TÓC EM VẪN LÀ HƯƠNG CỦA MẸ - Thanh Trang, Ý thơ:Hà Nguyên Dũng

Xin mời quý vị thưởng thức ca khúc TÓC EM VÂN LÀ HƯƠNG CỦA MẸ

Nhạc & hòa âm: Thanh Trang (Covina, CA - USA); Ý thơ: Hà Nguyên Dũng; Tiếng hát: Tâm Hảo (Richmond, VA - USA)

Hà Nguyên Dũng sinh năm Bính Tuất (1946) tại Hà Mật, Gò Nổi (Điện Bàn), tỉnh Quảng Nam. Có thơ đăng ở trên một số báo, tạp chí ở Sài Gòn và hải ngoại trước và sau 1975. Những tập thơ đã in: Quê Tình (1992), Hột Muối Bỏ Sông (1996), Cửa-Đợi-Sông-Hoài (2002)

Về bài hát “Tóc em vẫn là hương của Mẹ"

Những bài thơ tình nói về lứa tuổi học trò thì xưa giờ không hiếm. Ngoài tác phầm của các nhà thơ có tên tuổi hoặc chưa mấy có tên tuổi thì cũng còn ngần ấy thế hệ học trò tử thuở chữ Quốc Ngữ đã trở thành phổ thông. Mà học trò con gái thì hình như sính làm thơ hơn học trò con trai bởi đám con trai còn lo đeo đuổi đám học trò con gái nên không có thời giờ để làm thơ. Đám con trai thì phải chờ già già một tí rồi mới sinh ra chứng bệnh hồi tưởng, làm thơ tình nhắc lại những mối tình chả còn ai nữa để mà kiểm chứng!

Bài hát “Tóc em vẫn là hương của Mẹ” tôi viết theo ý của bài thơ tựa là “Hương Bồ Kết” của Hà Nguyên Dũng, một tác giả tôi chưa từng biết mặt, và tất nhiên là không từng có dịp đuợc quen biết. Ý của bài thơ theo nguyên tác, “diễn Nôm qua văn xuôi ”, tạm gọi cho vui như thế: Một chàng nọ yêu một cô gái nọ còn trong tuổi học trò, mà chắc là cũng phải cỡ lớp Chín lớp Mười trở lên, vì nhỏ hơn nữa thì chưa đọc thơ mà hiểu cho đuợc hết ý của người yêu, nhất lại là một bài thơ rất có hồn, có ý nghĩa. (Những bài thơ không có hồn hoặc không có ý nghĩa thì tất nhiên là con người ta dù cho có già đến mấy thì vẫn không hiểu được ý tác giả muốn nói cái gì!) Vậy thì trong bài thơ, chàng trai nọ yêu cô gái học trò nọ mà theo như cách diễn ý của tác giả thì lại nói về một vùng tỉnh lẻ hoặc thôn quê chứ không phải thị thành! Đấy là một điều khiến tôi đặc biệt chú ý bởi xưa giờ tôi vẫn có thiện cảm với những cái gì có liên quan đến làng mạc, thôn quê. Hai chữ “thôn nữ” chẳng hạn thì xưa giờ đối với tôi vẫn gợi cảm hơn ba chữ “gái thị thành”! Kế đến, bài thơ nhắc đến hình ảnh mái tóc của cô gái học trò. Gì chứ còn tóc tai của phái nữ trong thơ văn thì xưa giờ cũng rậm đám chả thua gì mái tóc dày của thiếu nữ đuơng thì! Chỉ có điều đặc biệt là bài thơ đề cập đến mái tóc của người yêu là để nhắc đến mùi hương trên mái tóc của cô gái. Nếu là huơng từ hoa Nhài cô ta kẹp trên mái tóc thì chắc chắn tôi cũng đã không để ý. Hương thơm đây là “hương Bồ Kết” do cô nàng thường gội đầu bằng nước “Bồ Kết”! Vậy thì ở thôn quê hay ngay cả thành thị mà các bà các cô gội đầu bằng nước Bồ Kết thì có gì là lạ ? Chả có gì lạ! Chỉ có điều là mùi hương Bồ Kết nơi mái tóc của người con gái lại khiến chàng trai nọ nhớ đến Mẹ mình vì Bà cũng thường gội đầu bằng nước Bồ Kết! Trong tình yêu đôi lứa có hình ành của tình mẫu tữ, lồng trong khung cảnh của quê hương mộc mạc bình dị qua hình ảnh của quả Bồ Kết!

Tôi thấy toàn bộ những tình ý nơi bài thơ “Hương Bồ Kết” là độc đáo, nhưng vì cấu trúc của giai điệu cho nên trong quá trình thể hiện thành ca khúc tôi buộc lòng phải thay đổi (không “sửa” mà là “thay”) chữ này chữ kia, và vì thay đổi chữ thì tất nhiên không tránh được việc làm khác đi một số ý. Ý và từ ở những câu như “Thơm làn tóc, vẫn là hương của Mẹ; ấm hơi Người ngày chưa biết phong sương”, chẳng hạn, là của tôi đưa vào. Ở phần lời hát vì thế tôi ghi rõ rằng ấy là theo “ý thơ của Hà Nguyên Dũng”!

Tôi cũng thay đổi luôn cả tựa đề để khi thành ca khúc thì trở thành “Tóc em vẫn là hương của Mẹ”, như một cách để triển khai cho rõ thêm ý nghĩa của tựa đề theo nguyên tác của bài Thơ, không phản ý. Ngòai đó ra thì nếu như người nghe bắt gặp đọan cô gái đi ngang qua mà chàng trai nọ ngửi thấy mùi tóc của con nhà người ta ”thơm ngát cả con đuờng” thì xin chớ có lý sự xem như vậy là thực hay là thậm xưng! Bởi tình yêu thì bao giờ, ở đâu, nhất là vào lứa tuổi đôi mươi, cũng đều là “thăng hoa” hết. Tức là một cách nói khác của hai chữ thậm xưng!

Thanh Trang
Nam Cali., mùa Hạ 2007

Hương Bồ Kết

Có một thứ quả mà hầu hết các gia đình - nhất là các bà, các mẹ chúng ta - thường hay dùng là quả bồ kết. Đó là thứ quả không phải để ăn mà rất công dụng cho việc chăm sóc sức khỏe con người.

Ngày xưa, khi tôi còn nhỏ, tôi thường thấy mẹ tôi giúp bà ngoại tôi bán vải ở các phiên chợ huyện Quốc Oai thuộc tỉnh Sơn Tây. Có lần đi chợ về, mẹ tôi mua một chùm bồ kết tươi. Quả còn xanh, dài chi chít quả, chen chúc nhau trong cái túm có dây lạt buộc. Mẹ tôi đem phơi nắng vài đợt cho đến khi các quả bồ kết vàng héo, rồi xạm dần. Cuối cùng chùm bồ kết được treo lên nóc bếp để lấy sức nóng của lửa củi, lửa rơm cùng khói tỏa lên hun hong chùm bồ kết hết ngày này sang ngày khác. Cho đến một ngày, những quả bồ kết đã khô quắt, như mỏng đi và đen lại. Ấy là lúc bồ kết đã dùng được rồi đấy.

Bồ kết là một thứ “mỹ phẩm” để cho các bà, các chị gội đầu. Nồi nước gội đầu đặc để có hương nhu, hoa ngâu... Khi đun sôi thì bẻ vào mấy quả bồ kết. Đổ ra chậu, nước màu nâu đen. Khi nước còn nóng, bỏ thêm vài mảnh bồ kết và đánh đều thấy sủi tăm. Mùi thơm man mát bốc lên. Nước có bồ kết gội đầu vừa thơm, vừa trơn mà lại giữ cho tóc không gầy, không rụng. Nhà thơ Tạ Vũ có một bài thi viết về mẹ theo hồi ức, có một tứ rất hay: “Mẹ gội đầu xong, đứng giữa sân lấy bàn tay vẫy mớ tóc dài. Mớ tóc dài quay tròn theo tay mẹ bắn văng ra những giọt nước gội đầu”. Và anh Tạ Vũ tuổi còn bé tí thích quá chạy vòng quanh: “Con chạy quanh kêu: Mưa! Mưa! Mưa”. Câu thơ vừa hình ảnh, mà có tình mà gợi bao hoài niệm. Mái tóc dài ngày trước được các bà, các mẹ, các chị chăm chút kỹ lắm. Có người kỹ tính còn vắt chanh lên tóc rồi mới múc nước gội đầu. Mái tóc dài đẫm nước thả mềm, một phần tóc phía dưới cuộn mềm trong chậu nước. Riêng cái cảnh gội đầu đã được các họa sĩ tài danh (như Nguyễn Phan Chánh) đưa lên màu, lên “toan”, lên lụa. Nhưng phải là mái tóc dài đang mềm mại chảy xuống chậu nước bồ kết cơ, thì mới nên tranh.

Bồ kết không chỉ gội đầu mà còn dùng vào bao việc khác, cách dùng đơn giản, dân dã. Hồi còn sống, bà tôi có thói quen là hễ đi phúng viếng đám ma về, bà tôi lại đốt vài quả bồ kết khô, hơ tay, hơ người. Khói bồ kết mang hương thơm ấm. Bà bảo làm như thế là đuổi đi cái lạnh của âm khí và cũng là giải độc. Năm ấy mùa đông giá rét, bà tôi ốm. Bà nằm thu lu trong chiếc chăn bông nhuộm nâu trên chiếc phản kê góc nhà. Người nhà đỡ ngồi lên uống bát thuốc bắc, ăn mấy thìa cháo, bà lại lắc đầu đòi nằm xuống. Tôi thương bà tôi lắm. Bởi tôi là thằng cháu út ít được bà nội cưng chiều. Nhà hướng đông mà gió lạnh hun hút. Bố tôi lấy giấy báo cũ dán kín các khe cửa mà vẫn rét. Rét tê buốt đầu ngón chân, ngón tay. Bố tôi đặt cái bếp nhỏ có đựng ít than bén lửa, đỏ hồng. Ông khẽ bẻ những mẩu bồ kết khô ném vào mặt than đỏ. Bồ kết cháy, khói bốc lên thơm ngào ngạt. Hít hơi vào thấy nhẹ cả người. Cái lạnh, cái rét như bay ra ngoài, cả căn nhà ấm nóng dần lên. Bà tôi ló đầu từ đống chăn ra, giọng như khỏe lên: “Lại đốt bồ kết phải không? Nhớ đừng đế cho bén lửa. Thơm quá! Ấm quá!” Những tối như thế, khi khói và hương bồ kết tỏa khắp nhà, tôi cứ thấy vui vui. Bồ kết xua đi băng giá, bồ kết đuổi hết tà ma. Bồ kết giúp bà tôi chóng lành bệnh.

Ngày nay, thời hiện đại, người ta gội đầu bằng những hộp, những chai nước mỹ phẩm hảo hạng. Lạnh, rét thì đã có điều hòa nhiệt độ. Tiện lợi biết bao nhiêu nhưng vẫn thấy nhớ nồi nước bồ kết gội đầu với hương bồ kết đốt trong đêm đông dài và buồn. Nhưng nghe nói, ối chai mỹ phẩm gội đầu được chiết ra từ bồ kết đấy. Và gần đây người ta còn đốt bồ kết để trị bệnh cúm gia cầm.

Cái quả bồ kết đen thui, xấu xí mà giúp được bao nhiêu điều lợi!

(Bài viết " Hương Bồ Kết" được góp nhặt từ mạng lưới)