arrow
Trang Nhà arrow Nhạc arrow THUYỀN TRĂNG - TƯỞNG NHỚ NHẠC SĨ NHẬT BẰNG - Biên soạn: Phan Anh Dũng
Trang NhàLiên KếtLiên Lạc Tạp Chí Cỏ ThơmLiên Lạc Website
Trang Nhà
Chủ Trương
Văn
Thơ
Nhạc
Hội Họa - Nhiếp Ảnh
Biên Khảo
Giao Điểm
- - - - - - -
Tác Giả
Tủ Sách
- - - - - - -
Sinh Hoạt
- - - - - - -
Liên Kết
- - - - - - -
Tìm Kiếm
Liên Lạc
THUYỀN TRĂNG - TƯỞNG NHỚ NHẠC SĨ NHẬT BẰNG - Biên soạn: Phan Anh Dũng PDF Print E-mail

Sau buổi họp mặt thường niên của Cỏ Thơm ngày 13 tháng 4 vừa qua, tôi làm một trang với những hình ảnh còn "nóng hổi" để ghi lại kỷ niệm và để gởi đến thân hữu của Cỏ Thơm khắp nơi. Sau khi tạm hoàn tất và đang "nghỉ dưỡng sức" thì chị Nguyễn Thị Ngọc Dung viết email nhắc tôi đem bích chương về Buổi Nhạc Thính Phòng Tưởng Nhớ Nhạc Sĩ Nhật Bằng lên Trang Nhà để phổ biến rộng rãi hơn vì đã khá cận ngày tổ chức (25 tháng 5, 2008)! Chị Tường Huệ, phu nhân của cố Nhạc Sĩ Nhật Bằng cũng nhờ chị Ngọc Dung hỏi xem có ai biết người thu video hôm ấy để kỷ niệm. Tôi email cho Thùy Lan, đài VATV (Vietnamese American Television) và được cô sốt sắng nhận lời ngay! Tôi nghĩ gia đình Ông và nhóm thân hữu tô chức cũng đang rất bận về mọi chi tiết cho ngày ấy.

Tôi phác họa trong đầu những việc phải làm để tạo một trang tưởng nhớ Ông, một nhạc sĩ có thực tài, dễ mến, hiền hòa, có nét thư sinh và khiêm tốn. Tôi khởi sự kiểm điểm những bản nhạc đã có và lấy thêm tài liệu về Ông trên internet và từ thân hữu.

Tôi hồi tưởng lại lần đầu tiên chị bạn Thái Phượng giới thiệu tôi với Ông tại tiệm ăn Harvest Moon vào tháng 3 hay 4 năm 2004, nhân ngày sinh nhật 9 năm của Cơ Sở Cỏ Thơm. Nụ cười thật tươi của Ông để lại ấn tượng tốt trong tôi cho đến ngày nay. Nhưng thật là buồn vì chưa kịp quen biết thêm thì Ông đã qua đời không lâu sau đó (7 tháng 5, 2004)! Tôi cũng đã nghe Nhạc Sĩ Thanh Trang nhắc nhiều đến Ông và đến những người nhạc sĩ và ca sĩ "cao tay nghề" trước 1975 (một giai thoại được nhắc đến trong bài viết của anh trong trang này).

Nhân cơ hội làm trang tưởng nhớ, tôi có dịp đọc tiểu sử, để ý nghe kỹ lại hầu hết các nhạc phẩm, xem những bài viết và hình ảnh liên quan đến Ông. Về những bản nhạc, thật ra tôi chỉ nhớ vài bài, trong đó tôi yêu mến nhất bài Hoa Trăng (sau đổi thành Đợi Chờ - lời viết chung với Phạm Đình Chương thì phải), kế đến là Thuyền Trăng ( lời của Thanh Nam), một tác phẩm gắn liền với tên tuổi Ông. Thuở còn trung học, tôi thích bài Dạ Sầu Tương Tư và nhớ thường nghe Ánh Sáng Đồng QuêVề Đây Anh (viết chung với Nguyễn Hiền) trên Đài Phát Thanh Sài Gòn. Cách đây mấy tháng, khi làm nhạc chủ đề về mùa Đông, tôi khám phá bài Mùa Đông Tuyết Trắng Ông sáng tác ở Hoa Kỳ, lời buồn man mác và ca sĩ Kim Tước diễn tả thật hay:              
                  "Ngoài hiên tuyết rơi mau
                   Lá cây xanh bạc màu
                   Đường in vết chân sâu
                   Lối đi bên nhịp cầu
                  Thời gian quá đi mau
                  Những lo âu buồn sầu
                  Để lại tình khúc, dư âm ngày đầu ..."

Tôi cũng nhắn anh Thanh Trang soạn cho vài bài hòa âm và hát một bài để kỷ niệm thân tình giữa anh và Nhật Bằng trước 75. Ngạc nhiên và thích thú nhất khi anh gởi bài Thu Ly Hương (lời: Đan Thọ) cho Tâm Hảo hát. Giai điệu bài này thật tuyệt vời, lời đẹp và thơ mộng, điệu tango cũng làm nhẹ nỗi u sầu, cách dùng các nốt "thăng, giáng" cũng tài tình!
                   "Chiều ly hương gió thu tàn mơ
                   Nhìn quê xưa lòng vương sầu nhớ
                  Chân bước đi còn tiếc trông
                  Bóng tre xanh mờ dần khuất xa ..."

Thành thật cảm ơn bác Nhạc Sĩ Nguyễn Túc đã cho khảo cứu "kho tàng ảnh và nhạc Việt Nam" của bác, quý anh chị: Nguyễn Thị Ngọc Dung, Thanh Trang, Phan Khâm, Trần Đại Phước, Dương Ngọc Hoán hưởng ứng lời kêu gọi của tôi gởi hình ảnh, bài viết, thơ, nhạc, tài liệu ... để trang này hoàn hảo hơn, có ý nghĩa hơn. Theo thiển ý, trang này không những để kỷ niệm và vinh danh người nghệ sĩ tài hoa đã khuất bóng mà còn là một quà tặng văn nghệ đầy tình người cho gia đình yêu quý và thân hữu của Ông nói riêng và những người yêu âm nhạc nói chung.

Phan Anh Dũng (cuối tháng 4, 2008)

                          

                                                              TIỂU SỬ

• Tên thật: Trần Nhật Bằng. Sinh năm 1930 tại Hà Nội. Mất ngày 7 tháng 5, 2004 tại Fairfax, Virginia, Hoa Kỳ.

• Học nhạc từ 7 tuổi tại một trường Nhà Dòng, học hòa âm cùng với Ðỗ Thế Phiệt (em họ, nguyên Giám Đốc Trường Quốc Gia Âm Nhạc Sài Gòn)

• SÁNG TÁC: trên 100 ca khúc. (Tác phẩm đầu tiên: “Đợi Chờ”  còn có tên là "Hoa Trăng" - 1947)

• HÒA ÂM: Soạn cho nhiều ban nhạc (Ðài Phát Thanh: Quân Đội, Tự Do, Ðài Truyền Hình Việt Nam) và các hãng sản xuất nhạc tại Hà Nội và Sài Gòn.

• TRÌNH DIễN:
- Với các ban nhạc Ðài Phát Thanh Hà Nội và Sài Gòn (các ban Hoàng Trọng, Nghiêm Phú Phi, Thăng Long, Văn Phụng, Nhật Bằng, Tiếng Hát Tâm Tình (Anh Ngọc), Nguyễn Ðình Toàn, Vũ Thành, Ðào Trường Phúc …)
- Tại vũ trường và các nhạc hội: Hà Nội (1952: Ban Gió Nam, Thăng Long) và Hoa Kỳ (1991: Houston; 1993-94: San Jose)

• DẠY NHẠC: Lớp “Luyện Ca Sĩ” (1996: Hoa Kỳ)

• THÀNH LẬP:
- Ban Hợp ca Hạc Thành (Sài Gòn 1954 với 4 anh em Nhật Bằng, Nhật Phượng,Thể Tần, Hồng Hảo)
- Ban Do-Si-La (Sài Gòn 1963 với Anh Ngọc, Văn Phụng)
- Ban The Blue Ocean (Washington DC 1990 cho 3 con Nhật Hải, Nhật Hùng, Nhật Huấn)

• SỞ TRƯỜNG: Ngoài hát và soạn hòa âm còn sử dụng tây ban cầm, dương cầm, contrebasse

• HOẠT ÐỘNG:
- Trước 1951: 
       - Sinh viên Trường Bưởi và Trường Ðào Duy Từ ( Hà Nội)
       - Nhạc sĩ Ðài Phát Thanh và phòng trà (Hà Nôi)
- 1956-75: Ðài Phát Thanh Quân Ðội Sài Gòn
- 1990: Định cư tại Hoa Kỳ
- 1996: Mở lớp “Luyện Ca Sĩ” và soạn hòa âm tại Fairfax, Virginia

                            

                                              Một số Nhạc Phẩm

 

Ánh Sáng Ðồng Quê 
Ánh Sáng Miền Nam  (Xuân Lôi & Nhật Bằng) 
Anh Về Một Mùa Trăng 
Bóng Chiều Tà 
Bóng Người Chiến Sĩ
Bóng Quê Xưa (Đan Thọ & Nhật Bằng) 
Chiều Nhớ Quê
Chiến Sĩ Ca
Chờ Anh Em Nhé (Xuân Tiên & Nhật Bằng) 
Cùng Một Mái Nhà (Xuân Tiên & Nhật Bằng) 
Dạ Tương Sầu
Đàn Vui (Nhật Bằng & Thanh Nam) 
Đợi Chờ - tức Hoa Trăng (Nhật Bằng & Phạm Đình Chương)
Hãy Hát Cùng Tôi (Nhật Bằng & Thanh Nam)
Hãy Quên Đi Niềm Thương Nhớ 
Hãy Trả Lời Em (Trần Thiện Thanh & Đào Duy & Nhật Bằng) 
Hương Quê (Nhật Bằng & Huỳnh Hiếu)
Khúc Nhạc Ngày Xuân 
Lỡ Làng 
Một Chiều Thu 
Mùa Ðông Tuyết Trắng 
Mùa Ly Biệt
Mưa Đầu Mùa
Nàng Tiên Trắng
Ngày Tươi Sáng (Nguyễn Hiền & Nhật Bằng)
Nhịp Sống Miền Nam
Nếu Em Có Về Thăm Quê Cũ (thơ: Phạm Thế Trường) 
Nước Mắt Quê Hương
Sài Gòn Nắng Nhớ Mưa Thương (thơ: Nguyễn Thị Ngọc Dung)
Sau Lũy Tre Xanh
Thu Ly Hương (Nhật Bằng & Đan Thọ)
Thuyền Trăng (Nhật Bằng & Thanh Nam)
Tiếng Đàn Trong Đêm 
Tình Nghệ Sĩ (Nhật Bằng & Thanh Nam)
Tình Tuyệt Vọng (thơ: Hồng Thủy)
Ước Mơ (thơ: Phan Khâm)
Về Đây Anh  (Nhật Bằng & Nguyễn Hiền) 
Về Làng Cũ  (Xuân Lôi & Nhật Bằng)
Vọng Cố Ðô  (Đan Thọ & Nhật Bằng)
Xin Em Đừng Hỏi (Trần Thiện Thanh & Đào Duy & Nhật Bằng) 
Ý Nhạc Ngày Xanh (Nhật Bằng & Thanh Nam)

 


             

               

                                            > Tuấn Ngọc hát: Đợi Chờ

                                                   >Mỹ Thể hát: Thuyền Trăng

                                   > Trần Thái Hòa hát: Bóng Chiều Tà  

                        

                        Bấm vào tên bản nhạc để nghe một số nhạc phẩm của Nhạc Sĩ Nhật Bằng:

                      NƯỚC MẮT QUÊ HƯƠNG - Nhật Bằng              ĐỢI CHỜ - Lệ Thu       

           KHÚC NHẠC NGÀY XUÂN - Hồng Nhung      MỘT CHIỀU THU - Khánh Ly     LỠ LÀNG - Carol Kim

               ÁNH SÁNG ĐỒNG QUÊ - Ban Tam Ca Tiếng Tơ Đồng (Bạch La, Bạch Lan Hương, Thu Thảo)               

                  THUYỀN TRĂNG - Quỳnh Giao & Thanh Lan    MÙA ĐÔNG TUYẾT TRẮNG - Kim Tước        

                              BÓNG CHIỀU TÀ - Lệ Thu                VỀ ĐÂY ANH - Hoàng Oanh

                           ANH VỀ MỘT MÙA TRĂNG - Anh Ngọc     DẠ SÂU TƯƠNG TƯ - Duy Trác           

                                     HƯƠNG QUÊ - Mai Hương    SAU LŨY TRE XANH - Kim Tước     

                     KHÚC NHẠC NGÀY XANHBạch La & Thái Thảo         BÓNG QUÊ XƯA - Thanh Thúy

                                     TÌNH NGHỆ SĨ - Thanh Trang       THU LY HƯƠNG - Tâm Hảo  

                                 TIẾNG ĐÀN TRONG ĐÊM - Khánh Ly         MƯA ĐẦU MÙA - Sĩ Phú

                             HÃY QUÊN ĐI NIỀM THƯƠNG NHỚ - Mỹ Thể           MÙA LY BIỆT - Trà Mi

                                    XIN EM ĐỪNG HỎI/HÃY TRẢ LỜI EM - Ngọc Lan & Nhật Trường

                                      

                                Một Số Chương Trình Phát Thanh

                   1. Nhạc Sĩ Nhật Bằng - Âm Nhạc Cuối Tuần, Thy Nga phụ trách (Radio Free Asia)

       2. Tưởng Nhớ Nhạc Sĩ Nhật Bằng - Nghệ Sĩ và Đời Sống, Trường Kỳ thực hiện (Voice of America)

         3. Nhạc Sĩ Nhật Bằng - 70 Năm Tình Ca Tân Nhạc Việt Nam, Hoài Nam thực hiện (SBS Úc Châu)

   Tiếng Hát, Tiếng Đàn Của Nhạc Sĩ Nhật Bằng Đã Đi Xa

Hoa Thịnh Đốn.- Trên 200 người đã lặng lẽ theo chân quan tài Cố Nhạc sỹ Nhật Bằng đến nơi an nghỉ cuối cùng ở Nghĩa Trang Fairfax Memorial Park hôm 12-5-2004, với nỗi nhớ thương một tiếng đàn và một giọng hát hiếm qúy của nền Âm nhạc Việt Nam.

Nhạc sỹ Nhật Bằng, tên thật là Trần Nhật Bằng, người mà bạn ông, Nhạc sỹ Nguyễn Hiền gọi là "Một người hiền lành, nhũn nhặn và khiêm tốn" đã từ giã gia đình, họ hàng và bạn hữu văn nghệ vào tuổi 75, trước đó 5 ngày tại bệnh viện Fairfax, Virginia. Gia đình Nhật Bằng sang Hoa Kỳ định cư năm 1990, sau 15 năm sống với chế độ Cộng sản trong đó có 7 năm ông phải nằm gai nếm mật với những sáng tác của mình mà người Cộng sản bôi nhọ là nhạc "Tâm lý chiến". Ông ra đi bất ngờ như chính sự xuất hiện trước đám đông của mình. Dù Nhật Bằng là một Nhạc sỹ nổi tiếng từ lâu, nhưng chưa bao giờ người ta thấy ông muốn được sự chú ý của người khác. Ông là người ít nói, đến đâu cũng chỉ muốn ngồi ở một chỗ khiêm tốn để lắng nghe và theo dõi việc làm của mọi người.

Lễ nghi tôn giáo đã long trọng diễn ra dưới quyền chủ lễ của Thượng tọa Thích Trí Tuệ, Chùa Vạn Hạnh. Nhà văn Hà Bỉnh Trung, thay mặt cho Hội Người Việt Cao Niên vùng Hoa Thịnh Đốn và Câu Lạc Bộ Văn Học Nghệ Thuật phát biểu trong lễ tiễn đưa: " Mặc dù anh đã tới tuổi "Nhân sinh thất thập cổ-lai-hi", sự ra đi đột ngột của anh, đã khiến cho chúng tôi và mọi người quen biết phải bàng hoàng sửng sốt, thương xót một người bạn hiền, một nhà soạn nhạc xuất chúng của thế hệ, một nhạc sỹ dương cầm tài ba của giới âm nhạc... Anh mất đi nhưng cũng để lại cho kho tàng nhạc giới Việt Nam biết bao nhiêu nhạc phẩm quý giá, mà tôi tin chắc sẽ tồn tại mãi mãi như những tài liệu lịch sử cho thế hệ mai sau".

Trước đây hơn 4 năm, khi đứng trước quan tài Nhạc sỹ Văn Phụng, Nhạc sỹ lão thành Nguyễn Túc đã nói rằng dù ông và Văn Phụng chỉ cách nhau có vài bước mà sao ông thấy "xa xôi quá, đã vĩnh viễn xa nhau". Và lần này, trong buổi lễ tiễn đưa Nhật Bằng, người mà ông coi như em ruột mình, Nhạc sỹ Túc cũng đã ngẹn ngào nói với bạn mình như thế. Tình bằng hữu, tình đồng nghiệp giữa Nguyễn Túc, Văn Phụng, Nhật Bằng và Đan Thọ bắt đầu từ thuở họ còn thanh niên độc thân và chưa có danh vọng gì. Mục đích chính của họ vào tuổi hoa xuân đó là chỉ gặp nhau để "trau dồi âm nhạc, sáng tác và đàn địch" giữa đất Hà Thành, chốn ngàn năm văn vật. Sau đó, họ cùng tình nguyện nhập ngũ năm 1950 để tham gia Ban Quân nhạc Đệ Tam Quân khu. Và họ cũng chính là những người đã đóng góp công sức cho nền Quân nhạc của Quân Đội Quốc Gia Việt Nam vào thời đó. Nhạc sỹ 82 tuổi Nguyễn Túc đã làm cho sự nhớ thương bạn mình càng thấm sâu hơn vào gia đình Nhật Bằng và những người hiện diện khi ông nhắc lại những kỷ niệm vui buồn trong hơn 50 năm của nhóm Nhạc sỹ mà ông gọi là Tứ Lão gồm có ông, Nhật Bằng, Văn Phụng và Đan Thọ. Nhạc sỹ Túc nói: "Anh Nhật Bằng là một trong những người bạn và một đồng nghiệp âm nhạc mà tôi yêu mến. Chúng tôi làm nhạc, bàn bạc về âm nhạc và hoà âm với nhau trong thời gian dài như thế mà chưa bao giờ anh lên tiếng phê bình việc làm của người khác. Chúng tôi bao giờ cũng kính trọng nhau không những chỉ có tình bạn mà cả những sáng tác của nhau. Nhưng anh làm như thế không phải chỉ đối với riêng tôi mà đối với các đồng nghiệp khác anh Nhật Bằng cũng đối xử như thế. Không bao giờ anh làm mất lòng ai nên ai cũng yêu mến anh."

Người bạn thâm giao trên nửa thế kỷ khác của Nhật Bằng là Ca sỹ Anh Ngọc. Ông đã cùng với Nhạc Sỹ Thanh Trang, ở xa không về được, nói về người Nhạc sỹ tài hoa của đất nước: "Anh là một người hiền lành, nhũn nhặn và khiêm tốn. Suốt thời gian dài quen biết anh, tôi chưa hề thấy anh nổi giận bao giờ, và chưa từng làm mất lòng một người nào!". "Phong cách đó", Ca sỹ Anh Ngọc nói tiếp, "đã được phản ánh trong tất cả những tác phẩm nghệ thuật của đời anh. Với hơn 100 ca khúc, anh đã để lại cho hậu thế một di sản vô cùng quý giá. Ai yêu nhạc của Nhật Bằng cũng dễ nhận thấy rằng tác phẩm của anh bao giờ cũng thể hiện sự trong sáng và thanh cao, gắn bó với con người, gắn bó với quê hương." "Bài hát Bóng Quê Xưa của anh có mấy câu mở đầu: Đường về man mác sầu. Niềm thương bao la. Xa bóng quê làng xưa.... Hôm nay đây, trên con đường siêu thoát của anh, tôi nghĩ rằng: rồi một khoảnh khắc nào đó, hồn thiêng của anh cũng trở về với quê hương, làng thôn cũ của mình, trước khi về lại cõi vĩnh hằng."

Trong bài viết gửi về, Nhạc sỹ Thanh Trang nói: "Bên cạnh nỗi buồn cùng sự mất mát của gia đình anh Trần Nhật Bằng thì tôi nghĩ cũng còn sự mất mát và tiếc thương của những con người khác: Bạn bè, thân hữu. Và trong trường hợp của một người nghệ sỹ từng được hàng triệu con người biết đến cũng như yêu mến vì bình sinh anh đã đem đến được thêm cái đẹp cho cuộc sống của ngần ấy người, thì sự mất mát khi anh từ giã cõi đời này đã trở thành một điều gì rất chung... Ta đã mất đi một con người tài hoa, hiền lành và đức độ."

Nhà văn Nguyễn Thị Ngọc Dung, Chủ Nhiệm Tam Cá Nguyệt San Cỏ Thơm thì nói đến sự liên hệ giúp đỡ, tham dự sinh họat và tấm lòng thương yêu gia đình Cỏ Thơm của người quá cố trong suốt 9 năm, kể từ ngày ờ Tạp chí này ra đời. Chị nói: "Giờ đây, anh đã rũ được nợ trần, anh ra đi êm ái, thảnh thơi trong khung trời muà Xuân ấm áp, anh tiêu diêu về miền cực lạc, để lại gia đình, bạn bè lệ tràn khôn nguôi. Từ đây, những sinh hoạt của Tam Cá Nguyệt Cỏ Thơm sẽ vắng bóng anh. Nhưng những kỷ niệm với anh sẽ được ghi nhớ mãi mãi..."

Trước lễ di quan Nhạc sỹ Nhật Bằng đến nơi an nghỉ, mọi người đã được nghe lại bản nhạc Vọng Cố Đô, tác phẩm ông viết chung với Nhạc sỹ Đan Thọ. Nhưng tiếng hát trầm ấm của Nghệ sỹ trình diễn và tiếng đàn dương cầm ray rứt nhớ về nơi chôn nhau cắt rốn đã làm cho mọi người phải rơi lệ trong lễ tiễn đưa không ai khác hơn là của chính Nhật Bằng.

Thanh Hóa, quê hương ông, đã mất một người con tài hoa và ngôi nhà Âm Nhạc của Việt Nam đã khuất bóng một Nghệ sỹ.

Phạm Trần
(Ngày tiễn đưa Nhật Bằng: 12-5-2004)

              

   Thương Tiếc Nhật Bằng! -  Thanh Trang (viết sau khi Nhật Bằng vừa qua đời)

Lắm khi những dòng liên tưởng của một người về một người trước khi một tai biến xảy ra, rồi sự việc quả nhiên xảy ra thì nó làm cho ta coi đó như một thứ điềm báo chẳng lành! Khoảng giữa tháng Tư Dương Lịch vừa qua, một buổi sáng vào sở làm, tự dưng tự lành tôi gửi một cái e-mail ngắn gọn cho ông Anh Ngọc bên Virginia để hỏi thăm sức khỏe của hai vợ chồng, và nhân đãy thêm vào câu: "Hôm anh chị về Cali, cái CD những bài hát tôi nhờ anh chuyển cho anh Nhật Bằng, hẳn anh đã chuyển giúp từ lâu? Anh cho tôi gửi lời ân cần thăm hỏi anh Nhật Bằng; có tin gì lạ bên đó xin anh cho biết!"

Hôm tuần rồi, khi cùng Bích Huyền thực hiện buổi thu đầu tiên cho chương trình "Câu chuyện Văn Học Nghệ Thuật" ở Đài  "Radio Bolsa" thì cũng tự dưng tự lành, trong ngần ấy nhạc sĩ thuộc lứa bẩy mươi đổ lên, tôi nhắc một lô một lốc các bài hát của Nhật Bằng!

Sáng hôm 05/05/04, vào đến sở làm, tôi nhận đuợc cái e-mail của ông Anh Ngọc. Nội dung:" Cảm ơn anh, gia đình chúng tôi vẫn khoẻ, nhưng hai vợ chồng phải "babysit" thằng cháu ngoại nên bận bịu cả ngày, không trả lời anh ngay đuợc! Hôm nay có tin hơi buồn để anh biết là anh Nhật Bằng vừa bị "stroke", đưa vào bệnh viện nhưng hơi trễ; Bác Sĩ đang hỏi ý kiến gia đình xem có nên tiếp tục để máy dưỡng khí hay không. Có tin gì mới tụi này sẽ báo cho anh ngay!" Tôi nhìn đăm đăm mấy chữ "Bác Sĩ đang hỏi ý kiến gia đình xem có nên tiếp tục để máy dưỡng khí hay không"! Thế thì còn gì là tính mệnh của anh Nhật Bằng nữa?, tôi tự nhủ như thế và lẩm bẩm trong miệng: "Tin thế này mà ông ấy bảo là "hơi buồn "! Nhưng cũng sực nhớ ngay ra rằng đãy là cách nhìn của một người còn là đàn anh của  anh Nhật Bằng. Khi người ta đã qua cái ngưỡng cửa của lứa tuổi bẩy mươi rồi thì, lạy Giời, và nhất là với những tâm hồn còn nặng chất Á Đông, cánh cửa mở ra cõi  "vĩnh viễn" xem ra không còn trông nặng nề, đe dọa như khi ta còn son trẻ!

Chiều đến, ông Anh Ngọc gọi điện thoại cho tôi ở nhà. Ông mở đầu (những phần trong ngoặc đơn giữa các mẩu đối thoại là do tôi  thêm vào):

- Sáng nay tôi vào nhà thương thăm anh Nhật Bằng. Xem ra không còn hy vọng gì nữa!
Tôi hỏi:
- Nhưng mấy hôm nay thì có triệu chứng gì báo trước như thế hay không?
- Hôm qua anh ấy còn đi chơi với chị ấy. Tối đến lái xe về nhà bình thường. Đến chín giờ tối chị ấy gọi anh ấy ra ăn cơm. Anh đứng dậy đi vài bước thì  chợt ngã, đập đầu xuống sàn gỗ, bị gãy hai ngón tay, có lẽ do chống tay xuống mặt sàn. Và anh bị "coma" luôn. Đưa đến nhà thương Herndon, nhà thương không có đủ phương tiện cấp cứu nên cho kêu trực thăng đưa đến "Fairfax Hospital". Anh không hề tỉnh lại!
- Bãt ngờ đến thế là cùng!
- Anh ấy hẹn tôi đến tối ngày mai, thứ Sáu, (7 tháng 5), đến tôi chơi và nhờ tôi ghi âm vào CD cho anh bài "Sầu chinh phu", sáng tác chung với Hoàng Giác, do Mai Hương hát. Tôi đang tính ở nhà hôm nay, (6 tháng 5), để thâu bài hát đó cho anh ấy, kịp cho ngày mai. Thật là bất ngờ và buồn!

Hai anh em còn trao đổi thêm vài câu nữa, thế nhưng tâm trí tôi lúc đó đã bắt đầu lơ đãng. Ông Anh Ngọc hẹn có chuyển biến gì khác sẽ báo cho tôi biết.

Xế trưa thứ Sáu, ngồi ở phòng thu của Đài "Radio Bolsa", có cả Minh Phượng, tôi bàn với Bích Huyền về tình trạng của anh Nhật Bằng. Tôi có ý kiến là tình hình này, e rằng buổi phát thanh cho kỳ tới đây sẽ đề cập đến một cái tin buồn khó tránh về anh Nhật Bằng. Bích Huyền cũng nhận thấy như thế, tuy cả hai anh em vẫn tiến hành thu theo như nội dung chương trình đã chuẩn bị sẵn. Tuy cùng mường tượng đuợc chuyện chẳng lành sẽ xảy ra, thế nhưng chả ai thực lòng muốn đả động đến một việc mà không ai muốn là sẽ xảy ra tuy khách quan của sự việc có rõ ràng đến mấy. Đến một độ tuổi nào đãy, đuợc chứng kiến tận mắt những cái bình thường cũng như những điều lạ trong cuộc sống, người ta  vẫn lơ mơ nghĩ rằng những phép lạ hay mầu nhiệm trên cõi đời này tuy hoạ hoằn nhưng vẫn có đấy!

Chiều đến, lái xe quay về nhà trên một chặng đuờng khoảng 50 "miles", điện thoại reo! Đầu giây đàng kia là ông Anh Ngọc! Tôi biết ngay là có chuyện! Ông nói ngay:
- Anh Nhật Bằng đã ra đi lúc 08g30 chiều, giờ bên này!
Tôi nói:
-Tức là 05g30, giờ bên tôi!
-Vâng! Chị ấy vẫn cố gắng duy trì hệ thống "life support" để  con trai, cháu Nhật Hào, từ Việt Nam còn kịp qua để nhìn mặt Bố lần cuối, nhưng không kịp! Anh vui lòng báo cho các anh Nghiêm Phú Phi, Vũ Quang Ninh cũng như những anh khác biết tin này!
Ta sẽ nói chuyện với nhau sau!

Tôi gọi điện thoại cho anh Nghiêm Phú Phi. Một giọng phụ nữ trả lời ở đầu dây; tôi nói tôi muốn nói chuyện với anh NP Phi thì cùng lúc có tiếng ở đầu dây đàng kia: " Dạ, tôi Nghiêm Phú Phi đây". Tôi nói: "Anh Nghiêm Phú Phi ơi, Thanh Trang đây! Ông Anh Ngọc ông ấy vừa báo tin là anh Nhật Bằng mất lúc 08g30 chiều nay, giờ bên đó".
Anh phản ứng có phần bỡ ngỡ! Hai bên trao đổi thêm một đôi câu ngắn gọn và tôi xin phép cúp máy vì người nhà bên tôi nói là có điện thoại ở Công Ty nơi tôi làm việc  gọi! Lát sau tôi gọi điện thoại  cho VQ Ninh ở "Little Saigon Radio", cô nhân viên nào đó nói là "Bác Ninh vừa mới về". Gọi số ở nhà thì chuông reo nhưng không ai bốc máy ! Ông ấy hẳn còn "lênh đênh" trên xa lộ!      

Âm nhạc phương Tây có mấy thể loại như "Serenade" ("Mộ Khúc") hay "Nocturne" ("Dạ Khúc") mà ta vẫn thường có dịp nghe! Có một thể loại khác ít mấy ai có dịp nghe vì nó không vui vẻ gì cho lắm, gọi là "Elegie" mà bản nổi tiếng nhất là của Jean Massenet!
Bên các nước Âu Châu thời xưa, mỗi lần có người qua đời thì đêm đến bà con họ hàng, bạn bè thân thiết kéo đến nhà người quá vãng, ngồi rủ rỉ chuyện trò, tưởng niệm. Thể nhạc "Elegie" người ta viết là  với cái tinh thần truy điệu, tưởng niệm như thế!
Bên ta thì đại để cũng tương tự. Nhưng phần lớn là khi còn cùng nhau ở làng quê! Ra đến chốn thị thành đông đúc chật chội thì cái không khí tĩnh lặng để có thể tưởng niệm đến nhau cũng khó mà làm cho đuợc! Nay, ở cái đãt Mỹ này, bạn bè có thân nhau đến mấy thì thường khi cũng sống cách nhau cả nghìn dặm, theo nghĩa đen! Nhưng không phải vì thế mà người ta không "ngồi lại với nhau" ở hai đầu dây diện thoại khi xảy ra những chuyện mất mát trong cuộc sống!

Sáng thứ Bày 08/05 tôi với ông Anh Ngọc lại mỗi người một đầu dây điện thoại! Ông mở đầu:
- Tôi vẫn còn bàng hoàng về sự ra đi của anh Nhật Bằng!
- Dễ hiểu, bởi hai anh sống gần với nhau; đang giữa cái bình thường trong sinh hoạt hàng ngày  của nhau mà mỗi bên đều có thể tiếp cận, rồi đùng một cái có những việc bất tường như thế, anh bàng hoàng là phải! 
- Một nửa thế kỷ quen biết nhau, cùng hoạt động văn nghệ, biết bao kỷ niệm để có thể kể cho anh nghe! Đúng như xưa giờ anh vẫn nhận xét, ngoài tài năng, anh Nhật Bằng còn là một con người có tư cách và đức độ. Suốt thời gian dài quen biết anh ấy, tôi chưa hề thấy anh nổi giận một lần nào, và chưa hề làm mất lòng bất cứ một ai ! Anh đúng là một người hiền!
- Theo cái nghĩa "hiền nhân" cổ kính của thời xưa?
- Vâng, theo cái nghĩa "hiền nhân"!
- Xưa tôi chỉ có dịp tiếp xúc với anh ấy vào những dịp ngắn ngủi gặp nhau ở Đài Sài Gòn hay Quân Đội, rồi theo công việc tôi lại lên Đà Lạt, nhưng anh làm việc sát sườn với anh ấy năm này qua năm nọ, anh thấy anh Nhật Bằng anh ấy đắc ý với những bài nào nhất của mình?
- Bài "Đợi chờ", sáng tác chung vớI Phạm Đình Chương, và thường đem bài hát ấy, do tôi hát, phát lên cho bạn bè cùng nghe. Thời gian gần đây anh có than phiền riêng với tôi là trong một buổi trình diễn ở Nam Cali, một nhạc sĩ đàn anh rất có tên tuổi đã đứng ra nhận bài ấy là của mình!
- Đàn anh có tên tuổi thì hẳn cũng đã lắm tuổi đời chồng chất nên đâm ra lẫn mà nhận sảng như vậy chăng?
- Riêng tôi thì tôi thích nhất những bài như "Đợi chờ", "Anh về một mùa trăng", "Sau lũy tre xanh "!
- Tôi thich những bài như "Bóng quê xưa", "Sau lũy tre xanh", "Thu ly hương", chung với Đan Thọ,  . . . Bao giờ cũng có cái gì đãy buồn buồn nhưng thật dịu dàng và man mác!
- Từ ngày qua đây tôi lại có cái may mắn sống cùng một Tiểu Bang với anh ấy, và thường gặp nhau, những lúc đánh bài giải trí hoặc những ngày thứ Năm hàng tuần tại nhà anh Nguyễn Túc, nhạc sĩ, cũng là bạn thâm niên từ thời gian hoạt động tại Đài Phát Thanh Hà Nội. Mỗi ngày thứ Năm hàng tuần, anh Nguyễn Túc nấu sẵn một nồi phở, chúng tôi đến đó gặp nhau, kể cả anh Văn Phụng khi còn sống. Ngoài chúng tôi còn có các bạn yêu văn nghệ trong  vùng. Vì anh Nguyễn Túc sống độc thân nên mỗi người ăn phở phải tự làm lấy bát phở của mình, ăn xong phải thu dọn và rửa bát rửa đũa lấy! Chúng tôi đặt tên cho cái nhóm ấy là "Club du Jeudi".
- Giờ thì chỉ còn hai thành viên sáng lập! Và ban Tam Ca "Do-Si-La" thì nay cũng chỉ còn .. Ai là ai nhỉ?
- Văn Phụng là "Si", Nhật Bằng là "La", "Do" là tôi!
- Các anh chọn tên cho ban "Tam Ca" từ thời đầu thập niên 60 nhưng sao lại chọn ba nốt cắc cớ như thế?  "Do-Si-La" rõ ràng là "accord dissonant" ; giá như chọn theo "accord parfait" Do-Mi-Sol" thì có phải là giờ này không chừng vẫn còn đủ bộ?

Tôi nói đùa cho đỡ buồn nhưng giọng ông Anh Ngọc vần trầm trầm:
-Vâng! Sau Văn Phụng đến anh Nhật Bằng. Trong số những người lớn tuổi chỉ còn tôi với anh Nguyễn Túc. Chỉ có điều an ủi là anh Nhật Bằng đã ra đi êm ái, không đau đớn một chút nào. Có thể nói là anh "ra đi như về"! Tôi sẽ có mặt để tiễn anh ấy đến nơi yên nghỉ cuối cùng. Nếu muốn, anh viết một bài về anh ấy, và tôi sẽ nhân danh anh, đọc bài ấy trong buổi tang lễ.
- Tôi vì công việc và tình trạng sức khoẻ của Ba tôi như anh biết, nên dù muốn lắm nhưng không thể qua đưa tiễn anh Nhật Bằng đuợc, nhưng chắc chắn tôi sẽ viết những dòng tiễn đưa và xin anh đọc thay tôi trong dịp tang.   

Trưa đến, tôi gọi điện thoại cho ông Nguyễn Hiền. Một giọng phụ nữ trong trẻo trả lời ở đầu dây. Tôi hỏi:
-Thưa, chị Nguyễn Hiền đãy ạ?
- Dạ thưa không, cháu là con gái...
- A ! Cháu nào đãy?
- Dạ, cháu là Hà!
- Chú Thanh Trang đây cháu, Bố có nhà không đãy?
- Thưa chú, bố cháu vừa mới lái xe đi đâu ấy!
- Bố về, cháu nói giúp là có chú gọi, và có gì thì lát nữa chú gọi lại!
- Dạ ! 

Không đầy nửa tiếng sau, điện thoại reo! Giọng trầm trầm quen thuộc của ông Nguyễn Hiền vang lên nơi đầu dây! Tôi nói:
- Anh đi đâu mà về mau thế?
- Ừ, ra đầu ngõ có tí việc !
- Em gọi anh về vụ anh Nhật Bằng ...
- Biết rồi! Nhật Ngân đang liên lạc với các bạn bè văn nghệ khác để thứ Ba đi Virginia.
- Em mấy năm nay cứ ngong ngóng để có dịp đi Virginia thăm mấy bực đàn anh bên đó như anh Văn Phụng, anh Nhật Bằng. Rốt cuộc thì  cả hai anh ấy bây giờ đều rủ nhau đi hết, nghĩ mà nản!
- Nhưng mấy tháng trước đây thì hai vợ chồng Nhật Bằng chẳng qua Cali và cùng họp mặt với đông đảo bạn bè ở nhà Nghiêm Phú Phi là gì?
- Vâng, em biết, thế nhưng từ chỗ em ở xuống nhà anh Phi đã trên 50 "miles", mà kỳ đó thì em cũng lại đang có việc ở miệt Bắc Cali! Nãy em gọi cho anh là để chuyện vãn với anh về anh Nhật Bằng!
- Tôi với Nhật Bằng thì nhiều kỷ niệm lắm!
- Bởi thế em mới muốn chuyện trò với anh về anh ấy!
- Nhật Bằng là một người hiền lành, nhũn nhặn, khiêm tốn!
- Xưa, Anh quen thân với anh Nhật Bằng như thế nào?
- Ấy là hồi 1950, khi Nhật Bằng cùng với cánh Vũ Huyến, Đoàn Chuẩn kéo nhau "về Thành". Lúc ấy tôi đang dạy ở trường Việt Nữ, đuờng Phạm Phú Tứ tại Hà Nội. Tôi kéo Nhật Bằng về đó cùng dạy học. Ngày đó tôi còn làm trưởng ban nhạc ở khách sạn "Hotel de Paris". Năm đó có cái "Đại Hội Phụ Nữ Tương Tế" đuợc tổ chức tại Nhà Hát Lớn. Tôi đem cả ban nhạc của "Hotel de Paris" đến đãy trình diễn. Tôi kéo theo Nhật Bằng, và anh ấy lên hát bài gì đãy có những câu như "Con mèo mà trèo cây cau ", cũng như bài "Con vỏi con voi .." và thính giả rất tán thưởng.
- Tức  là mấy bài của Nguyễn Xuân Khoát?
- Ừ!
- Anh nhắc đến năm 50 khi các vị ấy "trở về Thành", nhưng quê quán anh Nhật Bằng hẳn không phải ở Hà Nội?
- Đúng! Sanh ở Hà Nội nhưng  quê nội của Nhật Bằng ở Thanh Hoá! Chú có biết Nhật Bằng là hậu duệ của Thượng Tướng Trần Nhật Duật đời nhà Trần hay không?
- Em không biết!
- A! Còn Ông Nội xưa là Quan Án Sát Trần Nhật Tình ở Thanh Hóa!  Bố là Cụ "Tham" Hạc!
- Có dạo ở Sài Gòn em đọc báo thấy có bài nói rằng cái Ban "Hạc Thành" gồm bốn anh em Nhật Bằng, Nhật Phượng,Thể Tần, Hồng Hảo là có liên quan đến tên thân phụ của bốn người.
- Không phải! Như đã nói, quê Nội của Nhật Bằng ở Thanh Hóa, và ở Thanh Hóa có cái thành cổ gọi là "Hạc Thành "!
- Ra thế!
- Sau 54, cùng nhau di cư vào Nam thì Nhật Bằng theo ban nhạc của Đệ Tam Quân Khu (chính quyền Quốc Gia) vào đóng ở Nha Trang. Đan Thọ, Hùng Lân, Văn Phụng cùng thuộc đệ Tam Quân Khu, tuy Hùng Lân và Văn Phụng đều thuộc Phòng Năm. Tôi ở Sài Gòn tìm cách kéo các vị ấy về hết. Ngọc Bích, Anh Ngọc, Vũ Huyến thì lúc đó đã làm việc bên Đài Phát Thanh Quân Đội rồi!
- Tức là vào cái thời kỳ mà Đài Quân Đội còn trong tay của Tướng Nguyễn Văn Hinh và Đài hàng ngày vẫn ra rả đả kích tân Thủ Tuớng Ngô Đình Diệm?
- Đúng đãy!
- Ôi ! Chuyện các anh hồi ấy thì em làm sao mà biết đuợc! Ngày ấy em đang còn học ở cái trường Chasseloup bên hông của Dinh Norodom!
- (Cười !)   
- Hồi còn học ở Luật cùng với anh, những lúc ghé Đài rủ anh cà phê cà pháo nơi cái tiệm chênh chếch phía trước Đài trên đuờng Phan Đình Phùng thì em có dịp gặp anh Nhật Bằng lần đầu tiên, và lúc nào anh ấy cũng rất ít nói. Thoạt đầu em nghĩ có lẽ em còn là "người lạ" cho nên anh ấy dè dặt, hoá ra sau này biết thêm thì tính anh ấy là như thế. Ông Anh Ngọc ông ấy nói là anh Nhật Bằng chỉ "nói nhiều" với bạn bè trong chốn thân tình khi đụng đến âm nhạc!
- Đúng thế! Mà chú thấy không: qua Mỹ từ bấy đến nay mà Nhật Bằng vẫn chưa từng làm cái CD nào gồm những bài hát của mình!
- Anh thích bài nào nhất của anh Nhật Bằng?
- Bài "Đợi chờ" và bài "Thuyền trăng "!
- Có lý do gì đặc biệt chăng?
- Bài "Thuyền trăng" về mặt "idee cũng như structure musicale" có những nét rất đặc sắc!
- Em thì em thích bài "Sau lũy tre xanh" và "Thu ly hương", viết chung với Đan Thọ.
- Tôi có mấy bài viết chung với Nhật Bằng ...
-"Ngày tươi sáng" và "Về đây anh"?
- Đúng rồi!
- Hai bài, ai viết phần nào?
- "Ngày tươi sáng", tôi viết nhạc, Nhật Bằng viết lời; còn "Về đây anh" thì cả hai cùng viết chung cả nhạc lẫn lời.

Đến đãy thì chuông điện thoại từ Công Ty của tôi lại reo inh ỏi! Tôi xin phép cúp máy!
Khoảng hai mưoi phút sau, điện thoại lại reo! Tưởng lại người bên Công Ty nó gọi, hoá ra vẫn giọng ông Nguyễn Hiền:
- Này! Toa còn nhớ phần lời của bài "Ngày tươi sáng " không nhỉ?
- (Tôi hát trong máy: "Bình minh vừa lên , tiếng chim reo vang trên cành ..")
- Nó đãy!
- Bài của anh mà sao anh lại đi hỏi em?
- A, thì lâu ngày, đến chính lời mình viết ra còn quên, huống hồ là bài ấy Nhât Bằng viết lời!
- Anh để lúc nào trong ngày em ngồi làm tí hồi tưởng rồi em sẽ chép và email cho anh!
- Chú cứ gửi thẳng đến cho anh! Anh không xài e-mail. Tụi nhỏ trong nhà chúng nó xài email. Mình thuộc phe "người xưa "! Càng giản dị càng tốt!
- Anh tính làm gì với bài hát vậy?
- Hôm nào ra cái "Tuyển Tập" khác thì đưa nó vào!

Cho đến hôm nay, Chủ Nhật 09/05, thì tôi cũng đã chuyện trò với một số bạn bè khác, cùng lứa và  phần lớn là vong niên, trong làng văn nghệ, để cùng nhau hồi tưởng về anh Nhật Bằng! Nhưng xem lại "khối  lượng" nội dung chuyện trò với nhau thì tôi thấy rằng nếu cứ thế mà kể  lại thì có lẽ cũng thành một tập sách nho nhỏ chứ không ít!

Trong cuộc sống của mỗi con người, có những cái mà sách sách nhà Phật gọi là những "cơ duyên" mà nếu như giải thích bằng hiện tượng ngãu nhiên thì cũng đuợc nếu như ta cho rằng cuộc đời của mỗi con người đều do muôn vàn cái "ngẫu nhiên" nối kết lại; tuy cứ theo lẽ của Toán Học và Vật Lý mà nói thì làm sao trăm ngàn vạn cái "véc-tơ" khác hướng, khác lực trong một không gian ba chiều (cộng thêm "thời gian " nữa là bốn) lại có thể tạo thành một cái hướng nhất định nào đãy, cho dù có vẻ như quanh co đến mấy?
Năm mười một mười hai tuổi thì lần đầu tiên tôi đi xem xi-nê, nghe ông Anh Ngọc hát bài "Tình Ca" của Phạm Duy trong phần "Phụ diễnTân Nhạc" ở rạp "Thanh Bình" chỗ gần chợ Thái Bình ở Saigon! Năm tôi lên mười bốn mười lăm tuổi, tôi học đàn, và những bài tôi thường tự mình chọn và đàn đi đàn lại, ngoài những bản của các tác giả có tiếng khác, là: "Sau lũy tre xanh", "Bóng quê xưa", "Một chiều thu". Đều là những bài hát của Nhật Bằng; tuy bài "Một chiều thu" thì tên tác giả có đày đủ cả họ, tức là "Trần Nhật Bằng"! Năm tôi trên hai mươi một chút thì những bài hát đầu tay của tôi là do Anh Ngọc hát (ngày đó chưa hề quen biết ông) và phần hoà âm không do ai khác hơn là Nhật Bằng soạn! Tôi chả học nhạc với anh Nhật Bằng ,hay Đoàn Chuẩn, Hoàng Giác,  v.v. bao giờ. Thế nhưng tôi biết chắc là không có các bậc đàn chú, đàn anh như thế thì nét nhạc tôi soạn cho những bài hát của mình đã ngả sang một hướng khác! Theo định nghiã thì người nghệ sĩ là người biết yêu cái đẹp và tạo nên cái đẹp về mặt Văn Hoá. Một trong những cái đẹp đẽ nhất nơi mỗi con người, biểu hiện mức độ "văn hoá" nơi mỗi con người, theo chỗ tôi nghĩ, phải là lòng biết ơn đối với những ai giúp mình góp phần làm cho cuộc đời tốt đẹp thêm lên!

Lần cuối cùng tôi gặp lại anh Nhật Bằng thì, lạy Giời, đã cách đây  ba mươi mốt năm! Năm 73, tôi du học ở Hoa Kỳ về, và người ta mời tôi đến chưong trình "Thanh Lan"(thì phải ?) bên Đài Quân Đội. Hôm ấy có mặt anh Nhật Bằng ở đấy, và anh xử dụng cây dương cầm. Mai Hương hỏi tôi có bài hát gì mới, tôi quay trở ra xe lấy bài "Lời xa vắng" viết ở Hoa Kỳ cách đó hơn một năm. Có mỗi một bản duy nhất! Ôi cái thời mà những Nghệ Sĩ Tân Nhạc (tôi chủ ý viết bằng chữ hoa) quả là những con người cao "tay nghề "! Bài hát theo âm giai "Đô thứ", phần đầu có ba "bemols", phần cuối chuyển qua "Đô truởng "! Mai Hương cầm bài hát và hát ngay tức thì trước micro! Hôm dó là thu "live"! Tô Kiều Ngân giới thiệu chương trình và phòng vấn. Đặng Hiền (thì phải ?) kéo violon chính, ngoài ban nhạc. Tôi đứng bên cạnh anh Nhật Bằng khi Mai Hương hát và nhắc khẽ những đoạn chuyển hợp âm vì anh hoàn toàn không có bản nhạc trước mắt! Nhớ đến mà còn thấy có cái gì đãy như "trò đùa" trong một buổi phát thanh đi khắp nơi, nhưng từ đầu đến cuối không vấp váp bất cứ một "nốt" nào! Ôi! Cái thời của những Nghệ Sĩ thứ thiệt! (Không có nghiã là thời nay không có, nhưng chắc chắn là kết hợp đầy đủ cả người hát lẫn người đàn và làm đuợc cái kiểu như vừa kể thì tôi không tin là hiện giờ có đuợc như thế !)

Đấy là lần cuối cùng tôi gặp lại anh Nhật Bằng! Liền sau đãy tôi trở lên Dalat tiếp tục công việc giảng dạy bên Viện Đại Học Dalat và cả bên Trường Võ Bị Quốc Gia, rồi cũng chỉ ít lâu sau thì mất nước, xẻ đàn tan nghé!  Ngày tôi trở lại Hoa Kỳ thì anh Nhật Bằng và gia đình ở bên bờ biển Đông, tôi cùng gia đình ở bên bờ biển Tây!

"Rồi ngày mai, người đi theo bóng thời gian
Và trần thế bao người luyến tiếc sầu thương
Dư âm tiếng đàn còn vang trong muôn tấm lòng
Theo bao lời hát, sẽ không bao giờ phai tàn!"

Tôi vừa chép lại câu cuối trong bài "Tình nghệ sĩ" của Nhật Bằng! 
Nơi trần thế rồi ra còn có ai luyến tiếc sầu thương khi mất đi một người nghệ sĩ tài hoa và đức độ? Hẳn cũng phải có chứ nhỉ? Hôm kia tình cờ rảo một vòng trên các "websites" , tôi bắt gặp ở "dactrung.net" phần tiểu sử cùng một số các bài hát của Nhật Bằng trong đó. Tò mò để ý thì tôi thấy là bấy nay số lượt người vào đọc phần "Tiểu Sử Nhật Bằng" chỉ có khoảng hai trăm lượt, trong khi số lượt người vào xem một số bản nhạc của tác giả thì tương đối nhiều hơn!
Nhưng ngẫm cho kỹ thì "trong chốn trần thế" này có nhiều hay ít người tiếc thương một người nghệ sĩ  ta mất đi thì thực ra cũng chả thành vấn đề một khi mà tác giả những bài hát xưa giờ vẫn đuợc đông đảo quần chúng yêu thích, như bất kỳ một nghệ sĩ chân chính nào, chỉ muốn cho người ta mai hậu sẽ vẫn nhớ mãi đến cái hay cái đẹp mình để lại cho đời! Còn cái đẹp nơi lòng biết ơn của người đời thì đấy là phần của người đời!

Thanh Trang (Nam California, tháng 05-2004, cuối mùa Xuân)  

                

Bốn năm sau khi viết bài "Thương Tiếc Nhật Bằng" - đoạn cuối của bài có nhắc đến những câu thật thấm thía, trích trong bản nhạc Tình Nghệ Sĩ của Nhật Bằng và Thanh Nam -  Nhạc Sĩ Thanh Trang hôm nay đã chọn bài ấy hòa tấu và hát để nhớ đến người nhạc sĩ đàn anh tuy khuất bóng nhưng dòng nhạc, tiếng đàn, tiếng hát của anh sẽ "không bao giờ phai tàn".                        

                           Bấm vào để nghe:  Thanh Trang hòa tấu       Thanh Trang hát  

                             

         Mời quý vị nghe nhạc phẩm  THU LY HƯƠNG (bấm vào tên người trình bày để nghe)

                            Hòa âm và đàn: Thanh Trang           Tiếng hát: Tâm Hảo

             

                Nhạc Sĩ Nhật Bằng  - Nguyễn Đình Toàn

Cũng như Phạm Ðình Chương, Nhật Bằng xuất hiện cùng một lúc với ban hợp ca do chính ông thành lập và điều khiển gồm bốn anh em: Nhật Bằng, Nhật Phượng, Thể Tần, Hồng Hảo, và sau, thêm Tường Vi, hiền thê của Nhật Bằng, đó là ban hợp ca Hạc Thành.

Nói về ban hợp ca Hạc Thành mà không có được một bài hát nào do họ trình bày, thật là một điều đáng tiếc. Nhưng e rằng, hiện không còn ai giữ được cái tài liệu quý báu đó, kể cả chính Nhật Bằng. Bởi vì nghệ thuật hợp ca của chúng ta khi ấy còn được coi là mới. Và, ban hợp ca Hạc Thành không có được tầm vóc của ban hợp ca Thăng Long, nên chưa có đĩa nhạc thương mãi nào lưu giữ tiếng hát của họ. Băng ghi âm thì chỉ vài đài phát thanh như Sài Gòn và Quân Ðội là có. Nhưng qua hai biến cố Mậu Thân và 75 đã mất hết. Những gì ban hợp ca Hạc Thành hát trước đó, từ cái thời họ còn ở Hà Nội thì lại càng không hy vọng gì tìm thấy.

Tuy không có được tầm vóc của ban hợp ca “Thăng Long”, nhưng ban hợp ca “Hạc Thành” vẫn gây được nhiều ấn tượng tốt đối với thính giả ở Hà Nội và sau đó ở Sài Gòn nữa. Thể Tần và Hồng Hảo đã để lại một kỷ niệm rất đẹp đối với các học sinh, sinh viên cùng lứa tuổi. Tiếng Sáo Thiên Thai của Phạm Duy và Dưới Nắng Hồng do Thể Tần và Hồng Hảo hát, đến nay, nhiều người nghe đã bạc đầu còn nhớ.

Hiện ban hợp ca “Hạc Thành” cũng có mặt trên đất Mỹ, nhưng đã thiếu đi một người: ca sĩ Thể Tần đã mất.

Nhật Bằng sáng tác không nhiều lắm. Nhưng ngay từ những ca khúc đầu tiên cho phổ biến như Một Chiều Thu, Khúc Nhạc Ngày Xuân v.v. ông đã được yêu mến ngay.

Nhưng bài hát ấy có thể coi như khuôn mẫu cung cách viết nhạc của Nhật Bằng. Không có tiếng la hét, ồn ào trong nhạc Nhật Bằng. Tất cả đều được thu nhỏ, dịu dàng, nỗi vui cũng như nỗi buồn. Không có cái rạt rào, mênh mông của sóng biển. Chỉ có nắng chiếu lấp lánh như nhưng vì sao trên mặt hồ.

Nhạc Nhật Bằng không có cái vẻ thủ thỉ của nhạc Nguyễn Văn Khánh. Ông chỉ muốn nói nhỏ, nói vừa đủ nghe những gì ông muốn nói. Nhạc của ông cũng không có những nốt quá cao hay quá thấp. Ông rất có tài khi sử dụng những nốt thăng hay nốt giáng giữa nhịp bài hát. Những nốt nhạc ấy tạo một sắc thái riêng biệt cho các ca khúc của Nhật Bằng. Ông cho người nghe nhạc của ông cái cảm giác mong manh của một cái gì dễ tan, dễ vỡ. Cái còn là một bóng chiều, cái mất là đêm tối xóa đi.

Dạ Tương Sầu là một trong những ca khúc hay nhất của Nhật Bằng. Ông không nói gì đến quê hương, nhưng hình như toàn thể ca khúc chất nặng một nỗi hoài hương. Người nghe thấy mình đột ngột được đặt trước một cảnh tối sẫm nào đó mình đã nhìn thấy trong đời, một nơi chốn đã đi qua, một cõi mơ ước đã có, nhưng cũng đã đánh mất.

Ðường về xa xa tắp
Bóng người thôn nữ khăn hồng yếm tơ
Bước chân đi
Vẫn còn quay gót
Hé mỉm cười thơ

Nhật Bằng chỉ phác thảo như thế, còn khuôn mặt, người nghe có thể vẽ lấy bằng tưởng tượng của mình.

Nếu người ta không vẽ nổi thì cũng chỉ cần ngần ấy thôi, cảnh đã đẹp lắm, người đã đẹp lắm. Ðã đủ cho một nỗi nhớ nhung. Ðã vừa cho một niềm thương tiếc. Nhưng nhớ tiếc gì đây? Nhật Bằng không bao giờ nói rõ điều đó. Ông chỉ hé ra một chút cảnh, bày tỏ nột chút tình. Rồi khi các âm thanh khép lại, các hình ảnh trôi xa hơn một tí nữa trong trí tưởng tượng, tất cả sẽ kết hợp, sẽ để lại trong lòng người, cái dư vị của một chén đời uống dở, một cuộc tình, một niềm vui hay một nỗi tương tư, chúng ta còn theo đuổi, tưởng rằng đã quên.

Nhật Bằng hoạt động rất tích cực trong sinh hoạt âm nhạc của chúng ta mấy chục năm vừa qua.

Khi ban Hạc Thành không hát nữa, Nhật Bằng đã cùng Anh Ngọc, Văn Phụng lập ra ban tam ca Do Si La, cũng được rất nhiều thính giả yêu mến.

Ông soạn hòa âm cho các ban nhạc, chơi đàn trong các vũ trường. Ông được coi là một trong những người soạn hòa âm đạt nhất đối với các ca khúc được gọi chung là nhạc tiền chiến.

Thật vậy, với những phương tiện dồi dào và kỹ thuật tân kỳ như hiện nay, hòa âm của các nhạc sĩ trẻ, hình như đã khoác cho các ca khúc cũ ấy một bộ áo mới.

Hòa âm của Nhật Bằng cho người nghe nhận ra cả da thịt lẫn linh hồn những ca khúc ấy một cách gần gũi hơn, trực tiếp hơn. Và, còn có thể nói, đằng sau những hòa âm của Nhật Bằng, người nghe dường còn cảm nhận ra cả cái không khí của thành phố Hà Nội nữa.

Ca khúc Ðợi Chờ Nhật Bằng viết chung với Phạm Ðình Chương vào cái thời cả hai còn nắm trong tay các ban Thăng Long và Hạc Thành, có thể coi là tác phẩm đánh dấu cho tình bạn của hai người. Trong ca khúc này, cái buồn khác xa với cái buồn trong các ca khúc họ viết trước đó.

Ngoài phần nhạc, chúng ta còn được một bài thơ là phần lời ca của bài hát. Một bài thơ tình dành cho những ai phải xa nhau biết yêu lúc xa, nếu còn được gần, hãy sống sao cho hết lúc gần.

Ước mơ của Nhật Bằng cũng hiền hòa. Bài Nàng Tiên Trắng của ông là một thí dụ.

Cành Hoa Trắng của Phạm Duy có thể làm cho người nghe chảy nước mắt.

Nàng Tiên Trắng của Nhật Bằng cho người cảm tưởng nhẹ nhàng, thanh thoát, mình có thể bay được.

Nhật Bằng sử dụng được nhiều nhạc khí. Nhưng bằng hữu và các thính giả vẫn thích coi và nghe ông đàn đại hoà cầm hơn hết. Cây đàn chỉ đóng vai phụ, đệm cho các nhạc cụ khác. Nhưng một ban nhạc không thể thiếu nó. Tiếng đại hồ cầm của Nhật Bằng bao giờ cũng chắc nịch, và nghe kỹ, người ta cảm thấy như là, trong tay ông, nó đã nói được cái tiếng âm thầm của nó, đóng đúng vai trò của nó.

Trở lại với nhạc Nhật Bằng. Cái buồn trong nhạc của ông không chết cây, gãy cành. Cái vui trong nhạc của ông không rập hoa, vỡ trái. Nhiều khi cái vui, cái buồn lẫn lộn trong một ca khúc của ông nữa. Cái phơi phới của nhạc Nhật Bằng chỉ là trận gió trên sông trăng, dù ông có nói tới Trương Chi chăng nữa.

“Bóng Chiều Tà”

Chiều ơi về đâu
Chiều đi lòng nhớ bao nỗi u sầu
Cành sương im lắng buồn
Mờ xa đôi cánh chim lùa theo gió

Chiều xa ngoài khơi
Thuyền theo dòng nước về chốn xa vời
Cành hoa phai sắc tàn
Còn đâu trăng sáng mơ bên vườn lan

Nhưng giấc mơ tan
Vương theo gió bao cung đàn
Ðâu dáng duyên xưa
Một chiều thu ta còn nhớ

Nhớ hồi còn thơ
Vai kề vai trong tiếng tơ
Tuy xa vắng ta vẫn mong chờ
Chiều sao hờ hững lạnh lùng thờ ơ

Nguyễn Đình Toàn
May 08, 2004

       Nhật Bằng, Chúng Tôi Thương Tiếc Anh!  - Văn Quang

Trong số những nhạc sĩ tôi quen biết, một điều có thể khẳng định ngay rằng Nhật Bằng là một nhạc sĩ tài hoa nhưng không hề "bay bướm". Anh có dáng người nhỏ nhắn, đẹp trai kiểu thư sinh, ăn nói nhỏ nhẹ và luôn tỏ ra hoà nhã trong mọi cách giao thiệp. Thấy anh, người ta cứ nghĩ là một sinh viên hơn là một nghệ sĩ. Cuộc sống của anh cũng lại gắn bó với gia đình, xa lánh những chỗ ăn chơi chỉ trừ một thứ duy nhất anh thích là mạt chược, nhưng là thứ mạt chược "còm", phải nói là "rất còm" mới đúng. Đó là thú vui của gia đình anh. Nếu cả nhà anh hợp lại đã thành một bàn mạt chược, đôi khi có thể thừa chân và gồm toàn những "danh thủ" chứ không phải loại lơ mơ. Cái thú vui ấy hoàn toàn là một thú vui gia đình.

Những cái tên lớn trong căn nhà nhỏ

Tôi biết anh từ khi về làm ở Sài Gòn năm 1957, khi anh phục vụ ở Đài Phát Thanh Quân Đội (ĐPTQĐ), hồi đó ĐPTQĐ còn là một căn nhà nhỏ nằm ở mặt tiền đường Hồng Thập Tự, ra vô tự do, không một người lính gác. Ông Vũ Quang Ninh còn làm trưởng đài và ông Vũ Đức Vinh tức nhà văn Huy Quang làm phó kiêm trưởng ban biên tập. Ban nhạc thì gồm toàn những nhạc sĩ ca sĩ thượng thặng từ "Đệ tam quân khu" ngoài Hà Nội chuyển vào Nam. Các Canh Thân, Đan Thọ, Anh Ngọc, Ngọc Bích, Văn Phụng, Xuân Tiên, Xuân Lôi, Vũ Huyến đều có mặt trong căn nhà nhỏ bé này. Thật ra thì đó là những nghệ sĩ được đồng hóa vào quân đội theo khả năng và như thế dĩ nhiên không phải "động viên" vào lính ra chiến đấu ngoài chiến trường.

Các anh ấy đều hơn tôi vài ba tuổi. Tôi làm ở phòng báo chí quân đội nên việc liên hệ với đài phát thanh là chuyện hàng ngày. Bởi ĐPTQĐ hồi đó chưa có phóng viên, nhất là phóng viên chiến trường nên phóng viên báo chí có bài tường thuật nào cũng cung cấp cho Đài Quân Đội. Chính tôi hồi đó, thỉnh thoảng cũng đi làm phóng sự và đọc trực tiếp cho đài quân đội thu thanh.

Dù khác nhau về công việc và cấp bậc cũng như tuổi đời, nhưng chúng tôi coi nhau như anh em bạn bè và riêng tôi vẫn giữ một sự kính trọng đặc biệt với những ông bạn này. Nhật Bằng và tôi hồi đó đều chưa lập gia đình, nhưng chưa có một lần đi chơi chung. Tôi quen anh chừng hơn một năm sau anh mới lập gia đình với chị Tường Vi, lúc đó cũng là một nhân viên khả ái của đài PTQĐ. Cả hai anh chị có một cuộc sống đầm ấm, khép kín trong một gia đình nền nếp của những công chức cấp cao thời trước khi còn những ông Đốc phủ sứ, những ông Tham ông Phán.

Người nghệ sĩ không làm công việc chuyên môn của mình

Cho đến năm 1969, khi tôi về làm việc tại ĐPTQĐ, lúc đó chúng tôi mới có dịp gần nhau hơn. Khi ấy những anh Canh Thân, Văn Phụng, Anh Ngọc đều đã giải ngũ trở về với cuộc sống dân sự, nhưng anh Nhật Bằng vẫn ở lại. Có một điều lạ là anh Nhật Bằng tuy là một nhạc sĩ kiêm ca sĩ và chơi được nhiều nhạc cụ rất điêu luyện nhưng anh lại không làm ở ban nhạc của đài mà lại làm ở ban thông tin.

Anh là biên tập viên thường trực, chuyên cung cấp tin tức thời sự và tin chiến trường hàng ngày cho đài. Các bản tin thường lấy ở VN Thông tấn xã và của các cơ quan quân sự từ các sư đoàn và Tổng tham mưu gửi đến. Tôi thấy điều này có vẻ như "phí phạm nhân tài" nên có lần tôi gặp anh và đề nghị chuyển anh trở lại ban nhạc cho đúng chỗ. Nhưng anh từ chối, với một vẻ rất hiền lành, anh cho biết là có những phức tạp ở ban nhạc mà anh không muốn liên quan. Tôi nghĩ có lẽ ở trong một ban nhạc gồm nhiều nhân tài quá, rất có thể có những va chạm mà tôi chưa biết hết. Gỉa dụ như sự phân công, người làm trưởng ban chỉ huy dàn nhạc, người phụ trách hoà âm, người chỉ có nhiệm vụ đệm đàn cho ca sĩ hát nếu so về khả năng chuyên môn, có thể người này hơn người kia, nhưng cấp bậc trong quân đội và những điều tế nhị lại là vấn đề khác hẳn. Điều này sau một thời gian tôi mới thấy rõ, tuy nó không trầm trọng nhưng cũng là một "ẩn khúc" mà anh Nhật Bằng muốn tránh. Biết tính của Nhật Bằng nên chúng tôi không đề cập đến vấn đề này nữa.

                      

Suốt những năm tháng làm việc bên nhau, Nhật Bằng lặng lẽ lo công việc "không chuyên môn" của mình. Anh làm hết nhiệm vụ, tròn trịa như một công chức gương mẫu, không chú ý tới bất cứ chuyện gì khác. Sau một ngày làm việc cho Đài, anh có cuộc sống riêng với những ban nhạc, những tổ chức văn nghệ, những sân khấu ca nhạc, phòng trà mà anh cộng tác. Anh không hút thuốc, không uống rượu, khi lái chiếc xe hơi cũ, khi đi xe gắn máy đến nơi làm việc. Trong bộ đồ "nhà binh" rất gọn gàng, tươm tất, Nhật Bằng vẫn cứ là một thư sinh ngồi ngay ở bàn điện thoại của ban thông tin thời sự, ngay căn phòng trực của đài.

Những đêm trăm phần trăm

Vào những ngày tháng "dầu sôi lửa bỏng" như biến cố Mậu Thân, những lần đảo chính thật đảo chính hụt, Nhật Bằng cũng chung lo công việc như tất cả những anh em khác. Anh làm hết sức cho công việc.

Vào thời kỳ chiến tranh leo thang, những năm sau này, cấm trại 100%, tối nào chúng tôi cũng có dịp gặp nhau trong đài. Những hôm yên tĩnh thì bày bàn mạt chược trong một phòng nào đó cho anh em chơi chung. Như thế vừa đông đủ, vừa vui vẻ, không anh nào "nhớ vợ", không anh nào "chuồn" trong đêm cấm trại. Một tháng 30 ngày mà ngày nào cũng cấm trại 100% thì cũng hơi mệt nên phải có trò gì cho vui. Nhất là những anh em có công việc làm thêm ở các phòng trà, dancing thì đời sống có nhiều trở ngại. Lương quân đội, hầu hết là cấp bậc nhỏ thì làm sao nuôi nổi gia đình giữa thành phố. Cho nên thông cảm với những khó khăn đó tôi hết sức vận động cho các nhạc sĩ và ca sĩ được phép đi làm đến giờ giới nghiêm mới trình diện ở Đài. Rất may đề nghị này được ông Cao Tiêu, có thời gian làm chánh văn phòng Tham mưu trưởng ủng hộ nên được chấp thuận. Thế là danh chính ngôn thuận, cứ hàng đêm những anh em ca nhạc sĩ có giấy phép được "hành nghề" ở ngoài trong một giới hạn thời gian cho phép. Lúc sau này thường là từ 8 giờ đến 12 giờ đêm. Cuộc sống như thế cũng vất vả lắm, hết lo việc của đài đến lo công việc của gia đình, anh nào cũng phờ râu. Nhưng tất nhiên so với những anh em ở ngoài chiến trường thì chưa thấm vào đâu. Quan niệm như thế nên mọi người đều làm hết sức mình.

Đôi khi tôi được Nhật Bằng giúp đỡ về phạm vi chuyên môn, bởi anh là một người có khá nhiều kinh nghiệm trong lãnh vực ca nhạc và phát thanh. Thí dụ một bản nhạc có tính "chiến dịch" phải làm sao cho hay hơn, phải làm sao cho sôi động và dễ dàng phổ biến trong "quần chúng". Anh vui vẻ giúp ý kiến nhưng không bao giờ trực tiếp nhúng tay vào. Anh luôn là con người mẫu mực, không bon chen, không màng tới bất cứ thứ quyền lợi nào bên mình.

Tấm lòng của gia đình người bạn

Buổi sáng ngày 30-4-1975 khi những chiếc xe tăng bò qua cầu Thị Nghè, ầm ầm chạy qua cổng Đài PTQĐ, đó là lúc tôi rời khỏi Đài, có lẽ anh Nhật Bằng cũng rời khỏi Đài vào thời gian đó. Bởi khi Trung tâm phát tuyến Quán Tre đã bị chiếm rồi, làn sóng điện của chúng tôi không lên ăng ten được, có nghĩa là Đài không thể phát thanh được nữa, tôi còn thấy anh Nhật Bằng và một số anh em cùng đứng ngẩn ngơ ngoài sân. Dù sao anh và tôi cũng là những người làm việc cho đến phút chót và rời Đài sau cùng.

Vài hôm sau, Nhật Bằng đến nhà tôi chỉ với mục đích là "xem tình hình ra sao". Giữa cái không khí chộn rộn đó chưa biết chuyện gì sẽ xảy ra và chưa biết ai đi ai ở, ai còn ai mất, ai lo tính cái gì cho những ngày sắp tới. Cũng như Mai Thảo và Phạm Đình Chương xuống nhà tôi, không để làm gì cả, chỉ để nhìn thấy nhau và rồi có hôm lại đâm lì, ngồi ăn uống với nhau, lần nào cũng cứ như lần chót. Vài hôm sau đó thì có nhiều anh em đến với tôi tìm đường "vượt biên". Mai Thảo và Hoài Bắc còn nhắc đến chuyện đó nhưng với Nhật Bằng thì không, tôi hiểu anh là con người gắn bó với gia đình nên anh không thể tính đường ra đi một mình, nếu có thì anh phải đi cùng vợ con anh mà chuyện này thì quá khó khăn.

Sau đó thì chúng tôi không gặp nhau nữa, mỗi người ở một trại "cải tạo" khác nhau. Anh về trước tôi sáu năm. Khi tôi về vào năm 1987, nghe tin gia đình anh vẫn ở chỗ cũ. Tôi chưa kịp đến thì anh lần mò đến căn nhà tối tăm ở giữa khu chợ Bàn Cờ thăm tôi trước. Anh lại tổ chức đánh mạt chược còm ở nhà và anh mời tôi xuống chơi. Có lẽ thứ mạt chược ở nhà anh là thứ "còm" nhất Sài Gòn hồi đó. Trong khi hầu hết mọi anh em đi "học tập" về, anh nào cũng rách như tổ đỉa và tôi thấy gia đình anh cũng chẳng làm ăn gì. Thế nhưng trưa nào anh cũng bắt chúng tôi ở lại ăn cơm với gia đình anh. Phải thẳng thắn nói rằng, lúc đó mời một vài người bạn ở lại ăn cơm, dù là bữa cơm bình thường đơn giản cũng là một điều cần phải tính toán.

Hồi đó có anh Duy Trác, Thái Thủy, và đôi lần cụ Hà Thượng Nhân, Phan Lạc Phúc cũng tới chơi. Cụ Hà thì rất thẳng thắn, cứ "cơm nắm muối vừng" hoặc cái bánh, nắm xôi mang theo chứ không chịu làm phiền gia đình Nhật Bằng. Nhưng cả nhà anh chị lại rất hiếu khách, rất tha thiết với bạn bè. Thỉnh thoảng tôi mang theo một vài gói cà phê, anh chị cũng không bằng lòng. Tôi hiểu thấm thía được cái tình thương yêu anh chị đã dành riêng cho tôi cùng những người bạn thân khác.

Ít năm sau, anh chị đi định cư ở Mỹ, tôi lại "bơ vơ" ở Sài Gòn, thỉnh thoảng có dịp ghé ngang khu Chí Hòa sao mà nhớ đến thế, nhớ cây mít đầu nhà anh có năm chỉ ra được có đúng một trái, anh chị cũng để phần cho tôi, trái mít thơm và ngọt lạ lùng, có lẽ nó đã sống cùng gia đình anh từ ngày "di cư" 1954 cho đến những ngày tháng đó. Dường như anh Nhật Bằng chịu khó trở lại thăm quê hương bởi một lẽ giản dị anh còn người con trai lớn sống ở Sài Gòn không đi cùng gia đình được vì lúc đó cháu đã có gia đình và có một đứa con kháu khỉnh. "Ông bà nội" nhớ cháu thì phải mò về là chuyện đương nhiên.

Lần gặp sau cùng

Lần sau, Nhật Bằng cũng lại đến thăm tôi khi tôi đã về ở chung cư Nguyễn Thiện Thuật. Anh vẫn vậy, không già đi bao nhiêu, bản tính cũng cứ hiền lành ít nói như chẳng có chuyện gì xảy ra, chẳng có chuyện gì đáng nói ở Mỹ. Lần gặp nhau sau cùng là lần anh đến nhà tôi ăn món "nhà quê Bắc kỳ" nhưng anh còn vài chỗ mời nên chỉ ngồi được gần một tiếng đã phải ra đi "đám" khác.

Ngày 7 tháng Năm, 2004, khi tôi vừa vĩnh biệt anh Phi Thoàn thì lại nghe tin anh đã từ trần lúc 8 giờ sáng ngày 8 tháng Năm (giờ VN). Thật ra hôm trước tôi đã nhận được e mail của anh Thái Thuỷ báo tin anh Nhật Bằng phải đưa đi cấp cứu, nhưng khó có hy vọng qua khỏi. Tôi điện thoại sang Virginia hỏi thăm, chỉ gặp anh Hoàng Hải Thuỷ và Hoàng Song Liêm, hai anh xác nhận là Nhật Bằng vẫn còn nằm trong bệnh viện. Nhưng nay thì đã có tin anh ra đi rồi.

Tôi điện thoại cho Nhật Hào, người con trai lớn của anh đang sống ở Sài Gòn cùng với vợ con và cũng là một ca sĩ có hạng của thành phố Sài Gòn bây giờ. Nhật Hào xác nhận và tỏ ý muốn được đi Mỹ dự đám tang của bố. Nhưng rất tiếc là gặp đúng ngày thứ Bảy và Chủ nhật, toà lãnh sự Mỹ Sài Gòn không làm việc. Thế nên mọi việc phải đợi đến ngày thứ Hai 10 tháng Năm mới biết kết quả chắc chắn. Cho đến khi viết bài này, tôi chưa biết Nhật Hào có đi kịp đến nhìn mặt bố lần cuối và đưa bố đến nơi an nghỉ cuối cùng hay không. Tôi mong rằng cháu sẽ đi được dù không kịp đám tang thì cũng là một dịp cho gia đình anh Nhật Bằng đoàn tụ cùng nhau.

Tôi điện thoại thông báo tin này cho một số bạn bè anh ở Sài Gòn, người nào cũng giật mình thương tiếc một người bạn chân thật hiền hậu, không ngờ anh ra đi nhanh thế. Nhạc sĩ Lê Hoàng Long thì la lên: "Trời sao thế, nó là phù rể trong đám cưới của tao đấy." Rồi anh lặng đi một lát mới nói được: "Có e mail thì cho tao gửi lời chia buồn cùng gia đình, chứ tao biết làm gì hơn bây giờ. Anh em thế là xa nhau mãi." Đó cũng là lời tôi chuyển đến gia đình anh Nhật Bằng của những anh em bạn bè của anh còn ở lại Sài Gòn.
Anh còn nhiều bạn lắm và tất cả đều thương tiếc anh.

Văn Quang

                             

               >> Bài viết "Trần Nhật Bằng, 60 Năm Tình Bạn" - Vũ Đức Nghiêm (pdf)

            

Từ trái: ÔB Nguyễn Minh Diễm, Ngọc Quỳnh, ÔB Vũ Đức Nghiêm và gia đình Bà quả phụ Nhật Bằng (2011)

 

          

          Tưởng nhớ nhạc sĩ Nhật Bằng   - Trường Kỳ


Sau hàng chục năm dâng hiến cuộc đời mình cho âm nhạc, nhạc sĩ Nhật Bằng đã qua đời vào lúc 8 giờ 30 tối thứ Sáu 07 tháng 05 năm 2004 do tai biến mạch máu não tại Fairfax, tiểu bang Virginia, Hoa Kỳ. Ông hưởng thọ 74 tuổi.

Từ nhiều năm nay, nhạc sĩ Nhật Bằng an hưởng tuổi già bên cạnh vợ con, cũng như có thú gặp gỡ bạn bè trong vòng thân mật. Nhóm bạn của ông là những người đã từng cùng với ông hoạt động từ thập niên 50, qui tụ thành một nhóm được gọi là "Nhóm Ngày Thứ Năm", thường được những người trong nhóm gọi theo tiếng Pháp là "Club du Jeudi" gồm các ca nhạc sĩ Nguyễn Túc, Anh Ngọc, Văn Phụng, Châu Hà và một số nghệ sĩ khác ở quanh vùng Hoa Thịnh Đốn. Trước ông, một hội viên của "Club du Jeudi" là nhạc sĩ Văn Phụng đã ra đi. Những lần gặp gỡ bạn bè đó chính là những giây phút để Nhật Bằng hồi tưởng lại một thời kỳ cực thịnh của nền tân nhạc Việt Nam mà phần lớn được phát triển qua những chương trình ca nhạc phát thanh với những tên tuổi vừa được nhắc tới đã tạo được rất nhiều ảnh hưởng nơi những người yêu nhạc.

Nhật Bằng đến với âm nhạc rất sớm. Khi mới lên 17 tuổi vào năm 1947, ông đã sáng tác nhạc phẩm đầu tay mang tên "Đợi Chờ", ghi lại một mối tình thời học trò của ông khi còn ở hậu phương. Nhật Bằng cho biết tựa đề chính của nhạc phẩm này là "Hoa Trăng", nhưng khi người bạn rất thân của ông là cố nhạc sĩ Phạm Đình Chương mang vào Sài Gòn phổ biến đã đổi thành Đợi Chờ...

Nhật Bằng sinh năm 1930 tại Hà Nội trong một gia đình có 4 người con. Thân phụ ông quê ở Thanh Hóa, thân mẫu ông là người Hà Nội. Ông là anh cả của 3 nghệ sĩ đã có thời gian cùng với ông kết hợp thành ban hợp ca nổi tiếng Hạc Thành, với người em trai là Nhật Phượng và 2 em gái là Thể Tần và Hồng Hảo. Tại Hà Nội, Nhật Bằng theo học trường Bưởi và là bạn rất thân của một số nghệ sĩ cùng lớp như Vũ Đức Nghiêm và Phạm Đình Chương. Một thời gian sau, gia đình ông tản cư vào quê nội là Thanh Hóa. Tại đây ông theo học trường Đào Duy Từ và học nhạc với nhạc sĩ Đỗ Thế Phiệt về hòa âm và đàn piano.

Đến năm 1950, Nhật Bằng một mình từ Thanh Hóa trốn gia đình về Hà Nội trước và tiếp tục theo học tại trường Hàn Thuyên. Năm sau, ông cùng với các em thành lập ban hợp ca Hạc Thành, hoạt động với tính cách tài tử cho đến 3 năm sau mới trình diễn chính thức trên sân khấu và trên đài phát thanh trong chương trình do ông phụ trách. Ban hợp ca Hạc Thành được biết đến nhiều qua những nhạc phẩm như Trăng Rừng, Được Mùa và một số nhạc phẩm thường được ban Thăng Long trình bầy. Nhưng chỉ một thời gian sau đó, khi một thành viên trong ban là Hồng Hảo lập gia đình thì Hạc Thành tan rã để lưu lại nhiều luyến tiếc cho mọi người.

Trong thời gian ở Hà Nội, Nhật Bằng đã tung ra khá nhiều nhạc phẩm như Khúc Nhạc Ngày Xuân, Dạ Tương Sầu và Một Chiều Thu.

Nhật Bằng gia nhập quân đội năm 1952 trong ngành quân nhạc cùng với các nhạc sĩ nổi danh sau đó như Nguyễn Túc, Nguyễn Hiền, Văn Phụng, Đan Thọ, vv...Đến năm 54, ông theo trường quân nhạc vào Nha Trang và ở tại đây 2 năm. Trong thời gian này ông đã cho ra đời những tác phẩm như Vọng Cố Đô, Tiếng Vọng Rừng Xanh, vv...Trong số này có vài nhạc phẩm ông sáng tác chung với Đan Thọ. Đến năm 56, Nhật Bằng vào Sài Gòn và kể từ đó những sáng tác của ông bắt đầu được biết đến nhiều...

Trong suốt 13 năm, từ năm 56 cho đến năm 69, là thời kỳ sáng tác hăng say của Nhật Bằng, đang ở trong thời kỳ sung mãn nhất của cuộc đời nghệ sĩ. Ngoài những nhạc phẩm sáng tác riêng rẽ, Nhật Bằng còn sáng tác chung với những nghệ sĩ bạn như Nguyễn Hiền, Đan Thọ, Huỳnh Hiếu, Văn Phụng, Lê Văn Thiện, Xuân Lôi, Xuân Tiên và Thanh Nam. Những nhạc phẩm của Nhật Bằng được phổ biến nhiều trong thời kỳ này gồm: Khúc Nhạc Ngày Xuân, Lỡ Làng, Mai Ngày Anh Về, Hãy Quên Niềm Thương Nhớ, Tình Nghệ Sĩ, Mưa Đầu Mùa, Hương Quê, Bóng Người Chiến Sĩ. Nhưng có thể nói nhạc phẩm được coi như gắn liền với tên tuổi ông là Thuyền Trăng, sáng tác chung với Thanh Nam.

Trong thời gian đầu tiên làm việc ở đài Phát Thanh Quân Đội, Nhật Bằng có dịp quen biết với một nữ nhân viên tùng sự tại đây tên Vũ Thị Tường Huệ và đến năm 1958 thì người thiếu nữ này trở thành vợ ông và đã nghỉ việc sau đó để lo việc quán xuyến gia đình. Vào thời kỳ này ban tam ca nam có cái tên ngộ nghĩnh là "Do Si La" ra đời do ý kiến của nhạc sĩ Văn Phụng. Với bộ ba: Anh Ngọc, Nhật Bằng và Văn Phụng, "Do Si La" đã chiếm ngay được cảm tình của khán thính giả qua cách trang phục lạ mắt với những chiếc áo nhiều mầu sắc với những sọc ca rô hay những hình vẽ chim cò sặc sỡ. Nhưng đặc biệt hơn cả là nghệ thuật trình bầy những nhạc phẩm tươi vui, phần lớn là của Văn Phụng, như Vó Câu Muôn Dặm hay Ta Vui Ca Vang.

Riêng về lãnh vực sáng tác, Nhật Bằng cho biết đến năm 69 ông không còn cảm thấy hứng khởi để tiếp tục công việc này sau khi đã cho ra đời được khoảng 100 nhạc phẩm.

Ngoài những hoạt động ở các đài phát thanh, sau khi ngưng sáng tác, Nhật Bằng còn có thời gian hoạt động trong pohạm vi vũ trường và các club Mỹ khi còn ở Sài Gòn. Ông đã cộng tác với Vũ trường Đêm Mầu Hồng từ đầu thập niên 70 cho đến khi đóng cửa. Với ban nhạc cộng tác với vũ trường này gồm Nguyễn Hiền, Quang Mai và Nghiêm Phú Phi, Nhật Bằng xử dụng contre-basse là nhạc khí ông ưa thích nhất mặc dù còn biết xử dụng violon, kèn và piano.

Sau biến cố tháng Tư năm 75, Nhật Bằng và gia đình kẹt lại Việt Nam trong khi 3 người em của ông đã sang được Hoa Kỳ ngay trong năm đó. Trước tình thế đổi thay và gặp cảnh ly tán với những người thân thuộc, Nhật Bằng đã tỏ ra rất chán nản, nhất là sau đó ông còn bị đi tù vì đã phục vụ trong ngành Tâm Lý Chiến, mặc dù chỉ với chức vụ Chuẩn úy. Trong suốt 7 năm bị giam cầm, Nhật Bằng đã không có một sáng tác nào vì đầu óc luôn vướng bận với gia đình, vợ con đang lâm vào cảnh khổ cực, vất vả. Đến năm 82, ông được trả tự do với một nguồn cảm hứng gần như là kiệt quệ, để ông chỉ tìm đến với ca nhạc như một kế sinh nhai khi cùng với nhạc sĩ Phạm Trọng Cầu cùng với một vài nhạc sĩ trẻ ôm đàn đi trình bầy những nhạc phẩm tiền chiến vào khoảng năm 86, khi những nhạc phẩm này được cho phép phổ biến...

Do sự hưởng ứng nhiệt liệt của các khán giả, những chương trình nhạc tiền chiến đã thu hút được rất đông người tham dự tại khách sạn Bến Nghé, tại nhà hát Thanh Niên cũng như tại nhiều tụ điểm khác.

Căn cứ trên nội dung những sáng tác của Nhật Bằng, người nghe sẽ dễ dàng nhận ra 3 thể loại khác biệt. Đó là nhạc quê hương, nhạc tình cảm và nhạc chiến đấu là thể loại ông sáng tác trong thời kỳ phục vụ trong quân đội. Những nhạc phẩm mang nội dung hướng về quê hương như ông nói, đúng hơn là những nhạc phẩm liên quan đến những nơi chốn ông đã dừng chân hoặc cư ngụ một thời gian ngắn, tiêu biểu về loại nhạc này là những nhạc phẩm như " Bóng Quê Xưa, Anh Về Một Mùa Trăng, Nước Mắt Quê Hương này, Sau Lũy Tre Xanh ,vv... " Về nhạc tình cảm, Nhật Bằng cho biết một phần những sáng tác của ông dựa trên những kinh nghiệm bản thân. Về loại nhạc tình cảm của ông, người nghe đã từng được thưởng thức những nhạc phẩm tiêu biểu như Dạ Tương Sầu, Lỡ Làng, Bóng Chiều Tà, Một Chiều Thu hay Mai Ngày Anh Về, vv...

Qua đến loại nhạc chiến đấu trong thời kỳ quân ngũ, Nhật Bằng lại chứng tỏ thêm về khả năng đa dạng của mình. Những nhạc phẩm như Bóng Người Chiến SĩChiến Sĩ Ca là những nhạc phẩm được phổ biến rất rộng rãi. Nhất là nhạc phẩm Chiến Sĩ Ca có thể được coi là một trong những nhạc phẩm được biết đến nhiều nhất trong quân đội... Nhạc phẩm Chiến Sĩ Ca vừa được nhắc tới, được Nhật Bằng sáng tác vào năm 68 và đã đoạt giải thi sáng tác nhạc trong quân đội.

Vào năm 90, Nhật Bằng cùng vợ và 5 người con được sang Mỹ theo diện HO. Ông còn một người con trai tên Nhật Hào là một ca sĩ từng có nhiều hoạt động ở Việt Nam. Bốn trong số 5 người con hiện ở Mỹ với ông đã thành lập một ban nhạc lấy tên là The Blue Ocean, nổi tiếng ở vùng Washington DC và các vùng phụ cận. Từ khi sang Mỹ đến nay gia đình nhạc sĩ Nhật Bằng định cư ở tiểu bang Virginia, và ngôi nhà khang trang gia đình ông mới dọn tới từ giữa năm 99 ở tại thành phố Herndon thuộc Fairfax, tiểu bang Virginia. Sau một thời gian, dần dần Nhật Bằng cảm thấy thích hợp hơn với cuộc sống nơi xứ người, nhưng dù sao thì công việc sáng tác nơi ông đã lâm vào một trường hợp trì trệ để chỉ sáng tác được vỏn vẹn có vài nhạc phẩm trong vòng 14 năm. Hầu hết những nhạc phẩm đó được sáng tác trong những năm đầu tiên, khi niềm thương nhớ quê hương của ông ở trong thời kỳ mãnh liệt nhất. Từ một vùng đấ lạnh lẽo miền Đông Bắc Hoa Kỳ, Nhật Bằng đã hướng tâm hồn mình về nơi quê cha đât tổ để tạo thành những ca khúc như: Nước Mắt Quê Hương, Nếu Em Có Về Thăm Quê Cũ, Mùa Đông Tuyết Trắng, vv...

Vào năm 92, những bạn bè nghệ sĩ và thân hữu của Nhật Bằng đã tổ chức một đêm Kỷ Niệm 45 Năm Sinh Hoạt Âm Nhạc của ông tại Virginia với số khán giả tham dự rất đông đảo. Đêm kỷ niệm đặc biệt dành cho ông đã được sự tham dự của rất nhiều giọng ca tên tuổi như Mai Hương, Kim Tước, Hà Thanh, Anh Ngọc, Văn Phụng, Châu Hà, Vũ Anh,vv......Tất cả những nghệ sĩ vừa kể đã trình bầy lần lượt tất cả những ca khúc đánh dấu cho hoạt động âm nhạc của ông qua suốt 45 năm. Hai năm sau đó, vào năm 94 một lần nữa Nhật Bằng đã tìm được niềm vui bên cạnh bạn bè khi xuất hiện cùng với Văn Phụng, Châu Hà, Đan Thọ, Anh Ngọc và Nguyễn Túc trong chương trình văn nghệ đặc biệt nhân dịp lễ Hai Bà Trưng do hội Cựu Học Sinh Trưng Vương vùng Hoa thịnh Đốn tổ chức. Hình ảnh của ban tam ca Do Si La ngày nào lại được khơi lại nơi những tâm hồn nghệ sĩ, mặc dù tuổi đời đã chồng chất nhưng tâm hồn vẫn giữ mãi được sự trẻ trung. Đêm hội ngộ với những người bạn nghệ sĩ thân tình đó một lần nữa đã là một hình ảnh khó phai trong tâm hồn một người nghệ sĩ hiền lành và ít nói này.

Khi còn sinh tiền, ngoài những sinh hoạt êm ả thường ngày, ngoài những lần chạy bộ để giữ gìn sức khỏe sau một lần phải đưa đi bệnh viện cấp cứu, Nhật Bằng gần như hàng tuần đều đến họp mặt với bạn bè. Cuộc sống của ông cứ thế êm ả trôi qua bên cạnh một nỗi hoài vọng về nơi quê cũ. Sự kiện đó đã thôi thúc ông trở về thăm VN vào năm 98. Ông đã gặp lại một số những nhạc sĩ quen biết từ lâu như Hoàng Giác, Thiện Tơ, Tạ Tấn và Nguyễn Văn Tý, tác giả bài hát nổi tiếng "Dư Âm". Theo Nhật Bằng, chính ông là người đã mang nhạc phẩm này của Nguyễn Văn Tý về Hà Nội phổ biến sau khi được sáng tác ngay tại nhà của ông ở Thanh Hóa, là nơi ông cũng đã trở về thăm phần mộ tổ tiên.

Tuy không còn sáng tác, nhưng trước khi qua đời Nhật Bằng cũng muốn lưu lại một kỷ niệm về cuộc đời hoạt động âm nhạc của mình, nên có dự định thực hiện một CD gồm 12 tác phẩm ưng ý nhất của ông. Nhưng tiếc rằng niềm mơ ước của Nhật Bằng đã không có cơ hội thành tựu khi ông còn sống. Tuy nhiên chắc chắn những người con của ông sẽ thực hiện niềm mơ ước đó cho ông trong một ngày không xa.

Trường Kỳ (Chương Trình Nghệ Sĩ và Đời Sống - Đài VOA - 18.05.2004)

                  Nhật Bằng và Nghệ Sĩ Thân Hữu

          

    

  Nhật Bằng & Cựu Học Sinh Trưng Vương Hoa Thịnh Đốn

         

         

               KỶ NIỆM VỚI NHẠC SĨ NHẬT BẰNG - NGUYỄN THỊ NGỌC DUNG

Đọc lại những bài viết của Thanh Trang, Nguyễn Đình Toàn, Trường Kỳ, Văn Quang, Phạm Trần về Nhật Bằng, tôi không ngăn được nước mắt, và nghĩ rằng những bài đó cũng đã đủ vinh danh Nhạc Sĩ Nhật Bằng của hai thế kỷ chúng ta đã và đang sống. Tôi không muốn nhớ lại, viết lại những kỷ niệm với Anh để lại xúc động thì... buồn lắm. Nhưng Phan Anh Dũng vẫn muốn tôi viết về Anh Nhật Bằng. Nghĩ lại, tôi cũng cảm thấy nếu không viết về anh tôi sẽ có lỗi vô ơn với anh nên tôi bắt đầu kể lể đây:

Tôi thân với Nhật Bằng từ khi gia đình anh di cư sang Hoa Kỳ và định cư tại Virginia. Chúng tôi dễ thân nhau vì Nhật Bằng là con cô, con bác với anh chị cùng cha khác mẹ của tôi. Anh coi tôi như chị em họ. Hơn nữa Tường Huệ, nội tướng của anh là “dân Trưng Vương” cùng niên học với tôi.
Là dân thích hát, nhưng chưa tùng tập hát với ai ngoài thầy Thẩm Oánh và Hùng Lân tại Trung Học, nên chỉ một thời gian ngắn sau khi Nhật Bằng tới Virginia, tôi đã là một trong những học trò tập hát đầu tiên của anh. Bài nào song ca được thì Tường Huệ cũng đứng vào cùng hát. Đôi khi Nhật Phượng, ghé chơi, nhập cuộc luôn. Có vài lần Hồng Hảo ở xa về, mấy anh em cũng rủ “chị Dung” đến hát thu băng cho vui. Tôi còn giữ được những cassete đó.
Tôi đã nghêu ngao hát những bài của Nhật Bằng từ thuở còn là học trò và đã rất thích những bản: Sau Lũy Tre Xanh, Bóng Quê Xưa, Bóng Chiều Tà, Thuyền Trăng, Khúc Nhạc Ngày Xuân...
Năm 1992, Nhật Bằng nhờ tôi giới thiệu hai bài hát trong chương trình 45 Năm Âm Nhạc Nhật Bằng. Chưa bao giờ lên sân khấu, chưa bao giờ làm công việc đó, nhưng trước sự khuyến khích của Anh, tôi đã làm tròn bổn phận mà còn được khen không nhìn giấy và “thuộc bài”. Khi nào tôi có tiệc ở nhà, Nhật Bằng cũng đến ngồi vào cây đàn, lả lướt mười ngót tay trên phím dương cầm, đệm nhạc cho tất cả các “ca sĩ”. Lẽ dĩ nhiên trong số đó có tôi.

Năm 1993, tôi xuất bản tập hồi ký đầu tay Phượng Vẫn Nở Bên Trời Hà Nội. Nhật Bằng đến nhà tôi vì một số giấy tờ gì đó, đúng lúc sách mới tới nhà. Ngón tay lúng túng tập mãi trên giấy nháp, tôi vẫn không ký được chữ ký thuở học trò mà đã mấy chục năm nay không dùng đến nó nữa. Nhật Bằng cười hóm hỉnh:
“Chị đừng ký nhanh, cứ bình tĩnh, cứ thong thả mà ký từng nét một. Vài lần nhứ thế sẽ đều tay và ký được.” 
Tôi nghe ra, làm theo lời Nhật Bằng. Và, anh là người đầu tiên tôi tặng tác phẩm đầu tay, Phượng Vẫn Nở Bên Trời Hà Nội.
Ngày đám cưới cô cháu gái, cả chục cựu nữ sinh Trưng Vương trong đó có tôi náo nức cùng theo cặp uyên ương Nhật Bằng và Tường Huệ lên nhà Bác Sĩ Đoàn Đình Nam và Hồng Hảo tại Connecticut dự. Trước sau đám cưới lại ca hát như điên với ban Hạc Thành của những năm cũ. 
Khi tặng Nhật Bằng tập thơ Điểm Trang Làm Dáng Cuộc Đời, tôi nói:
 “Anh xem có bài nào thích thì anh phổ nhạc dùm nhé”.  Một tuần sau tôi tới nhà anh tập hát, anh đưa ra bản nhạc phổ năm đoạn trong bài thơ “Sài Gòn Nắng Nhớ Mưa Thương” (SGNNMT) 11 đoạn của tôi và nói: “Tôi thích mấy câu thơ này lắm, đọc lên nhớ Sài Gòn quá đi thôi:

Sài Gòn ngày ấy ngọc ngà
Cà-phê Pagode, lượt là Tự Do
Givral nhạc ấm tình thơ
Bên người yêu dấu mộng mơ suốt đời
...”

Rồi Nhật Bằng tiếp: 
“Tôi soạn ‘ton’ cho chị và tập cho chị hát ngay bây giờ.”
Thế là bài hát ra đời với thể điệu Slow Waltz, nhẹ nhàng, uyển chuyển, tha thiết. Nhật Bằng phổ thơ rất khéo, âm chữ suông sẻ, không bị gượng ép, đổi dấu. Tôi rất vui mừng. Nhưng sau khi hát lên vài lần, tôi thấy chữ cuối cùng của bài thơ có dấu huyền “Sài Gòn Nắng Nhớ Mưa Thương muôn đời...”, nên lời ca xuống dốc và chấm dứt hơi... “tối”.  Tôi định đổi lời thơ. Nhưng sau đó anh thêm một câu khác hát hết, cao vút, thấu tim, “Sài Gòn vẫn nắng mưa trong lòng tôi!”. Trúng ý tôi quá. Cảm ơn Anh Nhật Bằng rối rít, SGNNMT là bài thơ đầu tiên của tôi được phổ nhạc.
 
Mùa xuân 2001, Nhóm Trưng Vương Nguyễn Thị Ngọc Dung và Tường Huệ được mời tham dự văn nghệ tại Đại Hội Trưng Vương Toronto, Canada,  mùa hè cùng năm tại Đại Hội Trưng Vương San Jose. Tôi đổi lời thơ một chút cho hợp với không khí Trưng Vương học trò và đề nghị Anh Nhật Bằng chuyển điệu Slow Waltz của bản nhạc SGNNMT ra điệu Waltz nhanh hơn. Anh tập cho chúng tôi và các bạn vùng Hoa Thịnh Đốn đồng ca.  Anh Nguyễn Túc và Nhật Bằng thu một CD hòa âm với tiếng hát của chúng tôi. Chúng tôi in ra nhiều bản và gửi đến các bạn ở tiểu bang khác để họ tập hát theo. Ngày đại hội cả mấy chục cái miệng cùng lên sân khấu hát SGNNMT rất hào hứng. Tuy nhiên, tại Đại Hội Trưng Vương Toronto, chẳng hiểu lý do tại sao, CD không phát ra âm thanh, mặc dù đã được cho vào máy và hát theo suốt dọc đường từ Virginia tới Toronto. Anh Nhật Bằng đã ra lệnh cho chúng tôi: 
“Allez, tôi đánh đàn, các chị hát vivant”. Thế là chúng tôi hát theo tiếng dương cầm của Anh, trôi chảy như không, được hoan nghênh quá chừng, chừng!
Ngoài ra còn vài lần nữa cặp Nhật Bằng tháp tùng nội tướng Tường Huệ và Nhóm Trưng Vương Hoa Thịnh Đốn đi dự Đại Hội Trưng Vương Nam Cali, đại Hội Trưng Vương Houston...
Dân Trưng Vương trong vùng Hoa Thịnh Đốn và hầu hết các nơi khác đều coi Anh Nhật Bằng như một người anh tín cẩn, khả kính, dễ thương, dễ mến. Anh cũng quý mến chúng tôi như trong gia đình. Mỗi khi cần tập dượt đơn ca, song ca, hợp ca, đồng ca là chúng tôi tìm đến anh và được anh vui vẻ chơi đàn và chỉ dẫn. Anh có hai cô em gái là Thể Tần, Hồng Hảo và bà vợ đều là cựu nữ sinh Trưng Vương mà!

         (Hình Nguyễn Túc chụp Nhật Bằng đàn năm 2002)

Kịp đến khi tôi phải gánh vác Tam Cá Nguyệt San Cỏ Thơm, anh cũng bị xung công là nhạc sĩ của Cỏ Thơm luôn. Không có vụ họp mặt nào của Cỏ Thơm tại nhà tôi mà anh không tới giúp vui và đệm nhạc cho tất cả ca sĩ tham dự. Mười ngón tay gầy của Anh lả lướt trên phím ngà, không biết mệt. Anh là người sử dụng cây đàn dương cầm trong phòng khách nhà tôi nhiêu hơn chủ nhà và bất cứ một vị khách nào khác. Nhiều khi các “ca sĩ Cỏ Thơm” còn tới nhà anh nhiều lần tập hát trước nữa. 
Anh Nhật Bằng cũng phổ nhạc rất hay bài thơ “Ước Mơ” của một thi sĩ Cỏ Thơm là Anh Phan Khâm. Bản nhạc này đã được thâu vào CD Ước Mơ của nhà thơ Quảng Trị Thành. Anh Nhật Bằng không còn sáng tác nhạc và lời nhiều vì có thể hồn thơ theo tuổi tác không còn lai láng nữa. Nhưng đọc được những bài thơ nào vừa ý anh vẫn phổ nhạc lả lướt, dễ dàng. 
Nếu anh Nhật Bằng còn ở lại với thế gian, chúng ta sẽ còn có nhiều bản nhạc hay. Tôi thật hân hạnh có bài thơ “Sài Gòn Nắng Nhớ Mưa Thương” được anh phổ nhạc. Lần tái bản tập hồi ký SGNNMT tôi đã kèm thêm một phụ bản là bản nhạc này.

Gần đây, trong một đoạn bút ký về cốm Vòng chợ Tết Virginia tôi đã viết về một hình ảnh rất ngộ nghĩnh của Nhật Bằng như sau: 
Chợ Tết Cộng Đồng Việt Nam năm đó, tôi đã hy sinh hương vị cốm Vòng quý báu và làm được 20 đĩa nhỏ cho Hội Cựu Nữ Sinh Trưng Vương bán chợ Tết gây quỹ. Phụ Nữ thì phải tỏ ra khéo léo, làm món đặc biệt chứ. Lúc đó Nhạc Sĩ Nhật Bằng còn tại thế.  Anh mua mở hàng ngay một đĩa đầu tiên. Nửa giờ ngoảnh đi quay  lại, tôi vẫn thấy Nhạc Sĩ ta vừa nhâm nhi cốm vừa gật gù như đắc ý. Tôi nghĩ thầm:  “Anh này thấy cốm ít, ăn dè xẻn chăng?“. Tôi đi một vòng chợ, hồi lâu trở lại gian hàng Trưng Vương, tôi vẫn thấy Nhật Bằng dựa cột với đĩa cốm mỏng dính trên tay.Tôi không khỏi ngạc nhiên hỏi:
“Anh vẫn chưa ăn hết đĩa cốm hả?”
“Đĩa này là đĩa thứ ba rồi. Ngon quá! Như cốm Vòng tươi Hà Nội, ăn tì tì  không biết chán!”
Mỗi lần ủ cốm vòng, tôi lại hình dung dáng dấp Anh Nhật Bằng cầm đĩa cốm lên tận gần mũi, nhón cốm bằng hai ngón tay, hí hửng nhấm nháp từng hạt cốm Vòng hiếm hoi trên đất Mỹ. Nhưng bây giờ, Nhạc Sĩ thương mến của chúng ta đã có cánh bổng bay về Hà Nội hay bất cứ lúc nào để thưởng thức hương hoa cốm Làng Vòng. Cầu mong anh được thảnh thơi, toại nguyện.

Từ ngày vĩnh biệt Nhật Bằng, tôi không còn hứng thú đi đâu tập hát. Cây đàn dương cầm của tôi như  cô đơn ở một góc trống vắng trong phòng khách. Tôi vẫn nghe văng vẳng có tiếng đàn vui tươi thánh thót của anh, tôi vẫn nhìn thấy bóng dáng thầm lặng và nụ cười khoan dung nở trên môi anh...
Sáng qua, tham dự ngày giỗ Nhật Bằng, trước ban thờ anh, tôi cầu nguyện linh hồn người đã khuất lẩn quất đâu đây, hay bay bổng cõi trời nào, hãy mỉm cười hài lòng với sự thành công, xum vầy của đàn con, cháu, đã phù hộ cho sức khỏe khả quan của Tường Huệ, người vợ nửa thế kỷ hương lửa mặn nồng. Cũng mong Anh đón nhận sự biết ơn của nền âm nhạc Việt Nam nói chung và của Nguyễn Thị Ngọc Dung nói riêng.
 
Nay kính vọng.
NGUYỄN THỊ NGỌC DUNG
Virginia 04/29/2008

THẤP THOÁNG ANH VỀ
(Tặng Tường Huệ)

Thấm thoắt người đi đã bốn năm
Cảnh tiên vườn mộng chốn xa xăm
Mây vương trang nhạc còn ghi dở
Gió cuốn lời thơ vẫn sống thầm
Đàn vắng ngón gầy thương phím nhạc
Nhịp thưa cung gẫy khóc thanh âm
Vườn xuân hoa nở chim hòa tấu
Thấp thoáng Anh về đây viếng thăm.

NGUYỄN THỊ NGỌC DUNG

           Nhật Bằng và Kỷ Niệm Đẹp với Cỏ Thơm

 

            


               TƯỞNG NHỚ NHẠC SĨ NHẬT BẰNG (1930-2004) - Phan Khâm

Nhạc sĩ Nhật Bằng sinh năm 1930 tại Hà Nội trong một gia đình Nho giáo. Ông là cựu học sinh Trường Bưởi (tiền thân là Trường Chu Văn An). Sau đó Ông học Trường Đào Duy Từ và đỗ bằng Thành Chung năm 1949.
Ông say mê âm nhạc từ thuở còn niên thiếu. Ông học ký âm, hòa âm và sáng tác với Nhạc sĩ Đỗ Thế Phiệt; gia nhập đoàn Văn Nghệ Liên Khu IV tại Thanh Hóa cùng với Hoài Bắc Phạm Đình Chương, Hoài Trung, Phạm Duy... và đã thành lập ban hợp ca Hạc Thành cùng với 3 người em. Nhạc sĩ Nhật Bằng đã sáng tác trên 100 ca khúc, bản nhạc đầu tiên là Hoa Trăng sau được đổi tên là Đợi Chờ.
Năm 1954, hiệp định Genève chia đôi đất nước, gia đình Nhạc Sĩ Nhật Bằng di cư vào Nam và Ông làm việc tại Nha Chiến Tranh Tâm Lý, Đài Phát Thanh Quân Đội.

Trong thời gian sinh hoạt với Cơ Sở Văn Học Cỏ Thơm, tôi rất hân hạnh được quen biết với anh chị Nhật Bằng. Có một bài thơ của tôi đăng ở Tam Cá Nguyệt San Cỏ Thơm được Nhạc sĩ Nhật Bằng cảm hứng và phổ nhạc đó là bài Ước Mơ cùng thời gian với bài Trong Trí Nhớ Dòng Sông được Nhạc sĩ Huy Lãm phổ nhạc. Nhạc sĩ Nhật Bằng có nói với tôi, Ông tâm đắc nhất là hai câu trong bài Ước Mơ:
 
Lưng đồi nắng xuống rưng rưng
 Níu tay em lại xin đừng hoàng hôn

 (Chụp tại tư gia Phan Khâm 2002)

Chúng tôi có một kỷ niệm đáng ghi nhớ nhất với Cố Nhạc Sĩ Nhật Bằng vào một buổi chiều mùa đông cuối năm Tân Tỵ 2001, chúng tôi có tổ chức một buổi họp mặt tại tư thất ở Reston, Virginia của nhà văn, nhà thơ Nguyễn Thị Ngọc Dung, Chủ Nhiệm Tam Cá Nguyệt San Văn Học Cỏ Thơm, nhạc phẩm Ước Mơ được trình bày lần đầu tiên với tiếng hát điêu luyện của ca sĩ Loan Phượng và tiếng đàn dương cầm tuyệt vời của Nhạc sĩ Nhật Bằng.
Nhạc phẩm Ước Mơ là nhạc phẩm cũng được đặt tên cho CD Ước Mơ với 14 tình khúc đã được cố Nhạc sĩ Nhật Bằng, các Nhạc sĩ  Huy Lãm, Nguyễn Tuấn, Nguyễn Tất Vịnh, Phan Anh Dũng, Hoàng Cung Fa và Vĩnh Điện phổ nhạc, được đăng trong hai thi tập Bên Dòng Thạch Hãn và Dòng Sông Thao Thức. 
Bài thơ Sài Gòn Nắng Nhớ Mưa Thương của chị Nguyễn Thị Ngọc Dung cũng đã được Nhạc sĩ Nhật Bằng cảm hứng phổ thành ca khúc Sài Gòn Nắng Nhớ Mưa Thương chứa chan kỷ niệm khắc dấu trong tim.

Nhạc sĩ Nhật Bằng, Pháp danh Thiện Sĩ đã về cõi vĩnh hằng chiều thứ sáu ngày 7 tháng 5 năm 2004 để lại biết bao nhiêu thương tiếc cho cuộc đời, cho âm nhac.
Sắp tới ngày 7 tháng 5, Mậu Tý 2008, kỷ niệm 4 năm ngày mất Cố Nhạc sĩ Nhật Bằng. Ngày chủ nhật 25 tháng 5 năm 2008, gia đình cố Nhạc Sĩ  sẽ tổ chức một buổi chiều nhạc thính phòng giới thiệu những dòng nhạc để tưởng nhớ Nhạc sĩ Nhật Bằng.

  Hoa Trăng duyên dáng Đợi Chờ
  Ước Mơ e ấp đôi bờ khát khao,
  Mộng và thực một đêm nao...
  Lửa hương nồng cháy dạt dào đam mê,
  Người đi mây nước duyên thề,
  Tình ca nức nở  bốn bề trăng sao

Phan Khâm (27 tháng 4, 2008)

        Mời quý vị bấm vào tên bản nhạc để nghe nhạc Nhật Bằng phổ thơ các tác giả trong Cỏ Thơm:

                                             ƯỚC MƠ - thơ Phan Khâm, tiếng hát: Mai Hậu   

                 TÌNH TUYỆT VỌNG - thơ: Hồng Thủy, tiếng hát: Diệu Hiền, dương cầm: Nguyễn Ánh 9

               SÀI GÒN NẮNG NHỚ MƯA THƯƠNG - thơ: Nguyễn Thị Ngọc Dung, tiếng hát: Thái Phượng

 

             Nhạc Thính Phòng Tưởng Nhớ Nhạc Sĩ Nhật Bằng 25 tháng 5, 2008

                  

 

 

                             

        

             

        

              

                  

 

Tài liệu tham khảo:
1. Tuyển tập I và II "Tình yêu và Quê Hương" - Nhạc Văn Phụng, Đan Thọ, Nhật Bằng, Nguyễn Túc - Đồng tác giả xuất bản 1996
2. Các websites: dactrung.net, khanhly.net/phoxua ... 
3. Một số hình ảnh từ: Nguyễn Túc, Nguyễn Thị Ngọc Dung, Phan Khâm, gia đình Nhật Bằng ...

Trang NhàLiên KếtLiên Lạc Tạp Chí Cỏ ThơmLiên Lạc Website
   Copyright © 2007 Cỏ Thơm

Mambo is Free Software released under the GNU/GPL License.

Designed by mambosolutions.com