arrow
Trang Nhà arrow Nhạc arrow HƯỚNG VỀ HÀ NỘI VÀ DÒNG NHẠC CỦA HOÀNG DƯƠNG
Trang NhàLiên KếtLiên Lạc Tạp Chí Cỏ ThơmLiên Lạc Website
Trang Nhà
Chủ Trương
Văn
Thơ
Nhạc
Hội Họa - Nhiếp Ảnh
Biên Khảo
Giao Điểm
- - - - - - -
Tác Giả
Tủ Sách
- - - - - - -
Sinh Hoạt
- - - - - - -
Liên Kết
- - - - - - -
Tìm Kiếm
Liên Lạc
HƯỚNG VỀ HÀ NỘI VÀ DÒNG NHẠC CỦA HOÀNG DƯƠNG PDF Print E-mail

                                                   

                       Nhạc sĩ 'Hướng về Hà Nội' qua đời ở tuổi 84
                                                  Theo
vnexpress.com - 31/1/2017

Gia đình nhạc sĩ Hoàng Dương cho biết ông mất ngày 30 tháng 1, 2017 - vì tuổi già, hưởng thọ 85 tuổi. Tang lễ nhạc sĩ dự kiến được tổ chức từ 9h - 11h ngày 2/2/2017 tại Nhà tang lễ Cầu Giấy, Hà Nội.

Nhạc sĩ Hoàng Dương (tên đầy đủ Ngô Hoàng Dương) chào đời ngày 12/10/1933 tại Từ Liêm, Hà Nội, cha là nhà văn Trúc Khê. Hoàng Dương xuất thân là nghệ sĩ đàn cello. Ông có công xây dựng bộ môn cello và khoa đàn dây của Nhạc viện Hà Nội, được phong hàm Phó giáo sư và danh hiệu Nghệ sĩ ưu tú.

Nhạc sĩ được nhiều người biết đến nhất với ca khúc Hướng về Hà Nội. Theo lời kể của ông vào năm 2015, ca khúc ra đời giai đoạn cuối năm 1953 - đầu 1954, khi nhạc sĩ đang đi sơ tán khỏi thủ đô trong kháng chiến chống Pháp. Khi đó, Hoàng Dương mới 15 tuổi và vừa mất liên lạc với một người bạn gái thân thiết. Những cảm xúc về Hà Nội và day dứt tình đầu chất chứa khiến ca khúc trở thành một trong những nhạc phẩm trữ tình bậc nhất về Hà Nội tới nay.

Ngoài ra, ông là tác giả của ca khúc Tiếc Thu, Cô Đơn và nhiều tác phẩm khí nhạc như Hát ru, Mơ về trái núi Thiên Thai dành cho cello và piano, Tiếng hát sông Hương dành cho cello và dàn nhạc. Ông còn viết lời cho một số ca khúc của nhạc sĩ Hoàng Trọng như Nhạc Sầu Tương Tư, Lá Rụng, Gửi Hương Cho Gió…

    

        Nghệ sĩ nghẹn ngào tiễn biệt nhạc sĩ Hoàng Dương

   

          Tang lễ của Nhạc sĩ Hoàng Dương ngày 2/2/2017 tại Nhà tang lễ Cầu Giấy.

                                Tường thuật tang lễ (pdf) - Nguồn: Zing.vn

       Điếu văn đọc tại Lễ truy điệu nhạc sĩ Hoàng Dương - Tác giả: Đỗ Hồng Quân

Kính thưa các Cụ, các Ông, các Bà!
Thưa Quý vị và các bạn!

PGS.NGND.nhạc sĩ Hoàng Dương (tên khai sinh của ông là Ngô Hoàng Dương) đã từ giã cõi đời lúc 23h25 phút ngày 30 tháng 1 năm 2017 (mùng 3 Tết Đinh Dậu) tại Hà Nội, hưởng thọ 85 tuổi.

Hôm nay, ngày 2 tháng 2 năm 2017 (nhằm ngày mồng 6 tháng Giêng năm Đinh Dậu) chúng ta đến đây với tấm lòng tiếc thương vô hạn để vĩnh biệt người nghệ sĩ lão thành đáng kính đã dành trọn cuộc đời mình cho sự nghiệp Âm nhạc.

PGS.NGND. nhạc sĩ Hoàng Dương sinh ngày 12 tháng 10 năm 1933 tại Từ Liêm, Hà Nội, cha là nhà văn Trúc Khê (Ngô Văn Triện) - một danh nhân văn hóa của Hà Nội. Nhạc sĩ Hoàng Dương là một nghệ sĩ đàn violoncelle thế hệ đầu. Ông có công xây dựng bộ môn violoncello và khoa đàn dây của Nhạc viện Hà Nội (nay là Học viện Âm nhạc Quốc gia Việt Nam). Ông còn là một trong những hội viên đầu tiên chuyên ngành Biểu diễn và sáng tác của Hội Nhạc sĩ Việt Nam.

Nhạc sĩ Hoàng Dương là một nhà sư phạm, một nghệ sĩ biểu diễn và một nhạc sĩ sáng tác có tên tuổi. Ông đã cống hiến cho sự nghiệp giảng dạy bộ môn violoncelle hơn 40 năm, kể từ những ngày đầu thành lập Trường Âm nhạc Việt Nam, góp phần đào tạo nhiều thế hệ nghệ sĩ đàn violoncelle cho nền nghệ thuật chuyên nghiệp của đất nước.

Nhạc sĩ Hoàng Dương được nhiều người biết đến nhất với ca khúc Hướng về Hà Nội. Ca khúc ra đời giai đoạn cuối năm 1953 - đầu 1954, khi nhạc sĩ đang hoạt động xa Thủ đô trong kháng chiến chống Pháp. Khi đó, Hoàng Dương mới 20 tuổi. Những cảm xúc tươi rói về mối tình đầu cùng những day dứt, chất chứa trong lòng đã làm nên một nhạc phẩm trữ tình bậc nhất về Hà Nội cho tới nay.

Thế mạnh trong sự nghiệp sáng tác của ông chính là khí nhạc. Ông đã viết nhiều tác phẩm cho đàn violoncelle, piano, accordéon, clarinette, oboe và dàn nhạc. Những tác phẩm của ông được biểu diễn và dùng trong giáo trình các khoa của Nhạc viện Hà Nội, như Bài ca không lời (piano), Vũ khúc mùa xuân, Tây Nguyên tươi đẹp (accordéon), sonatine Bài thơ Hạ Long, Hát ru, Giai điệu quê hương, Mơ về trái núi Thiên Thai (cello và piano), tổ khúc Tiếng hát sông Hương (cello và dàn nhạc). Nhiều tác phẩm của ông đã được sử dụng trên làn sóng Đài Tiếng nói Việt Nam và Đài Truyền hình Việt Nam, biểu diễn trên nhiều sân khấu trong và ngoài nước.

Ông đã được tặng nhiều Giải thưởng của Hội Nhạc sĩ Việt Nam các năm 1993-1996-1997-1998-1999. Giải thưởng Nhà nước về Văn học Nghệ thuật đợt II năm 2007, với cụm tác phẩm: Hát ru (độc tấu violon), Giai điệu quê hương (cho violon và piano), Vũ khúc Hơ Rê, Rhapsodie cho violon Bài ca chung thủy, Poeme Tình yêu biển cả.

Đọc nhiều, biết nhiều, nhớ nhiều, sự uyên thâm về văn hóa âm nhạc nhân loại nói chung cũng như về âm nhạc chuyên nghiệp đương đại phương Tây nói riêng lại không lôi kéo ông chạy theo những trào lưu mốt mới và không bứt được ông ra khỏi cội nguồn dân tộc. Không ít tác phẩm khí nhạc của ông được phát triển trực tiếp từ làn điệu cổ: Lý chiều chiều và Lý con sáo trong Giai điệu quê hương, Se chỉ luồn kim trong Những kỉ niệm quê hương, Hò mái nhì trong Tiếng hát sông Hương, Lới lơ trong Khát vọng…

Sinh thời, nhạc sĩ Hoàng Dương là người chồng, người cha, người ông hết lòng yêu quý vợ, các con con, các cháu. Ông sống có trách nhiệm, cả khi ông đã sang tuổi thất thập rồi mà chẳng vợi được chút nào nỗi khắc khoải vì con cháu, ông sẵn lòng gánh đỡ mọi công việc trong cuộc sống gia đình để các con phát triển sự nghiệp.

Xin thay mặt BCH Hội Nhạc sĩ VN, tôi xin gửi lời chia buồn sâu sắc nhất tới bà quả phụ Khúc Thị Minh Châu, NSND Ngô Hoàng Quân, NSUT Ngô Hoàng Linh, NSND Trần Thị Mơ cùng gia quyến trước mất mát to lớn không gì bù đắp nổi này.

Từ những năm trai trẻ, nhạc sĩ Hoàng Dương đã viết nên ca khúc bất hủ Hướng về Hà Nội với cả trái tim, tình yêu và niềm tin vào cuộc sống tốt đẹp. Cho đến nay, tác phẩm của ông vẫn sống mãi cùng thời gian. Và trong khoảnh khắc đau thương vô hạn này, chúng ta hãy cùng nhau hướng về ông ở một nơi xa lắm…

Công lao và tác phẩm của ông sẽ mãi ghi sâu trong tâm trí đồng nghiệp và công chúng yêu nhạc. Đức độ và tấm gương về lao động nghệ thuật của nhạc sĩ sẽ mãi là bài học sâu sắc cho các thế hệ văn nghệ sĩ, cho các thế hệ học trò noi theo. Sự nghiệp và tên tuổi của nhạc sĩ PGS.NGND Hoàng Dương còn đọng mãi trong tâm trí đồng nghiệp, bạn bè, các thế hệ học trò của ông. Xin dành một phút tưởng niệm nghiêng mình trước anh linh nhạc sĩ Hoàng Dương.

Xin vĩnh biệt ông!



Nhạc sĩ Hoàng Dương, tiếng lòng về Hà Nội còn mãi trong tim - Nguồn: vnexpress.com - 1/2/2017

Khoảng 40 năm trước, thuở mới theo nghiệp ca sĩ, tôi hát Hướng về Hà Nội của nhạc sĩ Hoàng Dương với sự hình dung mơ hồ về một không gian đẹp, thâm trầm và nỗi buồn mênh mang, bảng lảng sương khói. Năm 1994, tôi ra Hà Nội quay video tác phẩm này. Khi đó, tôi hát với tâm thế hoài cổ, vọng về những thời khắc xưa đồng hiện giữa cuộc sống đương đại. Còn bây giờ, sau nhiều năm từng có cơ hội gặp gỡ "cha đẻ" tác phẩm, tôi nhận ra bài hát là sự kết hợp tuyệt vời giữa cảm xúc và lý trí, giữa ký ức và nỗi niềm hiện thực, giữa những điều đã qua và những gì còn lại của Hà Nội, của tâm cảm một người nhạc sĩ lão thành đã dành trọn cuộc đời cho sự nghiệp văn nghệ...

                
                                    Nhạc sĩ Hoàng Dương năm 2015

Nhạc sĩ Hoàng Dương

Từ lần quay video ca khúc Hướng về Hà Nội năm 1994 cho đến hai thập kỷ sau đó, đôi lúc tôi tự hỏi có phải mình vô duyên hay không mà chưa có dịp gặp được người nhạc sĩ sáng tác ca khúc mà khi tôi thể hiện đã giành được rất nhiều tình cảm yêu mến của khán giả. Rất nhiều người đã tâm sự với tôi cảm xúc của họ về bài hát. Họ nói nhạc phẩm có một sức hút lớn, tạo nên khoảng lặng riêng biệt mà bất cứ ai đã chạm vào cứ bị hút vào vòng xoáy vô hình ấy. Vòng xoáy đưa con người ta về thật sâu miền tiềm thức để mỗi người yêu Hà Nội có thể ấp ủ một dư ảnh riêng cảm về thủ đô trong trái tim. Tất cả những điều đó đã thôi thúc tôi tìm gặp nhạc sĩ Hoàng Dương, những mong được tặng ông một bó hoa, được trực tiếp hát, để ông chia sẻ những suy nghĩ về bài hát.

"Hướng về Hà Nội" từ tiếng gọi vô hình của cảm xúc

Trong cuộc trò chuyện hôm ấy, người nhạc sĩ 80 tuổi cuốn hút tôi ở sự chậm rãi, nhẹ nhàng, chỉn chu, chừng mực. Ông kể cho tôi nghe câu chuyện về tuổi thơ của ông. Ông sinh ra trong một gia đình trí thức, nề nếp và truyền thống. Thân phụ ông là danh nhân văn hóa Hà Nội Trúc Khê - Ngô Văn Triện. Thuở bé, nhạc sĩ Hoàng Dương đã được tiếp xúc với văn hóa nghệ thuật qua sự dạy dỗ của cha cũng như những lần nghe thân phụđàm đạo cùng bạn bè. Mạch nguồn của văn hóa ngấm vào ông lúc nào không hay.

Nhắc tới Hướng về Hà Nội, ông mỉm cười và im lặng hồi lâu trước khi trải lòng rằng bài hát đó luôn luôn có câu chuyện đặc biệt song hành. Ông bảo đó không chỉ là kỷ niệm, là cảm xúc của ông khi phải xa nhà những ngày kháng chiến mà với ông, dường như thuở ấy có tiếng gọi vô hình nào đó dẫn lối. Bài hát được sáng tác vào năm 1954. Ông kể, lúc đó, bản thân luôn bị ám ảnh bởi "quầng sáng" khi đứng dõi về Hà Nội. Trong khoảnh khắc cảm xúc thật khó diễn tả, ca từ rồi giai điệu bài hát xuất hiện lúc nào ông không hay. Tiếng gọi vô hình của cảm xúc đã làm nên tác phẩm Hướng về Hà Nội.

Nhạc sĩ Hoàng Dương quan niệm khoảnh khắc hạnh phúc của người nhạc sĩ là được chứng kiến đời sống tác phẩm của mình. Nhiều khán thính giả khi đi xa Hà Nội và cả những người sống trong lòng Hà Nội vẫn nghe tác phẩm với một tình yêu thủ đô mãnh liệt. Qua ca từ, giai điệu, Hà Nội đã sống trong lòng nhiều người với điều gì đó kỳ ảo như một giấc mơ đẹp u hoài mà đâu đó trong miền tiềm thức, mỗi người đã từng nhiều lần chạm phải. "Với tôi Hà Nội mãi mãi là một giấc mơ đẹp mà biết đâu đến giờ mình vẫn chưa tỉnh", tôi nhớ mãi nụ cười của Hoàng Dương khi ông nói điều này.

Làm sao chỉ có thể sống bằng ký ức?

Dẫu giữ mãi trong tim "giấc mơ đẹp" về Hà Nội, nhạc sĩ Hoàng Dương không phải là người chỉ sống bằng ký ức. Ông cho rằng cuộc sống là một sự vận động lớn. Nếu bản thân đứng yên có nghĩa là mình đã tự lùi lại. Sau những năm tháng chiến tranh kết thúc ở miền Bắc, ông hăng say tham gia các hoạt động âm nhạc, tập trung nghiên cứu nhạc cổ điển và là một trong những nhạc công đầu tiên ở Việt Nam được đào tạo chính quy tại nước ngoài về nhạc cụ cello. Suốt những tháng năm sau đó ông là giáo sư của Học viện âm nhạc quốc gia Việt Nam, góp công đào tạo nhiều thế hệ nghệ sĩ biểu diễn cello. Cảm quan sáng tác của ông chuyển sang một giai đoạn mới với những tác phẩm khí nhạc, một thể loại mà cho đến tận hôm nay vẫn chưa được phổ biến theo hướng đại chúng ở góc độ thưởng thức của khán giả Việt Nam.

"Mỗi nhạc cụ đều có 'tính cách' khác nhau, như tâm hồn mỗi con người vậy, khi trộn lẫn tất cả ta có một nhịp sống thực sự …", đó là quan điểm của nhạc sĩ Hoàng Dương khi sáng tác khí nhạc. Và “quầng sáng” Hà Nội từng ám ảnh ông thuở nào nay đã vụt sáng lấp lánh khi ông sáng tác những bản giao hưởng cho cuộc sống mới như Vũ khúc H’re, Tiếng hát sông Hương…

"Âm nhạc rất lạ, Tuyết có công nhận rằng một bài hát chúng ta có thể nghe đi nghe lại nhiều lần và có khi nghe suốt đời không?", ông hỏi tôi ở cuộc trò chuyện của ngày hôm đó. Tôi chợt hiểu ông muốn nói về sự mênh mông của mạch nguồn văn hóa và phần thưởng xứng đáng dành cho người nghệ sĩ khi mỗi ngày càng nhận ra những cảm xúc mới lạ mang đến sự thăng hoa cho tâm hồn.

Hà Nội bây giờ và những điều còn mãi

Như mọi lần khi tiếp xúc với những nhạc sĩ của đất Hà Thành, tôi hỏi ông về cảm nhận dành cho Hà Nội bây giờ. Nhạc sĩ Hoàng Dương chợt bật cười, ông vui vẻ đùa rằng hình như bây giờ mỗi nhà báo gặp các nhạc sĩ lão thành đều mong muốn họ nói về những nét đẹp xưa đã mai một hay điều gì đại loại như thế. Ông nói dạo này Hà Nội nhiều bụi. Có những đêm mù mịt, người ta vẫn nói là do nông dân ngoại thành đốt rơm rạ nên khói bay vào. Nhưng rõ ràng là bụi, có quá nhiều công trình mới đang được xây lên mỗi ngày. Dẫu vậy, những biểu tượng của Hà Nội như Cầu Long Biên, Tháp Rùa, Nhà Hát Lớn vẫn vẹn nguyên.

Có một người bạn của nhạc sĩ Hoàng Dương đã mang một vòng hoa ra tưởng niệm ngôi nhà cũ của ông ta trong khu phố cổ khi họ chuẩn bị phá đi để xây khách sạn. Có những quán cà phê trên phố cổ giờ chỉ còn những gã cao bồi già (từ một nhà văn nào đó dùng để chỉ lớp người cao niên mà vẫn mê chơi ở Hà Nội) đến lặng lẽ đốt thuốc ngắm những giọt cà phê, ôn lại hoài niệm một thời. Nhạc sĩ Hoàng Dương yêu những gì của Hà Nội thuở trước. Chứng kiến sự đổi thay nối liền hai thế kỷ qua, tình yêu đó với ông càng lúc càng lớn dần lên. Nhưng ông cho biết ông không nuối tiếc quá khứ. Với ông, văn hóa nghệ thuật dường như đã bắt được nhiều khoảnh khắc phát triển của Hà Nội thông qua thơ ca, tranh ảnh, phim… Từ đó, một thời đại mới đang đến, vì thế, nên để Hà Nội lại cho thế hệ trẻ hôm nay.

Ca sĩ Ánh Tuyết


      

                                            Ô Quan Chưởng - Tranh của Họa Sĩ Bùi Xuân Phái

                

               

                                

                                      Thiếu Nữ Hà Thành bên Cầu Thê Húc /Đền Ngọc Sơn

                                       Mời quý vị thưởng thức:  HƯỚNG VỀ HÀ NỘI

                                 Tiếng hát: Tâm Hảo (Richmond, VA -USA)     Youtube 

                 Hòa tấu: Thanh Trang (Covina, CA - USA)     Saxophone: Trần Mạnh Tuấn

                                                     

                                 

                         

                          

                                                                > Bản nhạc (pdf)

Năm 1954, khi NXB Tinh Hoa in bài hát Hướng về Hà Nội, nhạc sĩ Hoàng Dương đề: “Riêng tặng Hoàng Trọng, bạn thân yêu, gửi đây niềm thương nhớ một mùa chia phôi...”. Nhạc sĩ Hoàng Dương giải thích: “Hoàng Trọng là người bạn vong niên đáng kính của tôi. Tôi đã cộng tác với anh trong nhiều bài hát với phần ca từ được anh rất thích, trong đó có bài Nhạc sầu tương tư. Anh Trọng người cùng ban nhạc của mình đã giới thiệu danh ca Kim Tước hát đầu tiên bài Tiếc thu và Hướng về Hà Nội của tôi trên làn sóng radio Hà Nội, sau đó mang bản thảo để xuất bản ở Tinh Hoa và phổ biến khắp nơi…”. Nguồn: Hoàng Thu Phố - Đà Nẵng điện tử 29/09/2014

                              "Hướng Về Hà Nội" qua trình diễn của:

                                           Thái Thanh      Duy Trác          Kim Tước 

                                            Đinh Hoa Xuân - cello với dàn giao hưởng

                                                Minh Đức :   Youtube     MP3

               

                                             Nhạc sĩ Hoàng Dương bên Hồ Hoàn Kiếm 

Nhạc sỹ Hoàng Dương chia sẻ về bài hát Hướng về Hà Nội - Văn Quân - 18/10/2013

Người nhạc sỹ tài hoa ấy năm nay đã gần tám mươi tuổi. Ngồi nói chuyện với ông, ôn lại những tháng ngày xưa cũ, NS Hoàng Dương bảo khi nói về Hà Nội, mảnh đất ngàn năm văn vật ấy, trong lòng ông vẫn vẹn nguyên những khôn nguôi kỷ niệm…

Trái tim mãi Hướng về Hà Nội

“Đó là những năm 1953- 1954, tôi đang hoạt động các mạng tại Đội tuyên truyền văn nghệ Thành nội bộ Hà Nội nên luôn phải trốn trách sự truy lùng của quân địch. Một lần khi đang tá túc tại nhà người dân nơi ngoại thành Hà Nội, tiếng pháo tiếng súng phía bên kia thành phố vẫn dội một bên tai, kháng chiến chưa biết ngày nào toàn thắng, nhớ lại bóng hình người con gái Hà Nội mình thầm yêu chẳng biết có bao giờ còn dịp gặp lại…

Tất cả những điều đó đã thôi thúc tôi ngồi vào bàn viết. “Ánh đèn giăng mắc muôn nơi”, “mái trường phượng vĩ dâng hoa”, “thanh bình tiếng guốc reo vui”, “phố phường dãi ánh trăng mơ”… đều là những hình ảnh quen thuộc, khảm sâu suốt một thời tuổi trẻ nên tôi viết rất nhanh, cảm xúc cứ thế tự nhiên đến.”

Năm 1954, “Hướng về Hà Nội” được công bố qua tiếng hát Kim Tước để rồi sau đó được phổ biến rộng rãi. Nó là lời nhắn gửi của một thế hệ, một tầng lớp thanh niên tri thức thủ đô “gác bút nghiên” lên đường vì nghĩa lớn. Chính vì vậy bài hát mang một vẻ đẹp sang trọng và buồn, đậm chất của những con người thành phố và có thể nói, đây cũng là một bài hát mang đậm… “nỗi buồn tiểu tư sản”.

Những nỗi lòng mà chúng ta từng gặp trong lớp “người ra đi đầu không ngoảnh lại, sau lưng thềm nắng lá rơi đầy” của Nguyễn Đình Thi hay “Đêm mơ Hà Nội dáng kiều thơm” của Quang Dũng, cả hai ông đều là những bậc văn nhân kỳ tài của đất thủ đô.
“Tôi nhớ có lần Quang Dũng đến chơi nhà tài tử Ngọc Bảo, được nghe ông hát bài hát của tôi, Quang Dũng đã nhờ Ngọc Bảo nhắn với tôi rằng ông rất muốn tôi đến chơi nhà của thi sĩ. Mấy ngày sau tôi tìm đến, Quang Dũng đã ôm lấy và bảo: “Cảm ơn Dương, mặc dù mới được gặp cậu lần đầu nhưng tâm hồn của chúng ta đã rất giống nhau. Tớ cảm nhận được rất nhiều sự đồng điệu trong đó”.

Nhưng cũng giống như nhiều tác phẩm bị “quy” vào cái “tội”: “mạng tính chất tiểu tư sản”, một thời gian dài “Hướng về Hà Nội” không có cơ hội được phát công khai. Không được phổ biến rộng rãi nhưng những lời thơ ấy vẫn âm thầm chảy trong ký ức, trong trái tim của biết bao thế hệ con người Hà Nội, dù đi xa hay ở ngay tại lòng thành phố, mỗi khi lời hát được cất lên, trong nền nhạc violoncelle trầm đục, mỗi người con của thành phố đều cảm thấy rưng rưng biết bao kỷ niệm.

Nhà thơ Ý Nhi, dù chưa một lần gặp nhạc sỹ Hoàng Dương, năm 1994, vô tình được nghe tác phẩm này đã không khỏi những xúc cảm: “Hà Nội của nhạc sỹ Hoàng Dương là một người tình. Các tiếng thì thầm “Hà Nội ơi” cứ lặp lại trong bài hát là tiếng gọi người yêu, nó khiến mỗi tấm lòng yêu nhói đau…”

Nhắc chuyện này lại với tôi, nhạc sỹ cười kể thêm, phải hơn bốn mươi năm sau, đến những năm cuối của thế kỷ 20, bài hát mới được “minh oan” và đón nhận được nhiều sự chia sẻ của khán giả. Có nhà phê bình âm nhạc đã không tiếc lời khi nói: “Hướng về Hà Nội” là sự chưng cất của nét tài hoa lắng đọng trong không gian thời gian và linh thiêng sông núi.

Yêu Hà Nội bằng cách của riêng mình


Mỗi người con của Hà Nội đều có cách yêu mảnh đất của mình khác nhau và ông cũng vậy. Tình yêu Hà Nội trong Hoàng Dương là nỗi nhớ nhung về những tháng ngày quá vãng, là thuở gác bút nghiên lên đường cảm tử cho tổ quốc quyết sinh. Là một Hà Nội nhỏ nhắn và dịu dàng (lời của ông) nơi ông chôn chặt mối tình thời trai trẻ với một cô gái Hà Nội, người mà ông đã không có duyên nợ nhưng qua đó đã cho ông có được một bài hát mà như ông thừa nhận: “Cũng là tiếng lòng dành cho mảnh đất quê hương”.

Tính từ thời điểm bài hát ra đời, đến nay đã hơn năm mươi năm. Một khoảng lặng dài với biết bao biến thiên dâu bể, Hà Nội bây giờ đã to đẹp hơn, vị thế của thủ đô đã được nâng lên tầm quốc tế nhưng vẫn còn đó biết bao bộn bề cộng việc đòi hỏi sự chung sức chung lòng của muôn triệu người dân để xây dựng vun đắp.

“Thật khó để biết khi nào mình có thể trả đủ những ân tình cho mảnh đất quê hương. Còn sức khỏe tôi còn viết về mảnh đất này. Cụ thể bây giờ tôi đang chủ biên tập sách “Ca khúc Hà Nội thế kỷ 20 và những năm đầu thế kỷ 21” dày gần sáu trăm trang, như một món quà nhỏ gửi tặng mảnh đất mình yêu quý. Hầu hết các khâu tôi đã làm xong, chỉ chờ thủ tục để phát hành. Đó cũng là một cách yêu Hà Nội của riêng tôi.”

Nhưng giản dị hơn ông bảo, giữa biết bao công việc đang giang dở nhưng hàng tuần, ông đều cùng một vài người bạn đồng niên khác đạp xe trên các con phố cũ của Hà Nội, tự lắng nghe tiếng thở của thành phố hòa nhịp với trái tim mình để tìm về những kỷ niệm xa xưa. Hoặc như hôm nay chẳng hạn, trước khi ngồi nói chuyện với tôi, ông bà đã cùng nhau đi chợ để chuẩn bị thức ăn cho bữa cơm chiều nhưng quan trọng hơn, được bước đi trong tiếng ồn ào náo nhiệt của chợ búa, giữa khói bụi và tiếng ì xèo của chốn đông người, lắng nghe những thanh âm gần gụi ấy, ông cảm thấy Hà Nội không xa, nó vẫn hiện hữu hàng ngày đây thôi, ngay trước mắt và trong chính trái tim mình.

Tên khai sinh của ông là Ngô Hoàng Dương, sinh ngày 12 tháng 10 năm 1933, quê ở Từ Liêm, Hà Nội. Công tác tại Nhạc Viện Hà Nội, cư trú tại Hà Nội. Là Phó Giáo sư. Hoàng Dương là một nhà sư phạm. Đồng thời ông là nghệ sĩ biểu diễn và người sáng tác âm nhạc có tên tuổi.

Ông là người có công đầu trong việc xây dựng bộ môn Đàn Violoncelle
và đã viết nhiều tác phẩm cho đàn violoncelle hơn 40 năm, kể từ ngày đầu của Trường Âm nhạc Việt Nam, góp phần đào tạo nhiều thế hệ nghệ sĩ đàn violoncelle.

Ông đã viết nhiều tác phẩm cho đàn violoncelle, piano, accordéon, clarinette, hautbois,… được biểu diễn và dùng trong giáo trình các khoa của Nhạc viện, như Bài ca không lời (piano), Vũ khúc mùa xuân, Tây Nguyên tươi đẹp (accordeon), sonatine Bài thơ Hạ Long, hát ru, Giai điệu quê hương, Mơ về trái núi Thiên Thai (cello và piano), tổ khúc Tiếng hát sông hương (cello và dàn nhạc).

                            

           Thủ bút của NS Hoàng Dương năm 2006 - viết cho Lâm Quỳnh (con gái của nhà thơ Du Tử Lê)


                                                       VIDEOS:

                                           

                               NS Hoàng Dương nói về ca khúc Hướng Về Hà Nội   

                                         Một chút về NS Hoàng Dương 

     

                                                                  Hồ Hoàn Kiếm

               Bài hát “Hướng về Hà Nội” của Hoàng Dương

Mấy hôm nay đang có người yêu cầu tôi gửi bài hát Mắt buồn Hà Nội” của tôi để đăng vào số tới của báo Cỏ Thơm. Trong buổi trình diễn những ca khúc của tôi với Ngô Thụy Miên ở Washington D.C. vào đầu tháng 10 tới đây thì Hoàng Tiếp sẽ hát bài này và tôi cũng đã gửi bài đi rồi.

Kể từ khi tôi yêu nhạc cho đến giờ này, chả có bao giờ viết nên một bài hát tôi tự đánh giá là “tạm nghe đuợc” mà tôi lại không nghĩ đến hàng hà sa số những bài hát cùng nội dung hay thể loại như thế của những bậc tiền bối, của lớp đàn anh của mình! Điều đó có cái lợi hiển nhiên đối với cá nhân tôi về mặt sáng tác là khi dự tính làm một cái gì thì bao giờ tôi cũng nhìn trước ngó sau, nếu nhắm là kết quả ở dạng “phác thảo” mà không đến nối “xoàng” so với những cái mà thế hệ đàn anh, đàn chú bác của mình người ta đã từng làm thì tôi mới làm tiếp, còn bằng không thì tôi nhanh nhẹn dẹp bỏ ngay từ trong “trứng nước”!

Bởi thế mà mấy hôm nay khi loay hoay để gửi bài “Mắt buồn Hà Nội” qua bên miền Đông thì tôi không thể quên đuợc một kiệt tác nói về Hà Nội là bài “Hướng về Hà Nội” của Nhạc sĩ Hoàng Dương.

Tôi nghe bài hát ấy lần đầu tiên năm 1954, trong thời kỳ thiên hạ ùn ùn từ Bắc “di cư” vào Nam! Năm ấy tôi mới có mười hai tuổi nhưng nghe người ta hát trên Đài Phát Thanh thì tôi đã biết thích nó rồi! Sau đấy, năm tôi mười bốn mười lăm, bắt đầu tập đánh đàn ghi-ta cho ra đầu ra đũa thì ở nhà tôi đã có hai bài hát của ông Hòang Dương là bài “Tiếc Thu” và bài “Hướng về Hà Nội”. Hình bìa của “Tiếc Thu”, ấn bản của “Tinh Hoa Miền Nam”, tôi còn nhớ là do Phi Hùng vẽ với sắc xanh chỗ đậm chỗ nhạt theo dạng in “ti –pô” chứ chưa đuợc theo “óp-sét” lối về sau! Hình vẽ có hàng lau thưa, có chiếc cầu với bóng một người đang qua cầu! (Chả là trong bài có câu “Theo bóng người đi bên cầu” !)

Còn bài “Hướng về Hà Nội”, cũng do Tinh Hoa Miền Nam xuất bản thì lại do Duy Liêm vẽ, sắc nâu, chỗ đậm chỗ nhạt, với hình vẽ một thiếu nữ có chít khăn “mỏ quạ” ! Bên trong bài hát, phía trên cùng có câu: "Riêng tặng Hoàng Trọng, bạn thân yêu, gửi đây niềm thương nhớ một mùa chia phôi...".
Thời đó, đọc cái câu đề tặng đó thì tôi cứ đinh ninh là ông Hòang Duơng có họ có hàng với  ông Hoàng Trọng. Sau này có dịp hỏi thăm cố nhạc sĩ Nguyễn Hiền thì ông bảo là không phải! Rằng Hoàng Dương  họ Ngô, con của nhà văn “Trúc Khê” Ngô Văn Triện. Ông Hoàng Dương  kém tuổi ông Hoàng Trọng và đôi bên là bạn văn nghệ. Bản nhạc “Nhạc sầu tương tư” nổi tiếng khi xưa của ông Hoàng Trọng là do ông Hoàng Dương làm lời.

Ông Hoàng Dương sáng tác không nhiều! Đâu chỉ có bốn năm bài gì đấy là đuợc phổ biến, mà trong số đó thì hai bài nổi tiếng nhất là bài “Tiếc Thu” theo tiết điệu Tango và bài “Hướng về Hà Nội” theo tiết điệu “Slow”; cả hai đều có âm hưởng buồn buồn qua dạng “Mineur”!
Tôi đọc một bài báo ở đâu đó có kể lại giai thoại về bài “Tiếc Thu”. Tác giả của nó kể rắng một ngày đi đâu đấy với vài người bạn ở ngoại vi của Hà Nội thì gặp cơn mưa lớn. Trong lúc trú mưa thì mấy anh em bèn cùng nhau nỉ non hát bài “Giọt mưa Thu” của Đặng Thế Phong! Hình ảnh ngày mưa cùng âm hưởng bài hát của Đặng Thế Phong  đọng lại trong lòng tác giả suốt chín năm trời, rồi từ đó mới ra nên bài “Tiếc Thu”!  Cảm xúc con người ta không mạnh mẽ và sâu lắng cỡ đó thì làm sao có đuợc giai điệu đẹp đẽ như nới bài “Tiếc Thu” ?

Tôi đọc cái đọan tác giả bài hát tâm sự với người viết bài báo là Trần Hữu Ngư  mà thấy vang vọng trong tôi một điều gì đấy rất gần gụi và quen thuộc đối với lòng  mình! Thường thì có mấy nhà thơ hay “nhà nhạc” nào khi viềt xong một bài thơ hoặc một hát có giá trị mà có đủ bản lĩnh cùng sự tự tin để xác định rằng cái mình làm ra thì ở một góc độ nào đấy cũng là xuất phát từ một cái gì rất đẹp đẽ của người khác? Thói thường thì người ta sáng tác một cái gì xong và “cái gì” đó may ra có tí giá trị là y như rằng người ta tự coi như mình từ trên trời rơi xuống, chả có "rau mơ rễ má" gì với một ai khác, và cái vừa làm ra là do nơi cái “tài” đặc biệt của riêng mình chứ chả có dính líu gần xa gì đến một ai khác!  

Ông Hoàng Dương, như đã viết ở trên, sáng tác không nhiều, hoặc giả ông có sáng tác nhiều nhưng ít thấy phổ biến, hoặc có phổ biến mà cá nhân tôi không hay biết gì, nhưng việc gì phải làm ra cho nhiều mới đuợc cơ chứ? Hai ông Đoàn Chuẩn và Từ Linh có bao nhiêu bài? Đặng Thế Phong có mấy bài? Các ông Nguyễn Văn Khánh Hoàng Giác, Dzoãn Mẫn, Nguyễn Thiện Tơ, Văn Cao có bao nhiêu bài?

Tôi nhẩm tính là thời nay từ trong ra đến ngoài nước ta có không thể dưới ba trăm nghìn nhạc sĩ! Giả sử như mỗi nhạc sĩ làm sao cho có đuợc hai bài thuộc loại để đời cỡ như bài “Tiếc Thu” và “Hướng về Hà Nội” thì có phải là ta đã có không dưới sáu trăm nghìn bài hát nghe suốt ba trăm sáu mươi lăm ngày một năm mà không hề ngao ngán chán chường?

Thanh Trang
Nam Cali, cuối Hạ sang Thu 2008

                        

                                                            Văn Miếu Quốc Tử Giám

 

                               Hoàng Dương - Nguyễn Đình Toàn

                                        

Nhạc sĩ của chúng ta có rất nhiều họ Hoàng: Hoàng Dương, Hoàng Giác, Hoàng Trọng, Hoàng Nguyên....
Ba người trước gần như xuất hiện cùng một lượt, riêng Hoàng Nguyên muộn hơn một chút, nhưng cũng vẫn trong thập niên 45-55, thời kỳ rực rỡ của nền tân nhạc Việt Nam.
Nhớ lại, trong một chương trình Đố Vui Để Học ở Sài Gòn trước 75, thầy Cao Thanh Tùng có hỏi các thí sinh một câu liên quan đến nhân vật lịch sử Cao Thắng, sau khi nghe trả lời, ông đã nói thêm: “Họ Cao vốn nhiều người có tài”.
Như thế bên cạnh họ Cao chúng ta có thể kể thêm họ Hoàng nữa.

Hoàng Dương, cho tới hiện nay chỉ có hai ca khúc được phổ biến đó là các bài Tiếc Thu và Hướng Về Hà Nội, nếu không kể đến mấy bài của Hoàng Trọng do ông viết lời ca như Nhạc Sầu Tương Tư, Lá Rụng....
Tuy cả hai bài Tiếc Thu, Hướng Về Hà Nội và mấy ca khúc của Hoàng Trọng do ông viết lời đều là những bài hát hay cả, nhưng tên tuổi Hoàng Dương vẫn được nhớ tới nhiều nhất với Hướng Về Hà Nội.
Dĩ nhiên, một tác phẩm tồn tại được, trước hết, chính là do giá trị nghệ thuật của nó.

Thế nhưng hoàn cảnh lịch sử cũng đóng một vai trò quan trọng đối với bài hát của Hoàng Dương.
Đó là những ngày tháng Hà Nội sắp mất.
Người ta đang sửa soạn ký với nhau một hiệp định chia đôi Việt Nam ở một nơi nào đó gọi là Genève.
Hà Nội trong những ngày tháng ấy giống như một cơ thể mắc chứng hoại huyết. Xanh xao. Vàng vọt. Người ta bỏ đi. Người ta chạy trốn. Người “bên ngoài” (hậu phương) đã về trộn với người “bên trong” (Hà Nội). Người ta hân hoan. Người ta giấu giếm. Người ta sợ hãi. Úp úp. Mở mở.
Hà Nội bị xé đôi bằng ngay nỗi vui mừng và kinh hoàng thấm nhập cùng một lúc vào lòng người Hà Nội trước khi nó thuộc về cái phần đất nước bị cắt đôi.
Hà Nội đẹp.
Hà Nội buồn.
Hà Nội lãng mạn hay thực tế cũng sẽ mất như những đám sương mù tháng bẩy đang xóa bỏ nó.
Người ta phải nói lời giã từ Hà Nội.
Gọi hồn Hà Nội
Hoàng Dương đã chọn ở lại Hà Nội.
Bài hát của ông có cả cái xa và cái gần Hà Nội, có cái ngọt ngào của một bản tình ca, cái não nùng của một cuộc chia lìa.
Cho người ở lại dấu nó trong lòng.
Cho người ra đi hát như một lời gọi vói.

Bài Hướng Về Hà Nội đã được rất nhiều ca sĩ trình bầy.
Nhưng người hát và người nghe có thể có những tâm trạng khác nhau.
Những người hát từng sống ở Hà Nội vào đúng cái thời bài hát được viết ra hẳn khác với những người hát chỉ biết Hà Nội trong tưởng tượng hay nhìn thấy Hà Nội thật bây giờ.
Người nghe cũng vậy.
Đối với những thính giả Hà Nội cũ thì người hát Hướng Về Hà Nội ra được nhiều chất Hà Nội khi ấy nhất là Duy Trác.
Nghe Lê Dung, một trong những ca sĩ tài hoa của Hà Nội, được đào tạo tại Hà Nội, trình bầy bài hát này, người ta thấy một Hà Nội khác, không phải cái Hà Nội trong bài hát của Hoàng Dương.
Khác chứ không phải hay, dở.
Bởi vì nó tạo ra một vẻ đẹp khác.
Mới có chừng vài chục năm qua, nhưng hầu hết các băng, đĩa thâu thanh bài Hướng Về Hà Nội lời ca đều sai.
Bài thâu thanh của Lê Dung ở ngay Hà Nội, nơi Hoàng Dương hiện còn đang sống, lại càng sai.
Chỉ nói tới những cái sai có làm thay đổi hẳn ý nghĩa của câu hát, chẳng hạn như câu “Thanh bình tiếng ‘guốc’ reo vui” thường lại được đổi thành “Thanh bình tiếng ‘hát’ reo vui”
Có những tiếng động làm nên một phần của thành phố.
Và trong trường hợp bài hát của Hoàng Dương không thể đổi “tiếng guốc” thành “tiếng hát” được.
Sau đây là lời của bài hát, do Duy Trác hát, dựa theo ấn bản lần đầu:

“Hướng Về Hà Nội”

Hà Nội ơi ! Hướng về thành phố xa xôi
Ánh đèn giăng mắc muôn nơi
Áo màu tung gió chơi vơi
Hà Nội ơi ! Phố phường giãi ánh trăng mơ
Liễu mềm nhủ gió ngây thơ
Thấu chăng lòng khách bơ vơ
Hà Nội ơi! Những ngày vui đã ra đi
Biết người còn nhớ nhung chi
Hết rồi giây phút phân ly
Hà Nội ơi! Dáng huyền tha thướt đê mê,
Tóc thề thả gió lê thê
Biết đâu ngày ấy anh về
Một ngày mùa chinh chiến ấy
Chim đã xa bầy mịt mờ bên trời bay
Một ngày tả tơi hoa lá,
Ngóng trông về xa
Luyến thương hình bóng qua
Hà Nội ơi! Nước hồ là ánh gương soi,
Nắng hè tô thắm lên môi
Thanh bình tiếng guốc reo vui
Hà Nội ơi! Kiếp đời muôn hướng buông trôi
Nhớ về người những đêm rơi
Nhắn theo ngàn cánh chim trời

II
Hà Nội ơi! Hướng về thành phố xa xưa,
Mắt buồn dâng những đêm mưa,
Não nùng mây gió đong đưa
Hà Nội ơi! Nỗi lòng gởi gấm cho nhau,
Nhớ hoài chỉ biết thương đau,
Đắm say chờ những kiếp sau.
Hà Nội ơi! những ngày thơ ấu trôi qua,
Mái trường phượng vĩ dâng hoa
Dáng chiều ủ bóng tiên nga.
Hà Nội ơi! Mắt huyền ngây ngất đê mê,
Tóc thề thả gió lê thê,
Cứ tin ngày ấy anh về
Một ngày tàn hương chinh chiến,
Lửa khói lắng chìm
Tìm về nơi bờ bến
Một ngày hồng tươi hoa lá
Hát câu tình ca
Nói lên lời thiết tha
Hà Nội ơi! Biết người còn có trông mong,
Hướng về ai nữa hay không
Những ngày xa vắng bên sông.
Hà Nội ơi! Những chiều sương gió dâng khơi
Có người lặng ngắm mây trôi,
Biết bao là nhớ tơi bời ...

Hà Nội hiện nay đã thay đổi, đã không còn chút gì giống với cái Hà Nội trong nhạc Hoàng Dương nữa.
Có gì bền vững với thời gian?
Một tiếng guốc khua thì có nghĩa gì nhỉ?
Vậy tại sao người ta vẫn cứ buồn khi nghe lại ca khúc ấy?

Nguyễn Đình Toàn

                       

                                                           Phố Cổ Hà Nội

 


             Một số nhạc phẩm của Nhạc sĩ Hoàng Dương

            

CÔ ĐƠN - Nhạc: Hoàng Dương; lời: Hoàng Trọng - Phương Uyên hát          

ÔI GIẤC MƠ XƯA - Mai Hoa hát

NHƯ SÓNG TRÙNG DƯƠNG - Minh Đức hát

 

NHẠC KHÔNG LỜI:

BÀI CA CHUNG THỦY - Châu Sơn violin - Đào Trọng Tuyển piano

VŨ KHÚC DÂN GIAN - Dàn đàn giây & giao hưởng

HƯỚNG VỀ HÀ NỘI - Ngô Hoàng Quân cello & Trần Thị Mơ cello

       Đêm nhạc "Chân Dung Hoàng Dương- Hướng Về Hà Nội" tổ chức vào năm 2012.

 

 

                              Youtube1       Youtube2        Youtube3              

CHƯƠNG TRÌNH

YOUTUBE1:
1. TÌNH KHÚC HƠ RÊ - Trần thị Mơ cello / dàn cello
2. TIẾC THU - Mỹ Linh hát
3. TIẾNG MƯA RƠI - Mỹ Linh hát
4. TÍM CHIỀU - Đăng Dương hát
5. RU LẠI TÌNH SAU - Đăng Dương hát
6. ĐÃ MUỘN RỒI TÌNH YÊU (Thơ: Ý Nhi) - Phương Uyên hát
7. MAI EM ĐI RỒI - (Thơ: Thế Hùng) - Phương Uyên hát
8. HÁT RU - cello solo: Trần thị Mơ & orchestra
9. TÌNH CA (thơ: Xuân Quỳnh) - Trọng Tấn hát
10. TIẾNG HÁT EM TÌM ANH - Trọng Tấn hát

YOUTUBE2:

11. HƯỚNG VỀ HÀ NỘI - Thanh Lam hát

YOUTUBE3:

12. KỶ NIỆM MATXCOVA - Thanh Lam hát

                   


Đêm nhạc Hoàng Dương do gia đình, Hội Nhạc sĩ VN, Dàn nhạc Giao hưởng VN, Học viện Âm nhạc quốc gia VN tổ chức vào 14/12/2016. 

                   

                                                                  Youtube

                      

                    Từ trái: NS Ngô Hoàng Quân, NS Ngô Hoàng Linh (2 người con của NS Hoàng Dương)

 

Đêm nhạc Hoàng Dương - Người viết: Thanh Nhã

Tối 14 tháng 12 năm 2016, tại phòng Hòa nhạc của Học viện Âm nhạc quốc gia Việt Nam, Hội Nhạc sĩ Việt Nam, Dàn nhạc Giao hưởng quốc gia Việt Nam và Học viện Âm nhạc quốc gia Việt Nam đã tổ chức chương trình nghệ thuật “Đêm nhạc Hoàng Dương” nhân dịp sinh nhật lần thứ 84 của nhạc sĩ Hoàng Dương.

Đến dự có đông đảo các thế hệ nhạc sĩ, đồng nghiệp bạn bè của nhạc sĩ và gia đình. Về phía Hội Nhạc sĩ Việt Nam có: PGS.TS. nhạc sĩ Đỗ Hồng Quân – Chủ tịch Hội, NSND Phạm Ngọc Khôi - Phó Chủ tịch Hội, Nhà Lý luận phê bình Nguyễn Thị Minh Châu – Phó Chủ tịch Hội, nhạc sĩ Trần Nhật Dương - Ủy viên Ban thường vụ, Trưởng Ban Kiểm tra, các nhạc sĩ trong Ban Thường vụ, Ban Chấp hành Hội…

Các tác phẩm trong chương trình được thực hiện bởi Dàn nhạc Giao hưởng quốc gia Việt Nam, phối khí: nhạc sĩ Trần Mạnh Hùng, Chỉ huy: nhạc sĩ Đỗ Hồng Quân. Các nghệ sĩ tham gia biểu diễn: nghệ sĩ Saxophone Trần Mạnh Tuấn, NSND Ngô Hoàng Quân – Cello, NSƯT Ngô Hoàng Linh – Violin, các ca sĩ Tùng Dương, Trần Thu Hà… đã đem đến cho khán giả những tác phẩm âm nhạc đặc biệt cả về khí nhạc và ca khúc của nhạc sĩ Hoàng Dương như: “Vũ khúc H’Rê” hòa tấu cho đàn cello, “Hát ru” cho Violin và Dàn nhạc giao hưởng, “Tiếng hát sông Hương” cho Cello solo và Dàn nhạc giao hưởng”, các tình khúc: “Đôi mắt đen”, “Tình ca”, “Tiếc thu”, “Tiếng mưa rơi”, “Hướng về Hà Nội”.

NSND Ngô Hoàng Quân -  Phó Cục trưởng Cục Nghệ thuật biểu diễn (con trai nhạc sĩ Hoàng Dương) xúc động chia sẻ trong đêm nhạc của cha mình: “Hôm nay được nhìn thấy những người mến mộ âm nhạc của nhạc sĩ Hoàng Dương có mặt tại đây. Đêm nhạc là một sự kiện để lại dấu ấn rất ý nghĩa. Trình diễn một số tác phẩm viết các trong các giai đoạn khác nhau đêm nay như một lời tri ân của gia đình tới tất cả các quí vị. Ý tưởng tổ chức đêm nhạc này do PGS.TS. nhạc sĩ Đỗ Hồng Quân – Chủ tịch Hội Nhạc sĩ Việt Nam đề xuất. Tác phẩm của nhạc sĩ Hoàng Dương sáng tác rất nhiều nhưng hôm nay chúng tôi chỉ chọn một số những tác phẩm tiêu biểu nhất, và với nguyện vọng thiết tha là muốn có bố tôi (nhạc sĩ Hoàng Dương) được ngồi đây dự với các quí vị, nhưng rất tiếc là sức khỏe của nhạc sĩ không cho phép, vì vậy cụ chỉ có thể gửi gắm tới các quí vị lời cám ơn trân trọng sâu nặng nhất”.

 

TÌNH KHÚC HƠ RÊ - Ngô Hoàng Quân cello / dàn cello

TIẾC THU - Trần Mạnh Tuấn saxophone / dàn giao hưởng

HÁT RU - Ngô Hoàng Linh violin / dàn giao hưởng

ĐÔI MẮT ĐEN - Tùng Dương hát

TÌNH CA (thơ: Xuân Quỳnh) - Trần Thu Hà hát

HƯỚNG VỀ HÀ NỘI - Tùng Dương hát

TIẾNG MƯA RƠI - Trần Thu Hà hát

TIẾNG HÁT SÔNG HƯƠNG - Ngô Hoàng Quân cello / dàn giao hưởng


                                

                  

                 

                                          "Tiếc Thu" qua trình diễn của:

                                             Khánh Ly    Quang Tuấn      Lệ Thu  

                                        Trần Mạnh Tuấn - saxophone với dàn giao hưởng 


        

      Nhạc sĩ Hoàng Dương: Đa sầu đa cảm, mơ mộng ưu tư...
                                                    Trần Hữu Ngư 2004

Nhắc đến nhạc tiền chiến, người nghe vẫn không bao giờ quên nhạc phẩm Tiếc thu của nhạc sĩ (NS) Hoàng Dương, bài hát này đã "mất tích" từ lâu. Bỗng một ngày cuối thu, tình cờ tìm thấy Tiếc thu trong một CD cũ với giọng hát Lệ Thu: "Chiều tàn mây thu man mác buồn vương...". Bài nhạc buồn và người NS ngày ấy - bây giờ thổ lộ đôi điều về Tiếc thu...

- Nhạc phẩm Tiếc thu ngày ấy và tác giả Hoàng Dương bây giờ ?

- Đó là câu chuyện về cả cuộc đời... (Im lặng) ! Ngày ấy, khoảng mùa thu năm 1945 tôi cùng với hai người bạn đi chơi thăm chùa Thị Cấm (nay thuộc xã Xuân Phương, Từ Liêm, Hà Nội) gặp một cơn mưa gió bão bùng, mịt mờ trời đất. Cả ba chúng tôi trú dưới hiên chùa... rồi cùng nhau thổn thức, hát Giọt mưa thu. Những kỷ niệm ấy đã đeo đẳng theo tôi suốt 9 năm trời, để sau cùng Tiếc thu ra đời. Còn Hoàng Dương bây giờ... (ngừng một lát...). Nói về mình thật là điều thiếu tế nhị, nhưng để trả lời anh tôi cũng mạnh dạn bộc bạch đôi điều, là từ sau những ca khúc thuở ấy, tôi ngày càng đi sâu và cảm thấy âm nhạc thật mênh mông vô tận.

Có một thời gian dài, tôi ít viết bài hát, nhưng trong những thập niên gần đây, cùng với khí nhạc, tôi trở lại với tình ca, và nói chung cái chất của tôi vẫn là nhất quán: đa sầu đa cảm, mơ mộng ưu tư. Những tác phẩm của tôi, như có bạn đồng nghiệp nhận xét: trong khí nhạc có chất thanh nhạc và trong thanh nhạc có chất khí nhạc - riêng tôi cũng cảm thấy như vậy, chẳng biết đó là ưu hay là khuyết. Tôi là người chơi đàn violoncelle nên dĩ nhiên thường được sống với thế giới âm thanh cụ thể của các bậc thầy, bởi vậy cũng ít nhiều có điều kiện biết được điều hay lẽ dở để có thể sửa mình và quan sát xung quanh, chỉ có điều nói ra hay không mà thôi...


- Còn Hướng về Hà Nội nữa, bài nào được anh viết trước?

- Tiếc thu cùng với
Cô đơn (An Phú xuất bản), Tiếng mưa rơi... được viết năm 1952 - 1953, còn Hướng về Hà Nội viết năm 1954 - ngay sau Hướng về Hà Nội là bài Quân về Hà Nội - một hành khúc hùng tráng được sinh viên học sinh Hà Nội hát vang trên các đường phố trong ngày tiếp quản thủ đô 10/10/1954.

- Thưa anh, có lẽ mùa thu là mùa đẹp nhất trong bốn mùa, nhưng tại sao Tiếc thu lại làm người nghe "buồn đứt ruột" vậy?

- Mùa thu vừa đẹp lại vừa buồn nữa chứ! Tôi vốn là con của nhà văn Trúc Khê Ngô Văn Triện, chịu ảnh hưởng rất sớm văn thơ của Lý Bạch, Đỗ Phủ, Mạnh Hạo Nhiên cho đến Verlaine, Lamartine, Baudelaire cũng như của Tản Đà, Hàn Mặc Tử, Lưu Trọng Lư..., và nhất là những nhạc phẩm bất hủ về mùa thu của Đặng Thế Phong luôn vò xé tâm hồn tôi mãi cho đến bây giờ. Và Tiếc thu là sự chưng cất vô thức những nỗi niềm tâm trạng của tuổi 19 sầu mộng của tôi mà chẳng thể lý giải, nhưng có cần lý giải không nhỉ? Nếu như anh - qua nhạc phẩm - cũng thấy thấp thoáng một điều gì đó man mác cảm hoài ?

- Trong nhạc phẩm Hướng về Hà Nội (do NXB Tinh Hoa ấn hành năm 1954) có đề: "Riêng tặng Hoàng Trọng, bạn thân yêu, gửi đây niềm thương nhớ một mùa chia phôi...", anh và cố NS Hoàng Trọng chắc có nhiều kỷ niệm và họ hàng với nhau?


- Hoàng Trọng là người bạn vong niên đáng kính của tôi. Tôi đã cộng tác với anh trong nhiều bài hát với phần ca từ được anh rất thích, trong đó có bài Nhạc sầu tương tư cũng được mọi người một thời yêu chuộng. Anh Trọng chính là người cùng ban nhạc của mình đã giới thiệu và danh ca Kim Tước hát đầu tiên bài Tiếc thu và Hướng về Hà Nội của tôi trên làn sóng radio Hà Nội, và sau đó mang bản thảo theo anh để xuất bản ở Tinh Hoa và phổ biến khắp nơi. Sau ngày giải phóng miền Nam, tôi có dịp vào Sài Gòn và gặp lại anh, xiết bao mừng tủi... Tôi không có quan hệ họ hàng với anh bởi lẽ tôi họ Ngô còn anh họ Hoàng.

- "Thu! Có người ôm đàn khóc mùa thu tàn nhìn lá úa, ngừng rơi đậu ngoài hiên song...". "Người ôm đàn" ấy trong Tiếc thu có phải là anh không?

- Có thể là như vậy, tôi vốn chơi đàn guitare, lúc sáng tác bài hát, thường ôm cây đàn này, chìm đắm với nó trong cảm xúc của mình.

- Xin anh một câu hỏi cuối. Ca khúc mới nhiều như nấm sau cơn mưa, nhưng khó hát, khó thuộc, hình như chỉ để dành riêng cho ca sĩ hát! Còn nhạc cũ dễ ca dễ thuộc, ai cũng có thể ngâm nga được. Riêng cá nhân anh, xin lý giải một chút về vấn đề này?

- Bàn về vấn đề này thật khó và rộng, nhưng dù sao cũng xin nói đôi cảm nghĩ của riêng cá nhân: tôi rất tâm đắc với ý tưởng của anh khi nói là "trong âm nhạc không có từ "nhạc cũ" "nhạc mới" mà chỉ có nhạc hay hoặc dở". Nếu mở rộng khái niệm này thì "nhạc cũ" có thể bao gồm âm nhạc từ thời baroque, cổ điển, lãng mạn, ấn tượng... với những vĩ nhân tiêu biểu như Palestrina, Bach, Mozart, Beethoven, Schubert, Schuman, Tchaikovski... Những "nhạc cũ" này đến nay vẫn đang tiếp tục gây xúc động cho cả triệu trái tim con người trên khắp thế giới. Vì vậy nó thậm chí còn "đương đại" hơn cả những loại "nhạc mới", "nhạc trẻ"... của những người đang sống cùng chúng ta!

Nhạc hay hoặc dở là do tự trái tim, từ cảm xúc có chân thành hay không, điều đó thật có ý nghĩa quyết định, dù chỉ là trong việc viết một ca khúc nhỏ nhắn, khiêm tốn chứ chưa nói gì đến những công trình nghệ thuật âm nhạc quy mô cả về thanh nhạc và khí nhạc (thực ra càng nhỏ càng cần sự kết tủa, thăng hoa !). Có một nhà nghệ thuật đã nói: "Tôi chỉ viết khi cảm thấy nếu không viết, mình sẽ chết mất". Giờ đây có hiện tượng về bài hát như anh nêu ra thì theo tôi, cũng chỉ là xoay quanh sự chân thành hay giả tạo mà thôi (ngoài ra, có lẽ cũng cần có thêm một chút học vấn) và cũng chỉ dám lạm bàn đến thế !


- Xin cảm ơn NS Hoàng Dương.

Trần Hữu Ngư
2004

                                Cộng tác với Nhạc sĩ Hoàng Trọng

PAD: Theo tập sách viết tay của Nhạc sĩ Hoàng Trọng (1922-1998), 3 bản nhạc của Hoàng Trọng có tên nhạc sĩ Hoàng Dương là người viết lời đó là: Nhạc Sầu Tương Tư (1953), Gửi Hương Cho Gió (1953), Lá Rụng (1953). Riêng bản Tiếng Mưa Rơi (1954) thì NS Hoàng Trọng đề tên cả 2 ông: có thể đó là một sáng tác chung.

                        

 

                                               Khánh Ly hát Tiếng Mưa Rơi

                                                                       Nhạc hòa tấu (Nguyễn Ngọc Châu)

                                    Hà Thanh hát Nhạc Sầu Tương Tư - ban nhạc Tiếng Tơ Đồng

                           

 

                                             Đèo Văn Sách hát Gửi Hương Cho Gió

 

                                                       Thu Tâm hát Lá Rụng

      “Xông đất” nhạc sỹ uyên bác, tài hoa Hoàng Dương
                                       Nguyễn Anh (Vietnam+) 23/01/2012

Mùng Một Tết, chọn đến “Xông đất” gia đình Phó giáo sư, Nhà giáo nhân dân Ngô Hoàng Dương, phóng viên Vietnam+ đã có được cuộc gặp gỡ với người nghệ sỹ cao niên suốt đời gắn bó với Hà Nội. Người nhạc sỹ mà âm nhạc của ông vừa ngập tràn xúc cảm vừa sâu đậm nghệ thuật.

Ông là tác giả của ca khúc “Hướng về Hà Nội” luôn chứa chan, da diết với bao thế hệ người yêu nhạc, yêu Hà Nội, yêu cuộc đời. Nếu ai ở xa, hòa trong giai điệu, tâm hồn sẽ trở về với Thủ đô ngàn năm. Còn những ai đang sống giữa lòng Thủ đô, thì khúc ca hướng vào tâm hồn tha thiết, như đánh thức nỗi “nhớ tơi bời” hoặc mơ về “ngày hồng tươi hoa lá.”

Hai tác phẩm lớn về âm nhạc đỉnh cao

Là một tác giả khí nhạc và ca khúc có nhiều thành tựu, là người có công đầu xây dựng bộ môn cello và khoa đàn dây của Nhạc viện Hà Nội, nhưng nhạc sĩ Hoàng Dương không nản lòng giữa những hỗn độn văn hóa và các ca khúc xô bồ ít tính nghệ thuật đang đầy rẫy của thực tại.

Người nghệ sĩ tài hoa luôn trăn trở và lặng lẽ thực hiện những công việc đòi hỏi một tình yêu lớn, một trí tuệ thông sáng, một sức vóc kiên cường ngỡ khó có được ở tuổi gần 80...
                                                                                                                                      
Từ niềm mong muốn lớn là làm sao đưa được nghệ thuật đỉnh cao đến với công chúng, ông đã say sưa thực hiện hai cuốn sách về âm nhạc, hai công trình lớn để giới thiệu âm nhạc có giá trị văn hóa cao của nhân loại đến với công chúng Việt Nam.

Ông cho biết thời gian biên dịch tác phẩm “Âm nhạc giao hưởng phương Tây/Tác giả-tác phẩm” (Guide de la musicque symphonique trong bộ sưu tập Les indispensables de la musique, Nhà xuất biển Fayard, Paris 1999) không thể tính được chính xác. “Tôi cứ làm thôi. Lúi húi, say mê một mình và khi xong thì đã qua nhiều năm,” ông chia sẻ.

Ngay cả lúc đi nghỉ hè hay đi du lịch ở đâu đó ông cũng gỡ từ cuốn sách đang biên dịch ra một số lượng trang nhất định để mang đi tranh thủ làm. Cứ thế, những bản thảo viết tay lần lượt ra đời và chất chồng như không đếm xuể. Vậy mới hay, với người có tâm vì sự phát triển văn hóa thì  hành trình lao động nghệ thuật thật bền bỉ, lớn lao.

Và cuốn sách ông vừa cho ra đời “Âm nhạc giao hưởng phương Tây/Tác giả-tác phẩm” với 900 trang khổ A4, đã  làm cho người trong giới phải thấy nể phục. Khi hội đồng nghiệm thu bộ bản thảo “nhìn đã phát sợ," Giáo sư, Tiến sĩ-nghệ sỹ ưu tú Ngô Văn Thành, Giám đốc Học viện Âm nhạc quốc gia Việt Nam đã phải thốt lên: “Công trình thế kỷ”! Một số bài báo đã nhận định đây là cuốn sách âm nhạc đồ sộ nhất Việt Nam, với lời giải thích rõ, không chỉ ở số trang mà cơ bản là đồ sộ cả ở nội hàm cuốn sách.

Phóng viên Vietnam+ hỏi nhạc sỹ về nội hàm cuốn sách, Phó giáo sư, Nhà giáo nhân dân Hoàng Dương đã nói rằng niềm khao khát đem kiến thức hàn lâm cập nhật vào đời sống âm nhạc hôm nay đã thôi thúc ông một cách “rất tự nhiên.”

“Tôi luôn thấy rất tiếc khi mấy trăm người trên sân khấu chơi những bản nhạc tuyệt diệu nhất của nhân loại mà khán giả ở mình lại không hiểu được,” nhạc sỹ trầm ngâm.

Đúng là cuốn sách giúp phổ cập kiến thức âm nhạc cho công chúng. Với khả năng chuyển ngữ (tiếng Pháp) với rất nhiều thuật ngữ riêng của âm nhạc giao hưởng phương Tây, ông đã nối một nhịp cầu để những người quan tâm có thể hiểu được nhạc giao hưởng. Đọc cuốn sách, người yêu nhạc sẽ thấy nhạc giao hưởng không phải là thứ âm nhạc hoàn toàn xa lạ và khó tiếp nhận như nhiều người đã nghĩ.

Ông nói: “Tôi muốn giúp cho người nghe hiểu. Kể cả các nghệ sỹ chuyên nghiệp cũng có thể tìm hiểu và nắm vững về các tác phẩm. Cả các tác giả sáng tác khí nhạc, sáng tác ca khúc ở ta có thêm tài liệu học tập, tìm hiểu. Không phải công chúng không thích nhạc giao hưởng mà do họ không được tiếp cận. Không hiểu thì làm sao có thể yêu?”

Được biết, cũng chung tâm nguyện như trên, và với số trang lên tới cả con số 1.000, công trình thứ hai của Phó Giáo sư Hoàng Dương đã được nghiệm thu và sắp ra đời. Ông cho biết đó là cuốn biên dịch “Âm nhạc thính phòng phương Tây/Tác giả- tác phẩm.”

Nghĩ đến tiền thì không làm được!

Hỏi về động lực để làm hai công trình lớn như thế, Phó giáo sư nói: “Mình cứ thế mà làm thôi, có cần ai biết đâu. Khi ra sách có người đã nói, phải cảm ơn cụ Trúc Khê-cụ thân sinh ra tôi, đã cho tôi có trí tuệ như vậy trong suốt những năm ngoài 70 tuổi đến 80 tuổi. Và phải cảm ơn bà nhà tôi đã chăm sóc, lo toan mọi việc của gia đình để tôi chú tâm làm.”

Ông cười và bảo: “Bà ấy lúc nào chả chăm lo cho tôi và gia đình. Chứ bà ấy có biết tôi làm cái gì đâu, cứ thấy cứ lúi húi khuya sớm thì đoán là viết sách, hay sáng tác gì đó!”

Thế nên có người bảo ông làm sách hàn lâm rất gian nan, tiền bạc có được bao nhiêu. Một nhạc sỹ thế hệ sau nói với nhạc sỹ Hoàng Dương rất chân thành: “Với sức lao động từng ấy năm, nhạc sỹ khác làm ra mấy trăm triệu chứ không phải 45 triệu đâu anh ơi!” Còn nhạc sĩ Hoàng Dương khẽ nói: “Mình thì thấy 45 triệu quý quá rồi! Kiểu việc như mình làm mà nghĩ đến tiền thì sao mà làm được.”

Sợ ông buồn đầu năm, tôi tỏ ý muốn động viên rằng dù sao nhạc giao hưởng ngày càng có nhiều công chúng hơn và như vậy thì văn hóa đang có dấu hiệu đi lên. Hơn cả điều tôi định nói nhiều lần, Phó giáo sư rất lạc quan bảo: “Đáng mừng lắm chứ vì việc diễn nhạc hàn lâm đang phổ biến ở nhiều buổi lễ. Quốc hội tiếp khách cũng ‘dùng’ nhạc đàn dây. Theo tôi đó là hợp lẽ, là quy chuẩn có giá trị.”

Nhạc sỹ của mùa xuân tha thiết

Nhà giáo nhân dân Hoàng Dương là nhà sư phạm âm nhạc mẫu mực, học trò của ông là những cây cello nổi tiếng. Dù đã 80 tuổi, nhưng nhạc sỹ Hoàng Dương vẫn tham gia dạy cello, nhưng thú vị hơn là ông vẫn viết tình ca. Trong số đó, có những tình khúc về mùa xuân khá đẹp. Ca khúc của nhạc sỹ Hoàng Dương có giai điệu xuân tưng bừng và cũng có những khúc tình xuân thiết tha.

Nhạc sĩ Hoàng Dương nào chỉ “Tiếc thu” với giai điệu tango ám ảnh: “Trời chiều mây thu, lờ lững mờ bay/ Từ ngoài xa xăm ai nhớ về đây” mà còn lắng đọng trong: “Chiều cuối năm” với những câu thơ được ông hòa trong giai điệu: “Cúi nhặt chiều cuối năm/ Chút mùa đông rơi vãi/ Lá vỡ thật âm thầm/ Trong hoàng hôn hối cải/ Cúi nhặt từng dấu chân/ Người xưa xa xưa mãi/ Tóc ai vương trên cành/ Mưa phùn còn rơi lại…”

Rồi tràn căng, phơi phới tình xuân là bài hát “Hà Nội- mùa xuân tình yêu” với những câu “Ta đi em ơi đây mùa xuân/ Với ngọn lửa tình yêu nồng cháy.” Và “Bài ca mùa xuân” ông viết cả nhạc và lời cho song ca nữ “Khi mùa xuân đã đến bạn ơi! Nụ cười tươi thắm trên ngàn môi/ Tuổi xuân tha thiết thêm yêu đời/ Rộn ràng bao tiếng hát hòa khắp nơi.”/.

                                          

Cuốn sách “Âm nhạc giao hưởng phương Tây/ Tác giả-tác phẩm” của Phó giáo sư, Nhà giáo nhân dân Ngô Hoàng Dương có điểm cả 9 bản giao hưởng của Beethoven để giúp người đọc có thể hiểu về các bản giao hưởng.

Nhạc sỹ Hoàng Dương nói: “Chopin viết hai Concerto, người thưởng thức cũng cần biết cái nào viết trước, cái nào sau, hoàn cảnh sáng tác và lai lịch các bản hòa tấu lớn, có giá trị văn hóa đặc sắc như thế.”

Cuốn sách được sắp xếp theo thứ tự từ điển với 197 nhà soạn nhạc nổi tiếng thế giới cùng tác phẩm của họ mà ở đó các kiệt tác âm nhạc được nổi lên như những lâu đài đã được “xếp hạng.”

 

                     

   Hướng Về Hà Nội - Nguyễn Công Đại (violin) - Nguyễn Thu Đông (piano): MP3   Youtube


“Hướng về Hà Nội” lần đầu được biết đến năm 1954 qua sự thể hiện của nghệ sỹ Kim Tước và được phát hành rộng rãi vào năm 1956, ấn phẩm do Nhà xuất bản Tinh Hoa ở Huế phát hành và được tái bản nhiều lần. Trên bài hát còn có đề tựa: "Riêng tặng Hoàng Trọng, bạn thân yêu, gửi đây niềm thương nhớ một mùa chia phôi..."- Một người bạn vong niên đáng kính của Nhạc sỹ. Cho đến nay rất nhiều thế hệ nghệ sỹ, ca sỹ nổi tiếng đã trình diễn bài hát này, không những thế bài hát còn được phối âm, phối khí và thể hiện dưới nhiều hình thức biểu diễn khác nhau. Và, có thể nói rằng, Hướng về Hà Nội - Một tác phẩm âm nhạc có lẽ không chỉ dành riêng cho thanh nhạc mà còn là một tác phẩm khí nhạc đỉnh cao.
Hôm nay đây, khi hay tin Nhạc sỹ, Nghệ sỹ, Nhà sư phạm Hoàng Dương đã mãi mãi ra đi… Từ đáy lòng mình, chúng tôi, thế hệ học sinh, sinh viên cũ của Học viện âm nhạc Quốc gia Việt Nam xin được trình bày tác phẩm âm nhạc trên để tỏ lòng thành kính đối với ông cùng gia đình. Mong ông yên nghỉ cõi vĩnh hằng.


       Có một Hoàng Dương 'dáng huyền tha thướt đê mê...
                                                     Vietnamnet.vn   01/09/2010

Thời con nít, tôi quen thấy ông - thân phụ của một bạn cùng lớp - trong vị thế của ông bố uy quyền và ông thầy nghiêm nghị. Cái uy, cái nghiêm giống như chiếc áo giáp kiên cố đã che kín con người đa sầu đa cảm. Ông bố khắt khe có thể thẳng tay “đi một bài quân sự” bằng roi vọt để đặt con cái vào khuôn phép hóa ra lại thuộc loài “cá chuối đắm đuối vì con”. Ông bố “cá chuối” sau khi chia tay con trai ở Matxcơva đã khóc sướt mướt và suốt thời gian trên tàu về nước ngày nào ông cũng sụt sùi viết thư cho con, tàu dừng ga nào cũng bỏ thư cho con căn dặn đủ thứ tỉ mỉ như một bà mẹ hay lo và mau nước mắt.

Giờ đã sang tuổi thất thập rồi mà chẳng vợi được chút nào nỗi khắc khoải vì con, ông sẵn lòng gánh đỡ việc không tên trong cuộc sống gia đình của đứa này, cặm cụi lo bài vở, lo từng bước đi trong sự nghiệp của đứa kia. Ông vẫn “đắm đuối” nhắc lại chuyện các con từ thuở còn nằm nôi rồi tuổi biết quậy phá, như thể quên bẵng những “thằng bé” của ông hiện đang là những nghệ sĩ soliste có vị trí - anh là giám đốc Dàn nhạc giao hưởng quốc gia, em là concertmaster của Dàn nhạc giao hưởng Nhạc viện Hà Nội.

Chẳng có gì lạ nếu hiểu rằng ông đã thừa hưởng từ cụ thân sinh của mình, một danh nhân văn hóa Hà Nội - nhà văn Trúc Khê, không những cái “gien” văn học nghệ thuật mà cả những nguyên tắc sống dựa trên nền tảng đạo lí Nho giáo. Những giáo lí nghiêm ngặt “gia truyền” kết thành sợi dây vô hình cột chặt ông bố vốn nặng lòng thương vợ yêu con để neo giữ ông ở một bến đậu yên lành.

Chất trữ tình lãng mạn, nguồn cảm hứng nồng nhiệt, những rung động nhạy bén, những khát vọng đam mê… tóm lại, những gì phức tạp rắc rối và mỏng manh dễ vỡ trong con người nghệ sĩ không mất đi, mà đã tìm ra chỗ để “phát”, đấy là lĩnh vực biểu diễn và sáng tác, đặc biệt là sáng tác khí nhạc.

Khó biết được sự nhạy cảm mềm yếu ở người cha, người thầy mực thước, nhưng có thể nhận ra liền vẻ dịu dàng, đắm say, nồng nhiệt trong tiếng đàn của nghệ sĩ độc tấu violoncelle Hoàng Dương. Chỉ tiếc ông không chịu biểu diễn tác phẩm của mình dù “tự biên tự diễn” dễ “nói” được hết điều muốn nói và như thế cũng dễ có được hình ảnh trọn vẹn cái tôi của mình…

                        

Thi ca, đặc biệt thơ tình, hẳn nhiên luôn là nguồn cảm hứng cho sáng tác của một người rất nhạy bén trong cảm thụ văn chương. Điều này thấy ngay không chỉ trong nhiều ca khúc phổ thơ của ông, mà còn ở khí nhạc với hầu hết các tác phẩm đều mang tiêu đề và đôi khi được dẫn giải bằng thơ. Con người Hoàng Dương tưởng như “thiên” về lí lại rất nặng chữ “tình”, tình riêng và tình chung, tình yêu lứa đôi và tình yêu đất nước.

Bằng âm nhạc không lời ông muốn họa nên bộ tranh tứ bình hoặc gom góp những thăng trầm thành cuốn “biên niên sử” cho quê hương. Đấy là miền quê trong tâm khảm mỗi người có thể nằm bất kì đâu trên bản đồ đất nước, nhưng cũng có khi được gắn với địa danh cụ thể, một Hạ Long “giữa núi và biển khơi, lộng lẫy một phương trời” (Thơ Phùng Quốc Thụy, sonatine Bài thơ Hạ Long cho violoncelle và dàn nhạc), một Huế nên thơ giữa “mây núi hiu hiu, chiều lặng lặng” và quật khởi với “những cổng thành dang rộng cánh chim ưng” (Thơ Tố Hữu và Thanh Hải, tổ khúc Tiếng hát sông Hương cho violoncelle và dàn nhạc).

Hình tượng quê hương càng thêm đằm thắm trong tình riêng, những mối tình thủy chung “phải duyên chồng vợ ngàn năm vẫn chờ” (Thơ Tố Hữu, rhapsodie Bài ca chung thủy cho violon và dàn nhạc). Tình yêu của Hoàng Dương là tình của những thế hệ trước thế hệ @, cũng “dữ dội và dịu êm, ồn ào và lặng lẽ” (Thơ Xuân Quỳnh poème Biển cả tình yêu cho dàn nhạc dây, flute và piano) nhưng không bao giờ đánh mất khát vọng về sự vĩnh hằng như sóng biển ngàn năm vẫn vỗ. Ông còn mượn hình tượng Xúy Vân của sân khấu cổ truyền để đẩy cao hơn cái khát vọng được sống được yêu đúng với con người thực của mình và chính cô gái giả dại ấy đã giúp ông mở ra góc khuất tâm hồn và bộc bạch phần nào quan niệm sống, triết lí sống của riêng ông.

Đọc nhiều, biết nhiều, nhớ nhiều, sự uyên thâm về văn hóa âm nhạc nhân loại nói chung cũng như về âm nhạc chuyên nghiệp đương đại phương Tây nói riêng lại không lôi kéo ông chạy theo những trào lưu mốt mới và không bứt được ông ra khỏi cội nguồn dân tộc. Không ít tác phẩm khí nhạc của ông được phát triển trực tiếp từ làn điệu cổ: Lý chiều chiều và Lý con sáo trong Giai điệu quê hương, Se chỉ luồn kim trong Những kỉ niệm quê hương, Hò mái nhì trong Tiếng hát sông Hương, Lới lơ trong Khát vọng…

Có thể nói gia tài khí nhạc của ông được gây dựng từ dân ca, bước đầu cải biên dân ca, phát triển dân ca và tiếp đến là những sáng tác không “dựa dẫm” vào làn điệu cụ thể mà vẫn thấm đẫm tinh thần dân ca. Chất lãng mạn trong ông gần với tính trữ tình mượt mà dễ ngấm của dân ca Việt Nam hơn là những trò ảo thuật âm thanh đầy ấn tượng và đáng nể mà ông đã dày công tìm hiểu. Ảnh hưởng từ một vài thủ pháp sáng tác theo phong cách Hiện đại nếu có cũng không đè bẹp tính giai điệu, mà chủ yếu biểu hiện ở khía cạnh tự do kết cấu âm thanh về chiều dọc và tăng cường động lực phát triển về chiều ngang sao cho phù hợp với những nét nhạc ngũ cung mang âm điệu dân gian.

Việc hoạt động trong các lĩnh vực khác nhau - giảng dạy, biểu diễn, viết báo, dịch thuật - ít nhiều đều có tác động đến sáng tác của ông. Là nghệ sĩ biểu diễn đàn dây, ông có tham vọng mở rộng khả năng biểu hiện của giọng hát để đưa thanh nhạc lại gần với khí nhạc. Ngược lại, là nhà soạn nhạc trưởng thành từ ca khúc, ông không ngừng chăm chút tính ca xướng trong nhạc đàn. Con mắt suy xét của một cây bút nghiên cứu sử liệu âm nhạc “canh chừng” cho ông không sao nhãng tính chặt chẽ trong cấu trúc tác phẩm và sự hợp lí trong phát triển tuyến giai điệu.

Mặt khác, tâm hồn thơ ca luôn thôi thúc ông đi theo logic cảm xúc chứ không coi logic lí trí làm cứu cánh. Thêm nữa, kinh nghiệm biểu diễn cộng với kinh nghiệm sư phạm lâu năm chính là thế mạnh, là sở trường để phát huy kĩ thuật diễn tấu phong phú và phóng túng trong sáng tác của ông.

                           

Vì “xuất thân” từ nghệ sĩ violoncelle nên nhạc sĩ Hoàng Dương thường viết cho nhạc cụ dây độc tấu cùng dàn nhạc (hoặc piano). Vai chính dĩ nhiên thuộc về cây đàn solo, còn dàn nhạc đóng vai quần chúng thường tôn vinh nhân vật chính bằng cách làm nền đệm, “đúp” bè hoặc đi bè phụ họa. Dàn nhạc có biên chế nhỏ, không nặng tính giao hưởng mà đề cao chất salon, không khai thác vai trò của bộ đồng và bộ gõ mà chủ lực luôn là bộ dây kết hợp với âm sắc nhạc cụ gỗ. Trong âm nền của dàn nhạc mang nhiều chất thính phòng này có thể cảm nhận được những âm thanh của thiên nhiên và đời sống, từ tiếng chuông chùa đồng vọng trong chiều thu (Kỉ niệm quê hương) đến nhịp đưa nôi (Hát ru), từ cái tĩnh lặng của hoàng hôn đến xôn xao sóng biển (Bài thơ Hạ Long) hoặc bồng bềnh sông nước đưa đẩy cho câu hò mái nhì cất lên (Tiếng hát sông Hương).

Biết ông đã bốn chục năm có lẻ, nhưng đến giờ tôi mới thấy để thực sự hiểu con người ông thì chỉ tiếp xúc với phó giáo sư - nhà giáo ưu tú Hoàng Dương vẫn chưa đủ, mà nhất định phải nghe nhạc sĩ Hoàng Dương, và chỉ nghe ca khúc thôi cũng chưa đủ, mà nhất định phải đến với nhạc không lời của ông

Nguyễn Thị Minh Châu

 

             VUI LÒNG GỞI TÀI LIỆU VÀ Ý KIẾN XÂY DỰNG VỀ PHAN ANH DŨNG

                                                        

 

Trang NhàLiên KếtLiên Lạc Tạp Chí Cỏ ThơmLiên Lạc Website
   Copyright © 2007 Cỏ Thơm

Mambo is Free Software released under the GNU/GPL License.

Designed by mambosolutions.com