh Ngô Vương Toại rất thân với Nhóm THXBMÐHK đã đăng Thư Mời, bài tường thuật buổi Ra Mắt Sách và bài viết của Nhà Văn Trương Anh Thuỵ giới thiệu PVNBTHN trên mấy trang báo Diễn Ðàn Tự Do của anh.


Trong buổi ra mắt “Phượng Vẫn Nở Bên Trời Hà Nội”, ngày 7 tháng 5, 1995 tại Arlington, Virginia. Từ trái - Hàng trước: Kim Bích, Chu Thị Nga, Giáng Tiêu,Thúy Liên, Lê Thị Ngọc, Nhà Văn Trương Anh Thuỵ, Bích Thu, Nhà Văn Hồng Thủy, Thuý Diệm, Nhà Văn Nguyễn Thị Ngọc Dung, Tâm Ðạt, Nguyễn Thị Nhung, Minh Châu - Hàng sau: Thủy Senser, Nhà Văn Nguyễn Ðức Nam, Nhạc Sĩ Nhật Bằng, Ca Sĩ Anh Ngọc, Biên Khảo Gia Nguyễn Ngọc Bích, Nhà Báo Ngô Vương Toại, Kim Hân, Thanh Minh, Phó Hồng Hà, Nhà Văn Hoàng Hải Thuỷ và Tony Senser.

 

Anh mời tôi có bài viết thì gửi cho báo của anh. Tôi chưa có truyện ngắn nào sẵn sàng, nên gửi một đoản văn có đầu đề “Mùa Hè 55” trích trong Tập Hồi Ký thứ II “Sài Gòn Nắng Nhớ Mưa Thương” mà một năm sau THXBMÐHK đã cho trình làng. Bên cạnh nhan đề “Mùa Hè 55”, anh Ngô Vương Toại phác họa nét mặt một thiếu nữ tóc thề bồng bềnh, cùng mây núi và sau dãy núi là thành phố Nha Trang như trong truyện. Bài báo đó tôi còn giữ đến ngày nay và không biết đến bao giờ.


Trong buổi ra mắt “Sài Gòn Nắng Nhớ Mưa Thương” ngày 22 tháng 9, 1996 tại Arlington, Virginia. Trong hình có Nhà Thơ Nguyễn Chí Thiện, Ông Nguyễn Công Giân, Nhà Báo Phạm Bá Vinh, Biên Khảo Gia Bác Sĩ Lê Văn Lân, Nhà Báo Bùi Bảo Trúc, Biên Khảo Gia Phạm Văn Tuấn, Ông Phó Hồng Hà, Giáo Sư Ðặng Ðình Khiết... Nhà báo Ngô Vương Toại và phu nhân ngồi ghế thứ hai và ba, hàng thứ ba.

Từ đó tôi thường gặp anh chị Ngô Vương Toại trong các buổi sinh hoạt văn học của THXBMÐHK và các sinh hoạt khác trong cộng đồng. Buổi ra mắt sách nào của tôi anh chị cũng có mặt. Anh Toại luôn luôn mau mắn chào hỏi tôi bằng tên hai tập hồi ký của tôi. Tôi ngưỡng mộ những hoạt động đấu tranh, xuống đường, biểu tình từ trong nước ra đến hải ngoại của anh. Tôi mến mộ sự thân thiện của anh cũng như của chị Ngô Vương Toại nhỏ nhẹ, dễ thương.

Thế rồi tôi nghe anh đau và nghỉ việc làm ở RFA. Một lần gặp anh ở trước cửa tiệm Phở Xe Lửa, trong Trung Tâm Thương Mại Eden, tôi bàng hoàng thấy anh gầy còm, xuống sắc, nhưng vẫn tươi cười chào hỏi tôi như cuộc đời không có gì thay đổi... Tôi hỏi thăm chị Lan, vợ anh. Anh nói chị ấy ở nhà. Tôi hỏi: “Ai đưa anh tới đây vậy?” Anh hiên ngang trả lời: “Vẫn tự lái xe chứ, sợ gì!” ố “Bây giờ anh đi đâu? -“Ði lọc máu. Một tuần 3 lần!” Tôi ngạc nhiên nhìn anh, nghĩ tới đường trường từ Trung Tâm Eden về nhà anh ở Lorton, qua xa lộ 95 rầm rầm xe cộ mà lo sợ. Tôi chỉ biết chúc anh lái xe cẩn thận và giữ gìn sức khoẻ.

Trong bài ký sự “Tôi Làm Báo Văn Học” đăng trong Tam Cá Nguyệt San Cỏ Thơm mùa Xuân 2014, tôi có nhắc tới Nhà Báo Ngô Vương Toại cũng vì mến mộ anh.
Khi nghe chị Trương Anh Thuỵ báo tin anh Toại qua đời, tôi không ngạc nhiên chỉ nói với chị Thuỵ rằng “Thế là Ngô Vương Toại đã hết đau đớn thể xác và linh hồn đã được bình yên.”
Ngày 9 tháng 4, 2014, tôi đã đến viếng Nhà Báo Ngô Vương Toại tại nhà quàn và chia buồn cùng chị Toại và tang quyến. Anh nằm giữa những vòng hoa tươi thắm, nhang khói thơm lừng và trong tiếng thánh ca thanh thoát. Thôi chào anh nhé, chúc anh lên đường thong dong về cõi vĩnh hằng và được toại nguyện mọi phần.

Vài dòng và hình ảnh tưởng nhớ đến Nhà Báo, Nhà Truyền thông, Nhà Ðấu Tranh cho tự do ngôn luận và hoà bình Ngô Vương Toại.

NGUYỄN THỊ NGỌC DUNG

                 Hình Ảnh Kỷ Niệm Với Nhà báo Ngô Vương Toại
                       trong Album của Nguyễn Thị Ngọc Dung

        

     Gia đình Bích Ty & Trần Nghi Hoàng, NB Ngô Vương Toại, NV Nguyễn Thị Ngọc Dung, NV Trương Anh Thụy

Ra mắt sách "Hỏa Lò" của Nguyễn Chí Thiện - Từ trái – Hàng 1:  Nhà Thơ Lưu Nguyễn Đạt, Nhà Văn Trương Anh Thuỵ, NV Nguyễn Thị Ngọc Dung,  Bà Thuý Diệm, B. Tiến, B. Ngô Vương Toại, NT Nguyễn Chí Thiện, Nhà Báo Phạm Bá Vinh. / Hàng 2:  Bà Hiệp Lowman, Bà Đào Hiếu Thảo, BKG Nguyễn Ngọc Bích, NB Ngô Vương Toại, Ô. Nguyễn Huy Long, Ô. Phó Hồng Hà. / Hàng 3:  Ô. Giáp Ngọc Phúc, Ô Đào Hiếu Thảo,..., Ô. Nguyễn Công Giân, Ô. Phan Nhật Nam, Ô. Tiến, Ô. Đỗ Diễn Nhi

              

NV Nguyễn thị Ngọc Dung, ÔB Họa sĩ Thái Tuấn, NV Hồng Thủy, NV Trương Anh Thụy, B. Ngô Vương Toại, B. Thúy Diệm ...

                   

                       NB Ngô Vương Toại, NV Nguyễn Thị Ngọc Dung và Ký giả thể thao Huyền Vũ

Từ trái – Hàng ngồi 1:  Thuý Diệm, Đỗ Tràng Mỹ Hạnh, B. Phạm Trần.
Hàng ngồi 2:  ..., B. Nguyễn Tường Vân, Nguyễn Thị Ngọc Dung, Ngô Thị Ngân, Dương Tâm Đạt, Nữ Sĩ Vi Khuê, Phùng Thị Hạnh.
Hàng đứng 3:  Phó Hồng Hà, Nguyễn Huy Long, Phạm Bội Hoàn, VTS Hà Bỉnh Trung, Đỗ Diễn Nhi, Nguyễn Tường Vân, Ô. Hà, B. Vũ Thuỵ Hoàng, B.S. Nguyễn Quốc Quân, Nguyễn Quang Quyến, Vũ Thuỵ Hoàng,
Vũ Hối, Nguyễn Đức Nam, Đinh Hùng Cường, Ngọc Trâm, ...., Đặng Đình Khiết, Đinh Cường, Nhà Báo Ngô Vương Toại, Lưu Nguyễn Đạt, Phạm Trần.

     

Từ trái – Hàng ngồi: Ca Sĩ Nga Mi, Bà Ngô Vương Toại, Nhà Văn Trương Anh Thuỵ, Cụ Hoàng ThúyTô (thân mẫu  của Thúy Diệm), Bà Thúy Diệm, Dược Sĩ Thục Văn,  NV Nguyễn Thị Ngọc Dung, Ca Sĩ Trần Lãng Minh, Ông Phó Hồng Hà, Giáo Sư Đặng Đình Khiết, Nhà Báo Ngô Vương Toại, Nhà Thơ Nguyễn Chí Thiện, Ông Nguyễn Công Giân, Biên Khảo Gia Nguyễn Ngọc Bích, Dược Sĩ Nguyễn Hữu Điển, Ông Nguyễn Huy Long.

    

Ra mắt sách "Về Biển Đông" của Trang Châu - Từ trái - Thuý Diệm, Nguyễn Thị Ngọc Dung, Nguyễn Thị Hoàng Bắc, Trương Anh Thuỵ, Bảo Oanh, GS Đào Thị Hợi, Phạm Bội Hoàn, Phó Hồng Hà, BKG Nguyễn Ngọc Bích, Nguyễn Thị Thanh Bình, Bùi Bảo Trúc, ..., NV Trang Châu, Nga Mi, Trần Lãng Minh, Ngô Vương Toại, ...

                    Ngô Vương Toại, Một Người Mê Làm Báo 
                                                 Nguyễn Tuyển
 
Tôi biết Ngô Vương Toại ở những năm còn lê la trên sân trường Đại Học Văn Khoa ở Sài Gòn.
 
Thời đó, trường Đại Học Văn Khoa còn nằm trên đường Nguyễn Trung Trực. Số sinh viên ngày mỗi đông hơn mà cơ sở, giảng đường thì giới hạn, chật hẹp. Các lớp dự bị (tức năm đầu tiên, học một số môn tổng quát. Nếu đậu, được ghi tên học các loại chứng chỉ chuyên biệt cho từng môn) quá đông đảo phải sử dụng khu nhà “tiền chế” trên bãi đất trống (vốn là nền nhà tù của Sài Gòn thời Pháp đô hộ bị phá bỏ).
 
Nhưng những năm từ 66, 67, các lớp dự bị được dời lên trường sở mới trên đường Cường Để là khu đại học chung với Dược Khoa, Nông Lâm Súc. Khu nhà tiền chế (vốn được xây dựng bằng những vật liệu nhẹ trình bày cách xây dựng nhà mới của Hoa Kỳ, cho một hội chợ) được sử dụng làm khu sinh hoạt sinh viên. Trên đó, một căn (ở giữa) được sử dụng làm trụ sở Ban Đại Diện Sinh Viên Đoàn. Một căn dài làm trụ sở Chương Trình Sinh Hoạt Thanh Niên Học Đường (gọi tắt là CPS). Một căn làm trụ sở Ban ấn loát, phát hành các tập giảng khóa cho sinh viên. Hội Họa Sĩ Trẻ xin được một căn nhỏ, đồng thời một căn dành cho Đoàn Văn Nghệ sinh viên học sinh Nguồn Sống.
 
Ngô Vương Toại cùng một số bạn đã gom góp ít tiền dựng một mái nhà tôn, vách tre đan, trống trải huếch hoác làm một quán cà phê gọi là “Quán Văn”. Đây là chỗ tụ tập của bạn bè sinh viên trước hay sau giờ học, hoặc vào những lúc không có lớp, ngồi tán dóc, hay bàn chuyện học hành. Cuối tuần có các sinh hoạt văn nghệ bỏ túi. Nếu có những buổi sinh hoạt dự trù rất đôn g người tới dự thì tổ chức ngay trên bãi cỏ rộng.
 
Sự nghèo nàn thô sơ của khung cảnh nhưng lại quyến rũ được rất nhiều người không riêng gì giới sinh viên. Những người như danh ca Thái Thanh cũng từng tới đó hát cho sinh viên nghe hay nhạc sĩ Phạm Duy trình bày những sáng tác mới nhất của ông. Khánh Ly được mệnh danh là “nữ hoàng chân đất” và nổi tiếng từ đây khi đem giọng hát mệt mỏi rã rời trình bày các ca khúc Trịnh Công Sơn.
 
Một buổi tối, tôi được tin Toại bị bắn, không biết sống chết ra sao.
 
Khi Toại bị bắn, lúc đó tôi đang làm phóng viên cho Đài Phát Thanh Sài Gòn, và không có mặt.
 
Hoàng Xuân Sơn, người cùng Toại tổ chức Quán Văn, có mặt và đứng gần Toại buổi tối ngày 16/12/1967 khi bọn họ tổ chức cho Khánh Ly hát nhạc Trịnh Công Sơn tại giảng đường mới (đường Cường Để) và bị bắn.
 
Nhà thơ Hoàng Xuân Sơn (hồi đó cũng là sinh viên Văn Khoa) tường thuật lại vụ bắn trong một hồi ký như sau: “Giờ giải lao, xuất hiện một đôi nam nữ ăn bận khá lịch sự từ từ tiến lên diễn đàn. Nam: quần màu sậm, sơ mi trắng, tay thọc túi quần. Nữ: áo dài xanh lá mạ, đeo kính gọng xếch mắt mèo, tay ôm một chiếc cặp lớn, căng phồng. Ngô Vương Toại đang ở trên sân khấu nói qua về công việc bầu bán ban đại diện sinh viên văn khoa sắp tới.
 
Nam ngỏ ý xin được góp lời. Nữ đứng sát bên kéo khóa mở cặp. Và rồi trờ tới. Trờ tới nguyên văn: “Xin tất cả anh chị em yên chí. Chúng tôi đã bố trí chung

 quanh cả rồi – Hôm nay, nhân ngày kỷ niện 7 năm thành lập Mặt trận Giải phóng Miền Nam…”
 
Cái gì mặt trận!? Nam nói chưa dứt câu, Toại phản ứng lẹ như chớp; nhanh tay giật lại micro: “Ẩu nà, câm mồm!… ” Quát: “Đứng im!” Và đoàng đoàng, hai phát súng nổ liên tiếp. Tôi hoa mắt thấy thân hình Toại văng bật vào tường dưới bảng đen. Nhiều phát súng nổ liên tiếp sau đó. Nguyễn Văn Tấn tự Tấn Mốc cầm chiếc ghế nhào lên cứu bạn. Và rồi cũng ăn đạn vào chân té qụy xuống bục sau đó” (Hoàng Xuân Sơn. Chạm Mặt Tử Thần. damau.org).
 
Một bạn khác của Toại kể rằng đầu tiên, Toại được bạn bè và một khán giả là sĩ quan hải quân đến nghe hát đưa vào bệnh xá của Hải Quân Công Xưởng cấp cứu vì nơi đó gần nhất. Tuy nhiên, vì không có các trang bị giải phẫu nên Toại được sơ cứu và chuyển gấp đến bệnh viện Bình Dân.
 
Theo lời kể của Nguyễn Văn Tấn bút hiệu Cao Sơn (bạn bè đặt tên là Tấn Mốc, qua đời ở San Jose cuối năm 2013) với người viết bài này cách đây mấy năm. Tấn là một nhân viên của Phủ Đặc Ủy Tình Báo VNCH, có trách nhiệm theo dõi hoạt động của giới sinh viên. Cũng bị trúng đạn trong vụ bắn nhưng vết thương rất nhẹ ở chân, Tấn được lệnh bảo vệ an toàn cho Toại ở bệnh viện. Một đêm có kẻ lạ mặt vào phòng Toại nằm trị thương rút súng bắn nhưng Tấn nhanh tay hơn, rút súng bắn trước nên hạ được tên VC được lệnh giết Toại cho chết luôn.
 
Nhiều truyền đơn của VC rải ở một số trường đại học lên án tử hình một số sinh viên, tham gia Liên Minh Á Châu Chống Cộng, trong đó có tên Ngô Vương Toại. Nếu không có Tấn Mốc nhanh tay và bình tĩnh phản ứng, có lẽ Toại đã bị chúng giết chết từ ngày đó.
 
Thời đó, ít nhất có 4 sinh viên bị CS ám hại ở Sài Gòn. Ngô Vương Toại (1967) và Bùi Hồng Sĩ (1968) đều bị bắn ở trường Đại Học Văn Khoa nhưng đều thoát chết. Còn Trần Quốc Chương (con trai thẩm phán Trần Thúc Linh) đã từng vào bưng rồi về học lại ở Y Khoa bị ném từ lầu cao xuống đất chết. Lê Khắc Sinh Nhật thì bị ban ám sát của Thành Đoàn CS bắn chết ở hành lang Đại học Luật Khoa Sài Gòn ngày 28-6-1971.
 
Vốn là người mê đàn đúm, bạn bè đấu láo, mỗi khi có bạn rủ rê là có mặt Toại. Tính tình cởi mở, nhún nhường, không ai không mến Toại. Suốt từ thời kỳ tôi biết Toại trên sân trường đến những ngày định cư tị nạn ở Mỹ, tính tình Toại xưa nay vẫn vậy.
 
Tại Sài Gòn, Ngô Vương Toại làm phóng viên cho một số nhật báo. Sang Mỹ định cư tị nạn CS ở vùng Hoa Thịnh Đốn, Toại từng làm một tờ bán tuần báo (Diễn Đàn Tự Do) trước khi làm phóng viên/biên tập viên cho Chương trình Việt Ngữ Đài Á Châu Tự Do.
 
Toại rất mê làm báo, chỉ nghỉ khi sức khỏe không còn cho phép.
 
Bị bệnh tiểu đường nặng, mấy năm trước, con trai đẩy xe lăn đưa Toại xuống Quận Cam, coi như thăm bạn lần chót, nhưng Toại vẫn sống, vẫn cố chống lại bệnh tật. Tháng Bảy năm ngoái, tôi lên vùng Hoa Thịnh Đốn đưa tiễn Lê Thiệp, Toại ngồi xe lăn tới tiễn bạn. Hồi Tháng Hai, Toại còn tới dự tiệc do nhóm nhân viên đài RFA tổ chức.
 
Cầu mong bạn ta hạnh phúc ở nơi không còn phải suy nghĩ, phiền muộn.
 
Nguyễn Tuyển

       Khi hay tin Ngô Vương Toại vừa mất hồi khuya…

Ngô Vương Toại - đinh cường vẽ tại Phở Xe Lửa
 
Sáng thứ năm trời ấm
 đi bộ qua Starbucks sớm
 xếp hàng chờ kêu ly
 cà phê thường ngày
 chưa đến phiên thì
 Nguyễn Văn Thịnh
 phone báo tin Toại vừa
 mất khoảng hơn 12 giờ
 khuya. tại Fairfax Hospital
 
tôi bỏ xếp hàng ra
 ngoài trước để nói phone
 cho rõ. Ngô Vương Toại
 đã mất rồi sao. tôi hỏi lại.
 bên kia đầu giây Thịnh
 trả lời. đúng vậy. Toại
 bị té gãy tay băng bột
 lại rồi. sau đó xuất huyết não
 hôn mê rồi ra đi. ôi Toại ơi.
 sau mấy năm nằm bệnh
 sau bao tháng ngày chị Lan
 luôn cạnh bên chăm sóc
 rồi khuya hôm nay…
 
tôi nghĩ thầm. khúc requiem
 buồn. khi mùa xuân đang đến

Toại đành sao. bỏ bạn bè ra đi
 theo lời Chúa gọi
 vào những ngày đầu tháng tư
 vừa giã từ mùa đông đầy tuyết
 sáng nay rất nhiều bụi hoa
 daffodils vàng nở rực
 Toại ơi Toại ơi. và nước mắt…

Virginia, Apr. 3, 2014
Đinh Cường

Ngô Vương Toại còn có bút hiệu Thạch Miên
 nguyên chủ nhiệm tuần báo Diễn Đàn Tự Do lâu năm tại vùng Hoa Thịnh Đốn
 sinh năm 1947 tại Thanh Hóa, mất 3 tháng 4 năm 2014 tại Virginia
 

Đinh Cường vẽ bởi Thạch Miên (bút hiệu của NVT)

Ngô Vương Toại sơn dầu trên canvas - Trương Vũ

               (Ảnh trích từ sách "Cũng Cần Có Nhau" – Hoàng Xuân Sơn)

     

Từ trái: Phan Anh Dũng, Đinh Cường, Nguyễn Trọng Khôi, Ngô Vương Toại, Nguyễn Văn Thịnh - April 2, 2011

  Trích trong "Chương Toại" - [phóng bút "CŨNG CẦN CÓ NHAU" của Hoàng Xuân Sơn]
 
rồi thiên anh hùng ca
 cũng từ từ khép lại
 nghìn năm sau nại hà
 sông vẫn dài thêm tuổi
 đường trần sao quá vội
 ngày hai buổi không về
 cùng chiều lặng. chiều tê
 
Chạm Mặt Tử Thần

Nhà báo Ngô Vương Toại
 
Ở đời, không có kinh nghiệm nào mà không phải trả giá. Nhưng kinh nghiệm mà phải trả bằng ngần tính mạng của mình thì quả là đắt giá. Và hãi hùng: Kinh nghiệm Ngô Vương Toại và viên đạn thù phía bên kia.
 
Cuối hè, đầu thu 1967, nối tiếp sự thành công rực rỡ từ Quán Văn; Trịnh Công Sơn/Khánh Ly (TCS/KL) tái xuất hiện. Địa điểm lần này là Đại học Văn khoa Saigon (trường mới, ở đường Cường Để). Bằng vào sự thiết trí hệ thống âm thanh cực kỳ to lớn của những người bạn văn nghệ Đan Mạch, Đêm TCS/KL tại Đại học Văn khoa hứa hẹn nhiều pha hấp dẫn và sôi nổi. Sôi nổi là vì đêm sinh hoạt này nhằm hỗ trợ cho mùa tranh cử Ban Đại Diện Sinh Viên Văn Khoa niên học mới. Bạn Ngô Vương Toại nhà ta ứng cử vào chức vụ Phó Chủ Tịch Nội Vụ của một liên danh có nhiều khuôn mặt quen thuộc ở Văn khoa như Phạm Tài Tấn, Phạm Đông Bách, v.v… Toại kiêm luôn phát ngôn viên và người điều khiển chương trình tối hôm đó. Không khí thật là nhộn nhịp người lui kẻ tới, pha lẫn chút gì căng thẳng. Khán thính giả ngồi kín Giảng đường 1 (lớn nhất ở trường mới), đông ken lan cả ra ngoài hành lang chung quanh. Thậm chí tràn cả dưới sân, nhấp nhô đầu người, tiếng nói cười lao xao. Bầu không khí yên lặng trở lại khi các bạn người Đan Mạch đồng ca một bài hát bằng tiếng nước mình. Nghe cũng kỳ thú. Và rồi TCS/KL tiếp nối. Lại say sưa hát, say sưa thưởng ngoạn. Lại những tràng pháo tay nổ ran. Và đêm trường, một lần nữa chứng kiến sự hòa nhập cao đỉnh của tuổi trẻ và triệu con tim mang cùng nhịp điệu.
 
Sau một chuỗi ca khúc TCS/KL lóng lánh sáng, trước giờ nghỉ giải lao, anh TCS mời Ngô Vương Toại, Hoàng Xuân Giang và tôi lên sân khấu cùng hát bài Đi Tìm Quê Hương. Dù đã xuất hiện trước đám đông nhiều lần, lần này tôi vẫn cảm thấy run như thường trước một lượng khán thính giả quá đông đảo. Tất cả ánh sáng đều được giảm xuống độ mờ tối đa. Chỉ còn những hình nhân nến, lung linh, chao đảo theo từng lời ca.
 
Người nô lệ da vàng ngủ quên, ngủ quên trong căn nhà nhỏ, đèn thắp thì mờ
 Ngủ quên, quên đã bao năm
 Ngủ quên, không thấy quê hương
 Bao giờ đập tan gông cùm xiềng xích nô lệ trói buộc hờn căm
 
….
 
Người nô lệ bước đi, đi tìm giòng sông
 Người nô lệ bước đi, đi về đồi non
 
….
 
Đi cho thấy quê hương ….
 
Hát. Nhắm mắt lại. Ngủ quên. Bước đi cơn đau dài du mộng. Thức dậy. Và đêm. Rồi cũng qua đi.
 Mở bừng mắt. Quê hương vẫn đấy – người vẫn đây. Mà hồn chìm khuất tận cõi mơ hồ nào. Linh cảm một điều gì không hay sẽ đến? Người nô lệ – những giọt máu tuôn trên da vàng?
 Khánh Ly hát. Trịnh Công Sơn hát. Hát mãi. Như những mũi tên lao vút. Cho đến khi đèn bật sáng. Đã hết chưa cuộc bể dâu? Chưa hết đâu. Chỉ là trần gian nửa cuộc về. (Giây phút hãi hùng ấy sẽ đến. Sẽ đến? Sẽ đi về đâu? – “Ta nghiêng tai nghe lại cuộc đời – chợt hãi hùng hoàng hôn trờ tới” – Trầm Tử Thiêng).
 
Giờ giải lao, xuất hiện một đôi nam nữ ăn bận khá lịch sự từ từ tiến lên diễn đàn. Nam: quần màu sậm, sơ mi trắng, tay thọc túi quần. Nữ: áo dài xanh lá mạ, đeo kính gọng xếch mắt mèo, tay ôm một chiếc cặp lớn, căng phồng. Ngô Vương Toại đang ở trên sân khấu nói qua về công việc bầu bán ban đại diện sinh viên Văn khoa sắp tới.
 
Nam ngỏ ý xin được góp lời. Nữ đứng sát bên kéo khóa mở cặp. Và rồi trờ tới. Trờ tới nguyên văn: “Xin tất cả anh chị em yên chí. Chúng tôi đã bố trí chung quanh cả rồi – Hôm nay, nhân ngày kỷ niện 7 năm thành lập Mặt trận Giải phóng Miền Nam . . .” Cái gì mặt trận!? Nam nói chưa dứt câu, Toại phản ứng lẹ như chớp; nhanh tay giật lại micro: “Ẩu nà, câm mồm! . . . ” Quát: “Đứng im!” Và đoàng đoàng, hai phát súng nổ liên tiếp. Tôi hoa mắt thấy thân hình Toại văng bật vào tường dưới bảng đen. Nhiều phát súng nổ liên tiếp sau đó. Nguyễn Văn Tấn tự Tấn Mốc (*) cầm chiếc ghế nhào lên cứu bạn. Và rồi cũng ăn đạn vào chân té qụy xuống bục sau đó.
 Một cảnh tượng hỗn loạn chưa từng thấy trong đời! Những thân người chen lấn. Đẩy xô núp đạn hòa trong tiếng la hét, khóc lóc rợn người. Đôi nam, nữ bình thản bước xuống bục sân khấu, rẽ đám đông. Và đi mất hút.
 
Thoát được ra ngoài. Run như cầy sấy! Giang đâu rồi? Toại ơi! Chết? Chắc chết! Làm sao chịu thấu hai cú đìa-rếch vào người. Không dám nhìn. Chỉ còn nghe tiếng còi hụ xe cứu thương chở bạn mình đi khuất.
 
Trật tự tạm vãn hồi. Những kẻ chạy thoát ra ngoài, nhốn nháo nhìn vào bên trong giảng đường. Chao ôi là la liệt giày dép, nón áo, giấy tờ, sách báo. Ngổn ngang gò đống hệt một bãi chiến trường. Những người bạn Đan Mạch thu dọn đồ đạc, tháo gỡ hệ thống âm thanh, mặt mày ngơ ngác như vừa được xem xong một vở bi kịch lớn. Một vở kịch với nhiều diễn viên sống động . . .
 
Leo lên yên sau xe gắn máy của một bạn nào không nhớ. Đèo nhau về trạm Quán Văn bình yên. Đã thấy Trần Hiếu Lai đứng thở hổn hển. Hóa ra cu cậu chạy bộ từ Văn khoa về nhà. Cái sợ đã làm động cơ thúc đẩy một kẻ bình thường trở thành lực sĩ vô địch điền kinh chạy việt dã!
 
Khuya tối hôm đó, TCS phải đi lánh nạn nơi khác. Bọn tôi nằm chờ sáng trong nỗi thấp thỏm, lo âu. Cái gì sẽ xảy ra tiếp? Nhưng ngày mai rồi thấy lại mặt trời. Mặt trời mặt trời đã lên – Còn nhìn còn nhìn thấy con người. Xế trưa, tin lành cũng đưa đến: Ngô Vương Toại không việc gì nguy hiểm tới tính mạng. Dù viên đạn quái ác đã xuyên qua năm bảy tầng tạng phủ. Đúng là mạng quá lớn bạn ơi. Bạn còn phải nằm viện điều trị lâu dài.
 
Để kiểm chứng một khúc rẽ quan trọng. Và để rà soát lại trí nhớ tồi tệ của mình, tôi đã liên lạc với bạn Toại để cả hai cùng quay lại khúc phim thời sự gay cấn hãi hùng ấy.
 
Khi tôi viết những dòng chữ này, Ngô Vương Toại vừa mới hồi phục sau một cơn tai biến mạch máu não. Bạn ta còn phải tịnh dưỡng, tập tành nhiều để trở lại tình trạng sức khoẻ bình thường như trước. Cầu xin mọi điều an lành đến với bạn mình, người đã gánh chịu muôn ngàn khó khăn mà vẫn luôn luôn yêu đời, yêu người.
 
Trong một thư riêng, chữ viết của Toại có hơi run rẩy, nhưng trí nhớ vẫn còn tốt. Sau đây là trích đoạn về nguyên nhân đưa đến cái giây phút hãi hùng để đời ấy của nạn nhân trực tiếp:
 
… “Sau khi bị ba lần stroke cuối năm ngoái, trí nhớ mình rất tồi, cái được cái quên, lẫn lộn và mấy ngón tay phải vẫn còn tê nên viết khó khăn, chữ xấu. Sẽ tập viết lại.
 
Sơn nhớ không, năm 1967 phe sinh viên thân Cộng tìm cơ hội phát triển hoạt động mạnh trong môi trường đại học để có thể sử dụng các cơ chế đại học mở mặt trận gây xáo trộn trong thành phố sau khi đã thành công trong việc bao vây nông thôn. Mình hợp tác với anh em sinh viên quốc gia tại Đại học Văn khoa, Luật, QGHC, Sư phạm . . . để chận sự bành trướng đó. Cách hay nhất ngăn làn sóng đỏ là giữ các ban chấp hành sinh viên.
 
Một liên danh gồm các sinh viên quốc gia được thành lập và để tạo cảm tình với sinh viên Văn khoa, mình mời TCS và KL hát. Có hai lý do, vào thời kỳ này TCS và KL là hai nghệ sĩ được yêu mến nhất và mình muốn cho thiên hạ thấy rõ Miền Nam tự do nếu có phải can dự trong chiến tranh là vì tự vệ chứ không phải là phía cổ súy chiến tranh và có lý do để không ngại một loại nhạc chống chiến tranh.”…
 
Sau khi Toại ngã đạn, Trịnh Công Sơn đã sáng tác ca khúc "Nhân Danh Ai", dành riêng cho Ngô Vương Toại. Bài ca lên án những ai dùng bạo lực để cố cướp lấy tính mạng của đồng loại. Mặc dù hồi đó thuộc nằm lòng ca khúc này, đã cùng với Khánh Ly và các bạn Giang, Tuấn, Tự đứng ca trước đầu giường bệnh của Toại đêm Giáng sinh 1967, giờ này tôi cũng chỉ nhớ lõm bõm được một câu: Nhân danh ai anh đến đây bắn vào người – cho máu em cho máu anh tuôn trên da thịt này . . .
 Hỏi Toại thì Toại cũng chỉ nhớ ngần này:
 
Nhân danh ai anh đến đây bắn vào người
 Lũ dơi trời đêm nay vùng biết nói
 Nhân danh ai? anh đến đây bắn vào người
 Trong mắt anh, trong mắt em, hãi hùng đầy
 
Xin nhân loại một ngày, nhủ lòng thương mến nhau thôi
 Nhân danh ai, anh đến đây bắn vào người
 
….
 
Trong tim anh, mẹ Việt nằm
 Trên nôi chung một màu vàng
 Một niềm tin, một giận hờn…
 
Ca khúc này cũng không thấy ghi trong danh mục sưu tập nhạc Trịnh Công Sơn sau khi anh qua đời. Toại cũng đồng ý với tôi họa chăng chỉ có Khánh Ly may ra nhớ được toàn bài. Cũng rất cần, để ghi lại làm chứng liệu. (Nữ Hoàng Sân Cỏ ở đâu đó ới giùm cho một tiếng!)
 Bài Nhân Danh Ai chứng tỏ TCS không hề là người của một phe phái nào. Anh lên án sự xiển dương cho bạo lực dù hành động bắn giết hành hạ đồng loại đến từ bất cứ phía nào.
 
Toại còn nằm viện dài dài cho đến lúc bình phục hẳn (cũng kéo dài khoảng vài tháng). Hễ rảnh rỗi là bọn tôi đại Cái Bang Mai/Giang (Nhuệ Giang và Hoàng Xuân Giang)/Tuấn/Tự/Sơn/Lai/Tấn . . . vào Bệnh Viện Bình dân thăm viếng ủy lạo bạn ta, dìu chàng đi làm công tác vệ sinh, thay áo quần, đổ bô . . . và hát cho chàng nghe như buổi nào chúng mình vẫn ca hát với nhau. Ôi tình bạn thắm thiết dưòng bao!
 
Tưởng cũng nên nhắc lại, người điền khuyết chức vụ tranh cử trong liên danh của Ngô Vương Toại không ai xa lạ, chính là Nguyễn Ngọc Ngạn, một tên tuổi văn nghệ quen thuộc về sau tại hải ngoại.
 
Kể từ khi Ngô Vương Toại bị lãnh kẹo đồng của phía bên kia, tình hình chính trị trong các khuôn viên đại học có mòi căng thẳng, trầm trọng hơn. Chiến tranh nóng, lạnh giữa sinh viên quốc gia và VC nằm vùng đã thò hẳn bộ mặt hung tợn ra bên ngoài: Những vụ bắn giết, thanh toán nhau như cơm bữa đã lần lượt lên khuôn nóng các bản tin thời sự. Những sự việc cụ thể giữa chiến tranh Quốc/Cộng sẽ được thuật lại chi tiết hồi sau.
 
Viết thêm: Sau khi nhạc sĩ Trịnh Công Sơn qua đời (1939-2001), rất nhiều cơ quan truyền thông báo chí trong và ngoài Việt Nam đã loan tin, đăng tải những lời chia buồn bày tỏ lòng thương tiếc vô hạn người viết thơ ca tài hoa đoản mệnh này. Nhiều tuyển tập bài viết tưởng niệm TCS cũng đã được ấn hành. Tình cờ, một người bạn cho tôi mượn cuốn sách gồm nhiều người viết mang tựa đề TRỊNH CÔNG SƠN – Rơi Lệ Ru Người do nhà xuất bản Phụ Nữ thực hiện tại Hà Nội-Việt Nam. Trong tuyển tập này có một bài báo viết dưới tiêu đề: Trịnh Công Sơn – Người Hát Rong Trên Cõi Tạm, tác giả: Nguyễn Hồng Lam (từ trang 102 đến 124) trong đó có đoạn viết về cùng một khung cảnh, sự kiện xảy ra buổi trình diễn đặc biệt của TCS/Khánh Ly cùng thân hữu mà tôi đã lược thuật bên trên, nhưng ngòi viết này đã hoàn toàn được bẻ quặt tới một chỗ bịa đặt hoàn toàn vô căn cứ.
 
Đọc bài báo, thoạt đầu tôi rất phẫn nộ vì tất cả sự thật đều bị bóp méo. Nhưng sau đó lại cảm thấy buồn cười và thương hại cho lối viết ngụy tạo sự kiện một cách trắng trợn, tuyên truyền rẻ tiền, thậm chí ngô nghê, ấu trĩ của một loại chuyên viên bồi bút nào đó. Xin quý bạn đọc vui lòng duyệt lại trích đoạn của tác giả Nguyễn Hồng Lam dưới đây để có thể so sánh và dưa đến một thẩm định đúng đắn:
 
. . . . . “Sau Sơn, có rất nhiều người hát nhạc của anh. Các ca sĩ Giao Ánh (?!), Thanh Thúy, Thanh Tuyền . . . đều thích hát nhạc Trịnh nhưng thành công hạn chế. Cuối năm 1967, qua bạn bè giới thiệu, Trịnh Công Sơn đã lên Đà Lạt và tìm được Khánh Ly, một ca sĩ phòng trà của xứ sương mù. Với Khánh Ly, nhạc Trịnh nhanh chóng đạt đến đỉnh cao của sự lay động, làm sôi sục lên một tâm trạng căm hờn chán ghét chiến tranh. Để đối phó với phong trào sinh viên phản chiến và tranh đấu, Nguyễn Cao Kỳ đã tung tay chân vào các giảng đường để chỉ điểm bắt bớ và phá hoại. Tại Đại học Văn khoa, tên Ngô Vương Toại đã được Nguyễn Cao Kỳ chỉ định làm trưởng một nhóm “thanh niên trừ gian”, thực chất là một tập hợp những tên chỉ điểm mặc áo sinh viên. Toại đã tự đứng ra lập một “Quán văn” tại Đại học Văn khoa(?!)(*), chuyên hát nhạc Trịnh để lôi kéo sinh viên, nhưng chỉ biểu diễn các tình khúc khá ủy mị và đầy nỗi đau thân phận Trịnh viết trước khi vào Sài Gòn tham gia tranh đấu. Để tẩy chay, Trịnh đã dứt khoát không một lần bước lên sân khấu của “Quán văn”, dù Toại nhiều lần cố công nài nỉ. Đêm 20-12-1967, Toại lại tổ chức một đêm ca khúc Trịnh Công Sơn tại “Quán Văn”do Khánh Ly hát. Bất đắc dĩ, Trịnh Công Sơn cũng đến dự đêm biễu diễn này (vì Khánh Ly nài nỉ) . Bất ngờ khi Ngô Vương Toại vừa giới thiệu xong, một nữ sinh viên đã tiến lên cướp diễn đàn. Trước micrô chị dõng dạc: “Thưa toàn thể anh chị em sinh viên, hôm nay là 20-12-1967, kỷ niệm 7 năm ngày ra đời của Mặt trận Dân tộc giải phóng miền Nam Việt Nam . . .” Khán thính giả ồ lên, reo hò đã khiến mặt nạ “trừ gian” của Ngô Vương Toại rơi xuống. Y lộ nguyên hình là một tên Việt gian phản động, xách một chiếc ghế gỗ nhảy lên sân khấu quật xuống đầu chị nữ sinh. Nhưng anh sinh viên áo trắng đứng sau chị đã nhanh hơn đá văng chiếc ghế trên tay Toại. Điên tiết Ngô Vương Toại hụp xuống vén ống quần, định rút súng. Nhưng, hai phát đạn từ khẩu súng mới xuất hiện trong tay anh thanh niên đã găm thẳng vào bụng y, hất Toại ngã lăn ra sàn sân khấu. Sau này, mọi người mới biết, chị sinh viên kia tên là Út Thanh, đã cùng một đội viên khác của Lực lượng vũ trang Thành Đoàn tiến hành phá âm mưu của những tên chỉ điểm. Ngô Vương Toại may mắn thoát chết, nhưng âm mưu lôi kéo sinh viên xa rời tranh đấu của y và quan thầy thì vỡ tan tành.” . . .
 Đa tạ,
 Hoàng Xuân Sơn
 
(*) Ký giả Cao Sơn Nguyễn Văn Tấn đã từ trần vào tháng 12 năm 2013 tại San Jose, California USA

                             

        Trích bài Đạn Thù 35 năm - (14/7/2011) của Hoàng Hải Thủy

"Công Tử Hà Ðông: Năm 1967 tôi làm trong tòa soạn Nhật Báo Tiền Tuyến. Tôi biết chuyện bọn VC cướp diễn đàn Sinh Viên, bắn một sinh viên trọng thương. Nhưng những năm ấy Sài Gòn xẩy ra quá nhiều việc, tôi nghe chuyện rồi quên.

Năm 1994 tôi đến Kỳ Hoa, tôi gặp Ngô Vương Toại ở Virginia, tôi không biết anh là Người Sinh Viên Văn Khoa bị bọn VC bắn trong đêm văn nghệ ở Trường Ðại Học Văn Khoa năm 1967.

Hôm nay, nhân bài viết của ông Hoàng Xuân Sơn, tôi thân kính chúc bạn Ngô Vương Toại  tai qua, nạn khỏi. Tôi cám ơn Chị Ngô Vương Toại đã hết lòng giúp cho người bạn của chúng tôi đỡ khổ trong hoạn nạn.

Tôi bực bội khi tôi đọc đoạn tả hai tên VC lộng hành:

“Giờ giải lao, xuất hiện một đôi nam nữ ăn bận khá lịch sự từ từ tiến lên diễn đàn. Nam: quần màu sậm, sơ mi trắng, tay thọc túi quần. Nữ: áo dài xanh lá mạ, đeo kính gọng xếch mắt mèo, tay ôm một chiếc cặp lớn, căng phồng.

Bắn người xong, đôi nam, nữ bình thản bước xuống bục sân khấu, rẽ đám đông. Và đi mất hút.”

Công An, Mật Vụ Quốc Gia VNCH đi đâu hết?? Tôi thắc mắc: tại sao bọn VC có thể lộng hành đến như thế? Năm 1967, ông nào làm Tổng Giám Ðốc Tổng Nha Công An-Cảnh Sát?? Không biết có phải ông Phạm Văn Liễu không??? Hay ông Nguyễn Ngọc Loan?????

Bọn VC lộng hành giữa Sài Gòn như thế, tôi không mất Sài Gòn làm sao được!!!! "

                             

                                       Họa sĩ Nguyễn Trọng Khôi vẽ Ngô Vương Toại

                    Lời Tiễn Biệt Bình An  (youtube) - Nhạc, lời, trình bày: Nguyễn Trọng Khôi

                                            MỘT SỐ HÌNH ẢNH 

              

     

                   

                                 Ngô Vương Toại, Bà Hoàng Xuân Lan (1985)

      

       

 

           

      

 

                   

       

                                    ÔB Ngô Vương Toại, Nguyễn Trọng Khôi

Trong hình: ÔB Lê Thiệp, Trương Vũ, ÔB Ngô Vương Toại, Nguyễn Ngọc Bích, Nguyễn Huy Long, Trương Anh Thụy, Phó Hồng Hà, Thúy Diệm, ÔB Đoàn Viết Hoạt, Đặng Đình Khiết ...

 

Ngô Vương Toại và tôi đã nghe tiếng nhau từ lâu nhưng thật sự gặp gỡ thường xuyên từ khi tôi về hưu và cùng gia đình định cư vùng Bắc Virginia.

Toại là một người bạn đa tài dễ thương, không may gặp hoan nạn khi còn là sinh viên Đại Học Sài Gòn.Tôi nhớ cũng có đôi lần anh phỏng vấn và trao đổi với tôi về thơ văn trên đài phát thanh Á Châu Tự Do. Tôi thường gặp Toại ở quán Phở Xe Lửa của anh Toàn. Môt ngày hè năm 2001, chính xác hơn là ngày 24 tháng 6 năm 2001, nhân ngồi ăn phở, Toại lấy môt miếng khăn giấy rồi rút bút ra ngồi hí hoáy vẽ chân dung tôi. Ba năm sau, tôi in tập "Thơ Hoàng Song Liêm" với bìa trước là họa phẩm màu của Đằng Giao và bìa sau là nét vẽ của Toại, vẽ chân dung tôi, ký tên và đề ngày rõ ràng.

Vợ chồng tôi và vợ chồng Toại cũng chẳng cho nhau được cái gì ngoài tấm lòng thương mến chân thành. Cầu nguyện Toại sớm thấy nhan thánh Chúa.

Vợ chồng Hoàng Song Liêm

               Tường Sơn Kỷ Niệm, Vách Bồi Dáng Xưa Trong Thơ Du Tử Lê

  (Bài nói chuyện của Ngô Vương Toại về thơ Du Tử Lê tại Thư Viện Trung Ương Arlington, Virginia, ngày 28-11-93)

Vừa là người yêu thơ vừa là người được quen biết anh Du Tử Lê từ hồi còn ngồi ở quán Cái Chùa ngó mông ra con đường Tự Do ở Saigòn, chuyện trò thời sự, văn nghệ... chuyện chính trị, chuyện dân sự, nhà binh, chuyện mưa chuyện nắng mưa, chuyện đàn ông đàn bà và các thứ... tôi thấy việc được nói về anh quả là một niềm vui, vì tôi cứ nghĩ là mình đã biết khá nhiều về tác giả, đã đọc khá nhiều thơ của chàng, đã có nghe nhiều huyền thoại về các cuộc tình giữa chàng và nàng.

 Thật ra tôi chủ quan. Thật ra tôi chẳng biết gì hơn về Cõi Tôi Riêng của tác giả. Du Tử Lê từng viết:

    tôi ngồi trong cõi tôi riêng
    bên trong ghế lạnh, ngoài hiên bóng, rời
    phòng tôi trần thiết gương người
    tường sơn kỷ niệm, vách bồi dáng, xưa
    tóc người chảy suốt cơn mưa
    ngực thơm hoa bưởi, môi đưa bão, về

Bên trong ghế lạnh của con người vừa làm những vần lục bát khiến người đọc không đồng cảnh mà cảm thấy xốn xang kia có những gì? Đó là điều băn khoăn của tôi về tác giả và như thế tôi sẽ cố hạn chế không dám phiêu lưu vào những địa hạt của những nhận định đi trước về thơ của Du Tử Lê trên bình diện hình thức, kỹ thuật; trên bình diện khám phá, hay khủng bố ngôn ngữ nói theo nhà báo Bùi Bảo Trúc.  Dù là thơ lục bát, thơ năm chữ, bảy chữ hay tám chữ hay tự do... ở từ tay Du Tử Lê có sự nhuần nhuyễn, bay bướm lão luyện đến độ khó tính như nhà văn Mai Thảo về rượu mà đã phải khen là thời gian gần đây Du Tử Lê làm thơ hay, có nhiều thơ hay, và đem ví với rượu, ông đã nói  thơ Du Tử Lê như có được một năm nho, một mùa nho đặc biệt.

Tôi yên trí là mọi người đã dọc thơ anh, đã yêu những bài thơ của anh và đồng ý gần như nguyên vẹn những lời bình phẩm trên.

Do đó, phần còn lại là đi tìm những dấu vết của một Du Tử Lê cõi riêng, một Du Tử Lê say đắm với thơ không thua gì say đắm với đời sống, của một gã du tử không đơn côi mà rồi vẫn cô đơn trong Chấm Dứt Luân Hồi: Em Bước Ra.

          

                          Phạm Trọng Lệ, Ngô Vương Toại, Du Tử Lê, Đỗ Hùng

Không giống như Tình Khúc Tháng Mười Một, ra năm 1965, Tay Gõ Cửa Đời, năm 1967, hay Đi Với Về Cũng Một Nghĩa Như Nhau, 1991,... Những tập thơ của một thời đôi lúc hăm hở, đôi lúc muộn phiền, đôi lúc đớn đau vì những cuộc tình, đôi lúc ngụp lặn trong hạnh phúc, đôi lúc khách khí như Kinh Kha, đôi lúc như con dế buồn tự tử giữa đêm khuya. Thơ Du Tử Lê ở Chấm Dứt Luân Hồi: Em Bước Ra là những buớc đi thinh lặng của những kỷ niệm:

    giường tôi, giường tôi: hơi người
    mốc chăn gối lạnh. Hồn hồi dương. Khô

Kỷ niệm hồi dương nhưng là một loại kỷ niệm khô. Kỷ niệm của một hình ảnh trong đáy tâm hồn lúc này thôi cháy bỏng, sục sôi. Người ta bắt gặp một Du Tử Lê có sự thản nhiên, một Du Tử Lê triết nhân nhiều hơn một Du Tử Lê của những dòng thơ lãng mạn, nồng cháy, bão táp cũ. Những cơn giông trong đời anh, những yêu hờn giận ghen và những hòn đá trĩu nặng trên vai anh dường như đã được anh ném ra ngoài thinh không. Trên bức tường kỷ niệm đời, anh chỉ còn những hình ảnh không tàn phai, thức dậy trong thinh lặng của yêu thương, giữ gìn đằm thắm. Dấu vết của ở cõi đi kể cả cõi về nghe rất rõ, như ở bài Năm, Bảy Tôi Và Bậu Khúc:

    người ở cùng tôi mỗi mũi đường
    lập lòe năm tháng nạm không gian
    ngỡ ai hát nhỏ, mà, sao lạ
    nghe rõ ràng
    như tiếng hát nàng

Như ở Khúc Hạnh T6 một lớp sóng vỗ hòa quanh ghềnh đá thủy chung:

    những môi, mắt cũng như tờ giấy
    đốt thành tro,
    bụi, vẫn yêu thương

Hoặc tiếc nuối một cách đằm thắm như Thơ Ở 19 Tôi, Một Lần Nữa:

    trái tim từ đó như gương mới
    chỉ giữ giùm ta nguồn hạnh hương

Chấm Dứt Luân Hồi: Em Bước Ra những bước chân trần về lại đời sống nhìn nỗi quạnh hiu ở vầng trăng của chính mình - vầng trăng thật - của mình:

    đứng trước bậc thềm tân thế kỷ
    tôi viết thơ tình: hiu quạnh kinh
    ngày mai: ai cũng là thi sĩ
    tìm thấy vầng trăng thật: của mình

Có lẽ trong tất cả những bài thơ in ở tập Chấm Dứt Luân Hồi: Em Bước Ra, ngoài bài nói về chứng bệnh Thyroid của anh với tựa đề Cuối Năm Chuyện Vãn Với Bệnh Thyroid, thì chỉ có một bài duy nhất, nhà thơ Du Tử Lê để lộ ra ngoài một phần tâm trạng chua xót, khinh bạc, và là khi anh lồng tâm trạng lớn của cả một thế hệ những người đồng cảnh trong tuyên ngôn: Thơ Ở Một Thời Của Những Người Không Tuổi Trẻ:

    chúng tôi lớn: còi cây rừng, cỏ dại
    tuổi thơ chưa kịp ngọt, đã chua, lè
    mỗi trang sách bật lên nghìn dấu hỏi
    nguyên không gian chưa chỉ dâu đi, về

    chúng tôi lớn: vào đời không chọn, lựa
    hoa tình cờ nẻ đá mọc hoang mang
    suối không mạch; thác không nguồn: chảy ngược
    ngón vực ngờ khỏ vỡ trán cô đơn

    chúng tôi lớn: ửng mặt trời đáy ngực
    ngông nghênh che lạch nhỏ. Vượt biên, thùy
    trí vạm vỡ: khinh ba chiều hạn, hẹp
    dù tháng ngày: thường trực ủ ê khuya !?!!

    chúng tôi lớn: sông nghìn năm đứt khúc
    thồ nỗi buồn lên núi. Cột mây chơi
    dăm đứa mượn lời ca và tiếng nhạc
    rất nhiều thằng vui súng, đạn khơi khơi
    thằng yếu đuối núp vô mầu áo đạo
    đứa hoang đàng chết tốt bụng dao phay
    đứa khụng khượng hỏi: - đâu rồi Thượng Đế?
    đứa lên rừng. Đứa kèm trẻ, xâm tay   

    chúng tôi lớn: nứt xương rồng, sa mạc
    tìm văn chương làm hố nấp tâm hồn
    chữ với nghĩa có đâu là lối thoát
    dăm đường dao, nhát cọ cũng hư, không

    chim làm tổ. Chúng tôi tìm khói thuốc
    mửa mặt đời. Nôn thốc tháo nhân sinh
    thằng sở Mỹ lên gân. Thằng xách cặp
    tên lao công; trốn lính. Đứa dại hình   

    năm mươi tuổi: hai chục năm luân lạc
    những anh hùng tài tử hóa lem nhem
    đời dẫu nhận hay xua thì cũng vậy
    chúng tôi buồn hơn núi thọ tang sông

    năm mươi tuổi: chúng tôi không tuổi trẻ
    thiếu quê hương: phế bỏ võ công mình. 

Ngoài tuyên ngôn bằng bài thơ tám chữ đó cho lứa chúng tôi còn hằn vết chua xót, khinh bạc..., phần còn lại là Du Tử Lê của những bài thơ rất ngắn với những mã tự mã số bí hiểm, những 7, những 9, những T. những H. Nhưng lần này là Du Tử Lê với bằng hữu nên hầu như bài thơ nào cũng không tặng cho người này cũng tặng cho người nọ và đặc biệt là những chữ Và  được nối ở đầu câu: Du Tử Lê và... Điều ấy cho ta thấy một Du Tử Lê của  những kỷ niệm, của Du Tử Lê chọn lựa ngồi gần, ngồi bên cạnh, ngồi ở giữa, không khí bạn bè ấm áp. Những chữ Và ở đầu mỗi bài thơ đồng thời cũng tiết lộ cái tôi riêng, cái tôi còn cô đơn, cuộc chơi còn lại cũng là: thả nốt mùa trăng giữa đáy vườn, là:  chỉ giữ cho mình một chấm đen, hay: đời đóng đinh ta, thập giá người.

Ở Chấm Dứt Luân Hồi: Em Bước Ra qua những bài thơ viết đề tên bạn nhưng cũng là cho mình. Vách tường Du Tử Lê đã được phết vào đó những kỷ niệm. Những cuộc tình đã hết. Những cuộc tình đã chết. Những cuộc tình còn lỡ dở...anh gom những kỷ niệm, những mùi hương, lần dở từng kỷ niệm trong trí nhớ, nhưng lần này trong một thái độ tỉnh táo. Những cuộc tình đã được xếp lại trong ngăn tủ đời anh. Những hòn đá ném xuống mặt nước, làn sóng gợn cũng đã tan, không làm rối bận Du Tử Lê trong khúc luân hồi mà người thi sĩ cuối cùng đã thiền định: trái tim ta như rừng / chẳng gió nào thổi nữa.

NGÔ VƯƠNG TOẠI

(Tuần báo Saigòn Nhỏ, ấn bản Washington D.C., số đề ngày 5 tháng 12, 1993.)

TỪ THÈM ĐẾN LẦN TRỞ LẠI TRÊN ĐỒI ARLINGTON
                                                            NGUYỄN ĐỨC QUANG

Tôi rất thích thú với lần trở lại Washington DC đúng vào ngày Mother’s Day vừa qua. Không khí của vùng thủ đô đã bắt đầu nóng, và nóng hơn nữa vì trong lòng tôi có chát chứa một bài hát mới muốn hát với vùng thủ đô này.

Buổi sáng thứ bảy là một quãng dài bè bạn ở phở Xe Lửa, nơi đó còn có Ngô Vương Toại chờ sẵn cùng với nhiều bạn khác. Xin nói chuyện ông Toại trước đã. Toại dính mắc vào những sinh hoạt thanh niên sinh viên Saigon ngay từ những ngày đầu. Từ những buổi hát cộng đồng đầu tiên cho đến những buổi văn nghệ chân đất ở quán Văn và sau này thành hình một bộ ba Giang, Sơn, Toại chuyên hát nhạc Trịnh trẻ trung và sôi nổi (không có loại nhạc tình). Toại cũng chẳng lạ gì những bài hát du ca, thuộc hơn nhiều người là khác. Thành ra, khi nhắc đến chuyện mời Toại dẫn chương trình cho buổi sinh hoạt lần này là tôi yên chí mà người tổ chức như Võ Th. Toàn cũng công nhận là đúng.

Nhưng chúng tôi vẫn phải gặp nhau nơi phở Xe Lửa chỉ vì tôi cắc cớ muốn hát một số bài mới. Còn Toại đã thừa biết những món ăn cũ của tôi là gì. Anh phác thảo nhanh chóng cái chương trình tôi nghe muốn ớn lạnh: "Chúng ta hát chừng 10 bài chung cho nó nóng cái đã, rồi thì ông hát những bài mới chia làm hai đoạn ...”. Tôi ớn lạnh bởi lẽ không thấy ai hát phụ cả, văn nghệ Quốc Gia Nghĩa Tử đã nhập vào trong cái vòng hát chung rồi vậy chương trình này là “one man show”?.Thật ra mà nói tôi nghĩ rằng cái khó là nó nằm ở phía ông MC Toại dẫn chương trình chớ không ở phía mình cho nên...cứ vậy mà làm!

Tôi còn cả một ngày thứ bảy, dự định có B.M Hùng sẽ đưa đi một chuyến quanh thủ đô. Chẳng mấy khi được đi ngắm phong cảnh nên nghe lời ta thán của tôi lần trước, lần này Hùng quyết thực hiện. Oái oăn thay, Hùng bận việc ở một liên đoàn với cháu gái và vậy là tôi được theo đoàn quay phim của Võ Th. Toàn ghé vào buổi ra mắt của một nhà xuất bản thuộc nhóm Kết Đoàn. Lửa Việt, Lên Đường, Về Nguồn và Kết Đoàn có lẽ là 4 tổ chức trại hè duy nhất trên nước Mỹ, mỗi năm đều có một lần kéo nhau vào khu rừng lâm viên nào đó để cắm trại. Tất cả đều nhắm vào việc trau dồi khả năng lãnh đạo, khả năng sinh hoạt cộng đồng và nhắc nhở những nét văn hóa truyền thống. Họ có một nhóm nòng cốt hoặc một số người chính yếu còn ngoài ra họ kêu gọi mọi người bốn phương dự trại. Nhóm Kết Đoàn hôm nay vượt khỏi cái chuyện trại, họ lập ra một nhà xuất bản và tôi vô tình tới dự buổi ra mắt này. Và cũng bất ngờ các em mời tôi nói một câu chuyện và góp vài bài hát. Nhìn những đầu sách để trên chiếc bàn dài, tôi ngỏ lời thán phục. Và thán phục thực sự vì nếu không có một sự liều lĩnh trẻ trung chắc chắn các em đã không nhảy vào cái lãnh vực giành cho loại người say mê văn nghệ ưa đội đá vá trời này. Ngay các nhà chuyên môn về văn hóa hoặc những nhà kinh doanh về văn hóa cũng chẳng mấy ai dám mó tay vào một cái ngành mà họ biết chắc nó sẽ thiêu đốt hết thời giờ, tiền bạc và công sức: sách ra thì dễ, phổ biến và bán thì khó. Gần một chục đầu sách mới đã được Kết Đoàn in ấn mà chưa thấy mối lo âu nào trên nét mặt của trưởng nhóm La Hồng Lý cùng các bạn của cô thì không phục sao được. Tôi vẫn hy vọng không chỉ tạt qua với Kết Đoàn mà sẽ có một buổi nào đó hát nhiều và nói nhiều hơn trong một trại hè khác...

Xế chiều B.M Hùng tới đón. Lần này chúng tôi chỉ còn đủ thời giờ vào vườn hoa Botanica để thưởng thức một khu rừng trong nhà kiếng, muôn cây, muôn hoa sống chen chúc nhưng rất nghệ thuật trong một khu nhà kiếng khổng lồ. Có từng nhóm khí hậu và thổ nhưỡng đặc biệt để các loại cây cỏ khác nhau sinh tồn. Thật lạ, cây cối thì không thích nghi nổi nếu chúng bị đổi thay môi trường sinh thái, trong khi con người, nhất là người Việt Nam đang sống ngoài xứ sở của mình thì lại thích ứng khéo léo biết bao nhiêu! Đến chiều tối, Hùng đưa tôi tới tư thất của ông bà Tường Vân, cũng một khu vườn botanica nhưng ở dạng khác, dạng tự nhiên với những khóm tre, cây cỏ thảo dã ngoài vườn. Và trong nhà là một nhóm bằng hữu rất thân mật trong đó tôi gặp các anh Nguyễn Ngọc Bích, Quang Minh, Vĩnh Liêm và nhiều nhiều nữa. Chủ nhà là một hảo hán trong nghề bếp chứ không phải chỉ có chữ nghĩa văn chương và âm nhạc. Nhờ đó được ăn ngon và nghe chuyện nghe hát rất lạ. Chẳng hạn đã có mấy ai nghe anh Bích hát những bài tự soạn và phổ thơ? Mà phổ thơ Đường đấy nhé! Tôi có hát mấy bài cũ mới lẫn lộn, và tôi không quên hát Thèm. Ở cái lứa tuổi mà hầu hết các vị có mặt đều cao tuổi hơn tôi, câu mở đầu đã gây thích thú:

"Thèm, đầu ngày cất tiếng yêu đời
Thèm giọt cà phê đắng Paris mỗi ban mai
Thèm trèo lên cao ốc chơi vơi kinh thành
Gọi một tiếng lớn tên quê hương mình
Truyền muôn ngàn hương lời tôi rung bao trái tim...
Thèm nhìn sâu đôi mắt thầy hiền
Thèm được nghe nhắc đến tên nhau ngọt êm
Thèm cuộc đời mở những chân thang rất đều để em cất bước khoan thai dặt dìu
Thèm mùi son mới, thèm câu nói...tình yêu."...

Và khi tới đoạn “thèm nửa đêm nghe tiếng oán thù-gọi bằng đường giây nóng xin bôi xóa chuyện xưa”thì những tiếng cười thoải mái bật ra. Tôi không biết vì chữ nghĩa trong câu nghe nó ngộ nghĩnh hay vì cái nội dung đó nó tức cười nhưng tôi nghĩ nó là câu duy nhất mà mọi người còn nhớ lại được sau khi nghe xong bài hát này. Chỉ có một giòng tôi đã sửa đổi ở lời cuối trong lần hát này. Thay vì“cuộn mình trong kén...” tôi thay bằng “hoàng lan thơm ngát, một hồn quê, em và tôi”.

Thật khó quên buổi sinh hoạt tao ngộ này và nó đã làm đà cho tôi ấm lòng bước lên sàn diễn tại Saigon House ngày hôm sau.

Chúng tôi đến sớm y lời hẹn với nhau để xem lại chương trình và tập dượt những phần cần thiết. Không khí tiệm ăn vào buổi trưa chủ nhật không có gì ồn ào chen chúc nhưng khách cũng vơi dần và nhóm thiết trí đã nhanh chóng dời những chiếc bàn trước mặt sân khấu để kê ghế ngồi sát nhau. Trên trăm ghế trải dài trước mắt giúp cho những người lên sân khấu khỏi phải xoay qua lại theo cái căn phòng nằm ngang sẽ đẩy khán giả ra hai bên. Buổi sinh hoạt không chậm trễ bao nhiêu, có lẽ vì ai cũng biết chương trình hôm nay không dài lắm, Ban tổ chức sẽ trả lại nhà hàng cái chỗ này khoảng 5 giờ chiều để họ còn kinh doanh cho một ngày Mother’s Day.

Khi anh Ngô Vương Toại lên mở đầu chương trình thì tôi đang cắm cúi vào chiếc micro trả lời cho một cuộc phỏng vấn và chỉ bước lên sân khấu kịp ngay sau lời giới thiệu của anh. Phòng ăn chợt bừng lên cái không khí ấm áp và mọi người đã sẵn sàng cho các bài hát chung. Toại nhắc lại những hình ảnh xưa, các kỳ trại công tác của thanh niên thời 6: Công trường Thanh Niên Tự Do, Trại Cứu Lụt An Giang, Công trường Thanh Niên Giới Tuyến Cam Lộ...Những ca khúc của một thời buổi đã trổi dậy nhanh chóng hình như mỗi người ngồi bên dưới đã có một chặng đường đi qua cho nên tiếng hát chung hôm ấy thật sôi nổi. Từ Về Với Mẹ Cha tới Đường Về Công Trường, tới Không Phải Là Lúc, Đường Việt Nam, Việt Nam Quê Hương Ngạo Nghễ...Có đến hơn 30 phút thật sảng khoái, ai cũng cầm được tập bài hát và cất tiếng chung với nhau. Bài nào cũng được hướng dẫn rành mạch và hát rất nhiều lần.

Khi bước lên sân khấu sau lời giới thiệu là một người đầu đàn của Bút Nhóm Lửa Việt, Linh mục Nguyễn Hoài Chương mới thực sự là một ngạc nhiên. Trẻ tuổi, đầy nhiệt tình, Linh mục Chương sinh hoạt cực kỳ linh động. Hôm đó Linh mục Chương không hát nhưng đã hướng dẫn toàn thể hội trường trong những truyện kể có động tác gây nhiều cảm hứng với người tham dự. Tôi vẫn nhớ năm trước đã được hát chung với vị linh mục trẻ này suốt cả một buổi nhạc trại. Linh mục cũng tiếp theo phần sinh hoạt đó đưa ra những mẩu chuyện về công việc đi làm công tác cứu trợ mới, nơi có các trẻ em khuyết tật, những trẻ em thiếu thốn ăn uống, chăm sóc và trường học. Về những lý do để tổ chức buổi hát gây quỹ hôm nay, cần một ngân khoản cất những mái trường thôn quê...Biết bao bùi ngùi cảm động trước các lời kể cho nên khi cô Thanh Trúc lên tiếp lời nhắc đến các đóng góp của những người hảo tâm, một làn sóng khác ào lên và những cánh tay giơ cao xin góp thêm vào quỹ gây xôn xao phòng hội.

Tôi trở lại sân khấu lần thứ nhì để hát vài khúc tình ca mới. Có một lời yêu cầu khá lạ từ một tuần trước qua điện thư muốn nghe bài Tình Tôi Con Dốc Nhỏ, một khúc hát tôi viết cho những con dốc, những con đường thật ngắn bao thú vị cho những người sống ở thành phố sương mù Đà Lạt. Bài này mới có một lần tôi trình bày trong một chương trình truyền hình với nhà thơ Du Tử Lê không ngờ có người bắt được bóng dáng của nó trên màn ảnh nhỏ. Qua phần sau, tôi đúc kết phần của mình với bài hát mới chờ đợi dịp trở lại Hoa Thịnh Đốn này. Đó là bài Trên Đồi Arlington.

Chuyến đi lần trước, khởi đầu cho Hành Trình Của Một Mối Tình, tôi có đem theo vài bài về quê hương mới viết như Trên Đường Phố San Francisco, Nào Ai, Tôi Có Một Mối Tình. Chính bài hát cuối kể trên được mang làm chủ đề cho buổi gây quỹ này. Lần đó, sau 6 buổi hát, người bạn già L.V. Phúc chở tôi thăm đôi nơi và có ghé nghĩa trang Arlington. Thật khó mà viết về nghĩa trang này, phải sáu tháng sau tôi mới lên khung được cho bài hát và cuối cùng hoàn tất nó cách đây vài tháng. Bài Thèm viết sau chuyện Trên đồi Arlington bắt đầu:

Đã bảo vết thương không nhắc nữa
Mà sao thấy sẹo cứ bâng khuâng
Ừ nhỉ xưa kia thành quách đổ
Thắng bại anh hùng có xứng chăng?

Đây là câu chuyện của các chiến binh ở Việt Nam, các oan hồn này đến Arlington thấy những người lính thời Nam Bắc chiến tranh của họ đều được mang về chôn cất cạnh nhau, cùng được ngợi ca Chiến Sĩ Vô Danh và Tổ Quốc Ghi Công.Họ nhớ lại cuộc chiến ngày nào sao chỉ kéo dài hờn căm chia cách nên thấy mình đã tham dự một trận chiến vô ích:

Làm sao tin thế được
Làm sao gọi là vinh quang
Cuộc chiến vùi sâu dân tộc
Điên cuồng những quyền năng,sao gọi anh hùng được
Hồn lệ sử thấu chăng?

Để rồi cuối cùng triệu oan hồn này đã nói:

Triệu linh hồn oan khuất
Chiều nay xa quê buồn
Còn chỗ không người lính gác (cho) chúng tôi về đây nằm trên đồi Arlington.

Có lẽ đây là khúc ca được trình bày thoải mái nhất trong buổi hát hôm ấy. Chỉ sau khi đọc lên lời của bài hát, tiếng vỗ tay làm xao xuyến hồn tôi giúp chuyên chở những dòng chữ mang rất nhiều tâm tư sau 30 năm trời thêm vào chặng đường cách chia của một dân tộc.

Bạn Toại
phan ni tấn

Sau nhiều năm chống chọi với cơn bệnh trầm kha, cuối cùng bạn Toại cũng bỏ đời mà đi. Bạn tôi đi để lại biết bao nước mắt tiếc thương của gia đình thân nhân, bè bạn cũng như để lại cho tôi một chút kỷ niệm vui buồn.

Ở đời ít nhiều gì ai cũng có những kỷ niệm để nhớ, vì kỷ niệm là những chuyện hệ trọng, những mớ hình ảnh luôn luôn bám chặt vào đời mình. Riêng tôi không hiểu sao lần nào có dịp nhắc đến Ngô Vương Toại, tôi lại nhớ đến... một bữa ăn.
Số là hồi đó tôi mới lập gia đình, vợ chồng cô em vợ rủ vợ chồng tôi cùng đèo nhau trên một chiếc xe hơi cà tàng từ Toronto lái qua Washington, D.C chơi. Hồi độc thân tôi và cây đàn đã tới thủ đô này ca hát vài lần nên quen biết nhiều bạn bè văn nghệ cũ mới. Những lần rong ca vội vàng như vậy ít có thời gian đi long nhong nên lần này rảnh rỗi bốn anh em chúng tôi tha hồ chụp hình chụp bọng, lang  thang qua các bảo tàng viện, các di tích lịch sử... Chiều xuống, như đã hẹn trước, chúng tôi ghé thăm gia đình anh chị Ngô Vương Toại.
Từ ngày tôi xem bộ ba Giang Sơn Toại (Hoàng Xuân Giang, Hoàng Xuân Sơn, Ngô Vương Toại) ôm đàn hát say sưa ở hội trường trụ sở  CPS Sài Gòn (1969) đến lúc gặp lại bạn Toại ở quê người (1985) cũng đã trên 20 năm ròng. Bạn tôi lúc đó trông mập ra, bộ râu mép vẫn... dính trên môi khiến gương mặt tròn trịa càng thêm phúc hậu. Ngược với đức ông chồng luôn luôn vui vẻ, yêu người, yêu đời, hoạt bát, năng động, chị Nghiêm Thị Lan lại là một mẫu mực hiền hậu, trang nghiêm.Vợ chồng Ngô Vương Toại đón khách đường xa bằng một bữa cơm gia đình thân mật và vui vẻ.

Trong bàn tiệc hôm có đủ mặt bạn bè văn nghệ thân sơ: Nguyệt Ánh, Giang Hữu Tuyên, Nguyễn Đình Hùng, Nguyễn Văn Khanh, Hồ Bửu, Đặng Đình Khiết... Vừa ăn uống vừa chuyện trò đủ thứ chuyện trên trời dưới đất rất tâm đắc.  Một bữa ăn vui vẻ và hoàn hảo để tôi phải nhớ hoài. Hoàn hảo vì tấm lòng hiếu khách của vợ chồng bạn đối với bạn bè gần xa.
Ngoài bản tính thân thiện, lạc quan, năng động, Ngô Vương Toại rất mê làm báo từ cái hồi còn ở Sài Gòn đến quên cả trời đất xung quanh. Qua Mỹ một thời gian máu làm báo lại nổi lên. Thế là cùng với Giang Hữu Tuyên và Nguyễn Đình Hùng, bộ ba cùng làm tờ tuần báo Hoa Thịnh Đốn Việt Báo, rồi bán nguyệt san Diễn Đàn Tự Do, cuối cùng là nguyệt san Việt Chiến qui tụ nhiều cây bút nổi tiếng khắp nơi.

Nhìn bạn hăng say lăn lộn ngược xuôi trên diễn đàn văn học nghệ thuật tôi lại hình dung những năm tháng mù xa ở bên nhà của Ngô Vương Toại. Cuối thập niên 1960, tên anh đã từng gắn liền với những thăng trầm của cuộc chiến Quốc Cộng ở Sài Gòn. Thập niên 60 - 70, những buổi sinh hoạt văn nghệ hào hứng ở các giảng đường Đại học, ở Quán Văn, ở trụ sở CPS... để thấy những người bạn trẻ cùng trang lứa với tôi tràn đầy nhiệt huyết, khiến lòng tôi cảm mến và nể trọng. Cảm mến cái tình thần và khí tiết của các bạn,  như Ngô Vương Toại, vì lý tưởng tự do, vì tổ quốc, vì miền Nam Việt Nam thân yêu đã tham gia các hoạt động chống Cộng sản mạnh mẽ hơn bao giờ.
Đây là thời của chiến tranh ý thức hệ, không phải bằng súng đạn ngoài mặt trận mà là cuộc đấu tranh bằng mặt trận báo chí, truyền thông ở hậu phương. Một trong những mặt trận đó đã xẩy ra một biến cố từng gây sôi nổi dư luận khi báo chí Sài Gòn đăng tin sinh viên Ngô Vương Toại bị đặc công Cộng sản bắn trọng thương trong buổi văn nghệ Trịnh Công Sơn - Khánh Ly ngày 16-12-1967 tại giảng đường Đại Học Văn Khoa Sài Gòn. 
Qua báo chí thời đó cho đến vài năm gần đây, giữa hình ảnh sinh viên Văn khoa Ngô Vương Toại nằm trên giường bệnh của bệnh viện Bình Dân với mái tóc đen rậm và hình ảnh Ngô Vương Toại với bệnh tật gần đây tại Hoa Thịnh Đốn, ngồi hàn huyên cùng nhạc sĩ Nam Lộc và tôi là một khoảng cách trên 46 năm nhọc nhằn dâu bể. Một quãng thời gian với biết bao vật đổi sao dời, với biết bao tên tuổi đã lần lượt ra đi: Hoàng Xuân Giang, Giang Hữu Tuyên, Đỗ Ngọc Yến, Lê Uyên Phương, Mai Thảo, Nghiêu Đề, Tạ Tỵ, Thái Tuấn, Trần Đại Lộc, Nguyễn Mộng Giác, Phạm Duy v.v... và hôm nay đến phiên bạn tôi, Ngô Vương Toại.

Ngô Vương Toại sanh ngày 12-04 năm 1947 tại làng Thanh Hóa, Bắc Việt. Mất ngày 03-04 năm 2014 tại Virginia, Hoa Kỳ.

Con Người &“Chiếc Bóng” của Thanh Niên Ngô VươngToại
                                      Nguyên Thắng – Nguyễn Thành Công

“Ta như nước dâng, dâng tràn có bao giờ tàn
Đường dài ngút ngàn chỉ một trận cười vang vang….”

Anh cầm loa phóng thanh bắt nhịp cùng khoảng chục đồng bào cất cao tiếng hát “VN Quê Hương Ngạo Nghễ” và “Việt Nam! Việt Nam” để cùng tác động tinh thần sau buổi biểu tình phản đối đài truyền hình Public Television WETA’s đã phát hình những chương trình tài liệu lệch lạc về chiến tranh VN, có lợi cho chế độ Việt Cộng. Lúc đó vào khoảng năm 1982, tôi mới đổi về vùng Virginia làm việc, sau khi ra trường được 3 năm.

Nơi lập nghiệp mới, người mới, nhưng dường như trong một bối cảnh biểu tình hoàn toàn có tính cách tự phát, ít oi chỉ với chục người này, tôi vẫn cảm thấy rất gần gủi và không lạc lỏng, lẻ loi đứng bên cạnh cùng các Bác, các anh chị và một số bạn trạc độ tuổi tôi. Có lẻ, tuy ít người, nhưng cùng một tiếng nói, một tấm lòng chung đã đưa khí thế của cuộc biểu tình tuy ôn hòa, nhưng quyết liệt từ những người là nạn nhân, là nhân chứng sống trong cuộc chiến để đòi hỏi sự trung thực và đứng đắn của các cơ quan truyền thông Hoa-Kỳ về lịch sử chiến tranh VN. Và tôi cũng chợt nhận ra, niềm ấm cúng, sự gần gũi còn bắt nguồn từ những bài ca cộng đồng quen thuộc đưa tôi trở về ký ức của những năm tháng trung học nơi quê nhà, những bài ca nuôi dưỡng niềm hăng say của một thời thanh niên sinh hoạt hướng đạo, hay trong những công tác xã hôi.

Đó là lần đầu tiên, tôi được gặp anh Ngô Vương Toại, người đang cầm loa phóng thanh, cùng với đoàn biểu tình hô to những khẩu hiệu, hát vang những bài ca yêu nước. Tôi tuy đang cách anh một khoảng không gian, nhưng vẫn cảm thấy rất gần.

                                                             > Toàn bài viết (pdf)

                             'We were playing God, kicking people back'
                                                   The Guardian, Wednesday 27 April 2005

The gates were thronged with desperate, pleading people. The ambassador was locked in his office, ripping up secret documents. Meanwhile, no one knew exactly how many rescue helicopters were coming... Tomorrow marks 30 years since the scrambled, humiliating evacuation of the US embassy in Saigon that marked the end of the Vietnam war. Suzanne Goldenberg talks to some of those who were

Evacuated 4pm April 29

The Ngo family ascribe their presence in the Virginia suburbs of Washington DC to divine intervention. On the afternoon of April 29 1975, in those dreadful last hours before the fall of Saigon to the North Vietnamese army, Toai Vuong Ngo, his wife Nghiem Lan Ngo, and 18-year-old sister Tuyet Lan Ngo, found themselves in the desperate crush outside a side entrance to the US embassy, wedged between the crowds and the locked arms of the marine guards at the gate.

They had been there for more than three hours, Toai frantically trying to catch the attention of the marine guards to show them his documents authorising his family's departure on the US airlift. He began to despair. "I told my wife: 'I want to go home, and look for a car.' My wife said, 'No - either you get in alone, or we wait here till the last minute'."

Suddenly two jeeps pulled up carrying a two-star general in the South Vietnamese army and a key liaison officer to the CIA. The gates, which had been sealed shut for more than three hours, opened a crack. Tuyet was shoved into the gate with so much force she could barely breathe; a photograph of her anguished face at the gates would appear on the cover of Newsweek magazine two weeks later. "I flew inside, I didn't walk," she says. "I was crying, and when I opened my eyes, I saw I was already inside the gate. I call it a miracle."

In a way, it was. A friend of Toai's had been clutching at his belt when the gates opened, but he did not make it inside. He spent seven years in a re-education camp. Toai believes he could easily have faced the same fate. A student activist, his stomach still bears the scar from a bullet wound inflicted by a communist rival in 1967, and his job at the South Vietnamese ministry of information made him a target.

His wife Nghiem had no illusions about what was happening. At the Saigon Credit Bank where she worked, wealthy customers were withdrawing large sums of money. "I was nervous. I told my husband, and he said: 'Oh, no, they [the US] cannot let us lose.'"

Even so, Nghiem bought a small suitcase as a precaution, and the couple were relieved when they received a call from the US embassy. "They promised that when it was the right time they would call us and tell us where to get together." But no call ever came, and by the morning of April 29, the Ngos decided to take fate into their own hands. (The original evacuation plan, which, in the chaos, was never implemented, was to broadcast coded messages over the American radio service. A weather report would announce a temperature for Saigon of "105 degrees and rising", which would be followed by the first 30 seconds of I'm Dreaming of a White Christmas.)

They bundled into Toai's green Datsun - with their friends, there were nine people inside - and raced through the streets of Saigon to the embassy ("We dodged checkpoints like it was a racing car," Toai says).

Inside, the embassy was almost as crowded as outside, with the area around the pool teeming with people. Within minutes, an embassy official handed Toai a megaphone and asked him to calm the crowd. He was asked to count off a group of 60 Vietnamese, who were to be loaded into buses for transport to the port of Saigon and out of the country. When Toai was almost finished, shortly before 4pm, the official appeared again. "He told me: 'OK, you get in,'" Toai says. "So we were the last to get in, and the first to get out."

As their bus sped towards the river, they were followed by a cavalcade of cars and motorcycles, driven by Vietnamese. They were to spend several days marooned on that barge, hungry and terrified, but they were safe. After stops in the Phillipines and Guam, they arrived at a refugee camp in Arkansas.

The family did not stay there long, relocating to Washington DC within the month. Toai's early years were a struggle - a succession of low-paid jobs - but he now has a home in the Virginia suburbs with a small American flag tacked on the front door. His three grown children are thoroughly American. Toai would like them to visit Vietnam. Now 58, he's not interested in recrimination. "Everybody had a fault in it. Anyone who was in power should take some of the blame. Either they were not clever enough, or their ambition was too great," he says. "But Vietnam after the war deserves to have a better life."

                                                             > Toàn bài viết (pdf)

 

                    Xin vui lòng gởi tài liệu về Phan Anh Dũng:

Trang NhàLiên KếtLiên Lạc Tạp Chí Cỏ ThơmLiên Lạc Website
   Copyright © 2007 Cỏ Thơm

Mambo is Free Software released under the GNU/GPL License.

Designed by mambosolutions.com