arrow
Trang Nhà arrow Nhạc arrow DÒNG NHẠC CỦA PHÓ QUỐC THĂNG VÀ PHÓ QUỐC LÂN - Biên soạn: Thanh Trang
Trang NhàLiên KếtLiên Lạc Tạp Chí Cỏ ThơmLiên Lạc Website
Trang Nhà
Chủ Trương
Văn
Thơ
Nhạc
Hội Họa - Nhiếp Ảnh
Biên Khảo
Giao Điểm
- - - - - - -
Tác Giả
Tủ Sách
- - - - - - -
Sinh Hoạt
- - - - - - -
Liên Kết
- - - - - - -
Tìm Kiếm
Liên Lạc
DÒNG NHẠC CỦA PHÓ QUỐC THĂNG VÀ PHÓ QUỐC LÂN - Biên soạn: Thanh Trang PDF Print E-mail

                   Viết về nhạc sĩ  Phó Quốc Thăng

                                              

Nhạc sĩ Phó Quốc Thăng năm nay, 2009, 81 "tuổi Tây". Ông sinh năm 1928 ("Mậu Thìn") tại Hà Nội, lớn lên tại đấy cho đến năm 18 tuổi, tham gia "Kháng Chiến" cho đến 1952 thì về Hải Phòng; ở đấy cho đến năm 55 thì di cư vào Nam, sinh sống tại Sài Gòn. Năm 75 ông cùng vợ con, 2 gái một trai, qua Hoa Kỳ, định cư ở San Francisco nơi bà Thăng tiếp tục làm việc với "Bank of America"; cho đến năm 1979 thì cùng vợ con dời qua Texas do tình trạng sức khoẻ của bà Thăng. Vợ qua đời năm 1982, ông ở vậy cho đến nay, hiện sống với người con trai út .

Nhạc sĩ PQ Thăng lớn hơn tôi "một-Giáp-cộng thêm-hai năm". Hồi ông di cư vào Nam, cư ngụ tại Sài Gòn thì tôi mới có mười hai tuổi! Cho dù thời đó mà nhà bố mẹ tôi có là láng giềng với ông thì tôi cũng chưa đủ "vai vế" gì để quen biết ông vì ông lo chuyện người lớn còn tôi thì lo chuyện con nít! Năm tôi mười bốn mười lăm tuổi, bắt đầu tập tễnh đánh ghi-ta thì duyên cớ thế nào mà trong mớ bài hát tôi có ở nhà để cứ thế mà đàn lui đàn tới lại có bài "Hoàng hôn bên sông" của Phó Quốc Thăng. Dạo đó thì hàng ngày nghe Đài Phát Thanh Quốc Gia và Đài Quân Đội tôi vẫn nghe người ta hát cái bài này tương đối thường xuyên. Do nghe riết như thế và từ nghe đến thích cái giai điệu cho nên tôi mới đi mua bài hát đó mang về nhà! Cũng thời đó, cũng qua các Đài phát thanh, tôi nghe người ta hát đi hát lại bài "Cung đàn lữ thứ , cũng của Phó Quốc Thăng nhưng cộng thêm tên của một tác giả thứ hai nữa là ông Huyền Linh! Thì cũng lại duyên cớ thế nào đấy tôi nghe bài "Mưa đêm" điệu "Tango" của ông Huyền Linh mà tôi rất thích cho nên ở nhà cũng có cả bài hát ấy! Tất nhiên là NS PQT còn nhiều bài khác nhưng thời ấy thì tôi chỉ thích nghe có ba bài "Hoàng hôn bên sông", "Cung đàn lữ thứ", "Khúc nhạc hoài hương" vì tôi chỉ thích, cho đến bây giờ, những bài hát có nội dung và âm hưởng kiểu "xa vắng, man mác" như thế! Và nhắc đến bài "Khúc nhạc hoài hương" thì thời đó tôi cũng thích nghe hai bài hát của một ông "Phó Quốc" khác là bài "Hương lúa miền Nam" và bài "Xuân ly hương" của Phó Quốc Lân, em của ông Thăng! Giờ này đây mà cứ mỗi lần tôi ngồi đàn những bài hát ấy (từ năm 75 đến giờ ít có ca sĩ nào - dù "nổi tiếng" đến đâu - chịu hát mấy bài đó; cái "gu" của đám ca sĩ - dù "nổi tiếng đến đâu - đó rõ ràng là khác với tôi về mặt âm nhạc) thì vẫn cứ hiện lên trong tôi những hình ảnh cùng cảm xúc thật chập chờn, cũ kỹ của hơn một nửa thế kỷ đã qua !

Từ cái thuở mười bốn mười lăm đó cho đến mãi về sau, cho đến tận bây giờ, và chắc chắn cho đến hết đời mình thì tôi vẫn quyến luyến với âm nhạc! Cho đến ngày bắt đầu sáng tác thì "Thầy dạy nhạc" chủ chốt của tôi không phải là sách vở âm nhạc hay những con người bằng xương bằng thịt mà tất nhiên là tôi đã từng phải tiếp cận để học hỏi! "Thầy dạy nhạc" của tôi là tất cả những giai điệu đẹp đẽ của cả nghìn bài hát hay nhạc phẩm mà tôi đã từng nghe qua kể từ năm tôi lên sáu, khi bắt đầu thuộc lòng giai điệu của những bài như "Mơ hoa" của Hoàng Giác, "Khúc nhạc ly hương" của Lâm Tuyền", "Đoàn quân đi" của Việt Lang khi xưa! Đã từng có người trong giới văn học đưa ra ý kiến là muốn làm thơ hay thì trước hết hãy thuộc lòng toàn bộ các tập "Truyện Kiều", "Chinh Phụ Ngâm Khúc", "Cung oán ngâm khúc" cùng tất cả những bài thơ đã đuợc dựa vào "Văn Học Sử" nước nhà, rồi thì cái vụ "niêm luật" hay "bằng trắc" này nọ, chả cần ai dạy bảo, chúng cũng sẽ cứ từ từ mà đến! Đã có người đưa ra luận điểm như th ! Những ai không khoái cái luận điểm kiểu như vậy cho lắm thì tất nhiên vẫn cứ tiếp tục làm "thơ" mà bất chấp niêm vận, bất cần "ý cho ra ý", "tứ cho ra tứ"! 

Viết ra điều ở trên thì có nghĩa là "vốn liếng về âm nhạc" của riêng tôi có cả giai điệu những bài hát được liệt kê ở phần trên. Nhạc sĩ Hoàng Giác khi nghe những bài hát của tôi thì đã có ý kiến rằng "Nhạc của anh có âm hưởng rõ nét của nhạc Tiền Chiến"! Ông nhận xét không sai mảy may! Tôi chịu ảnh hưởng tử giai điệu những bài hát của tất cả những con người đó!
Chỉ có điều là hai chữ "Tiền Chiến" không nên được hiểu theo nghĩa niên lịch! Nên hiểu đó như một "dòng nhạc" đuợc tiếp nối từ thuở khai sinh của nền Tân Nhạc Việt Nam cho đến hết cuộc đời hoặc sự nghiệp âm nhạc của những Hoàng Trọng, Nguyễn Hiền, Nhật Bằng, Văn Phụng, Vũ Thành, Phạm Đình Chương, Đan Thọ, Y Vân, Lâm Tuyền, Anh Việt, Lam Minh, Phó Quốc Thăng, Phó Quốc Lân, Huyền Linh, Hoàng Thi Thơ, Xuân Tiên, Xuân Lôi, Ngọc Bích, Dương Thiệu Tước, Tô Vũ, Nguyễn Văn Khánh, Dzoãn Mẫn, Nguyễn Thiện Tơ, Chung Quân, Thanh Châu, Lê Trọng Nguyễn, Tuấn Khanh ; nói theo tiếng Anh là : "Just naming a few "!

Tôi viết về nhạc sĩ Phó Quốc Thăng thì tinh thần nói chung cũng như thể tôi viềt về tất cả mấy ông đó!

Tất nhiên là từ thời gọi là "Tiền Chiến" cho đến năm 1975 thì vẫn có những người sáng tác không viết nên những nét nhạc tương tự như dòng nhạc của nhóm "Tiền Chiến" nhưng vì đang đề cập đến trường hợp của nhạc sĩ PQ Thăng cho nên tôi chỉ nhấn mạnh đến nét nhạc "Tiền Chiến" nơi những tác phẩm đầu tay của ông và vẫn tiếp nối cho đến mãi về sau này!  

Sơ lược về quá trình hoạt động trong lĩnh vực âm nhạc của ông Phó Quốc Thăng
:

- Sinh năm 1928 tại Hà Nội. Ông ở đấy cho đến năm 18 tuổi thì tham gia "Kháng Chiến".Thời gian tham gia KC thì ông hoạt động tại Nam Định, Cao Bằng, Hà Giang, Thái Nguyên, coi như hết cả vùng Việt Bắc. Năm 52 ông rời bỏ KC, quay về Hải Phòng. Từ Hải Phòng, năm 55 ông di cư vào Nam, sinh sống tại Sài Gòn. Năm 75 ông cùng vợ con di tản qua Hoa Kỳ; những năm đầu tiên sinh sống tại San Francíco, Bang California. Đến năm 1979 ông lại cùng vợ con di chuyển qua Texas và vẫn ở đấy cho đến tận ngày hôm nay sau khi ông đã chịu một sự mất mát lớn vào năm 1982 khi người bạn đời của mình qua đời!

- 14-15 tuổi : Học đàn Hạ-uy-cầm, chủ yếu là với bạn bè và tự học.
- 17 tuổi : Học lớp ký- âm-pháp với Hội "Trí Tri" ở Hà Nội.
- 18 tuổi : Học ghi-ta với Tạ Tấn nhưng đuợc có vài tháng thì phải ngưng học do tình hình chiến sự; sau đấy thì ông tự học qua sách vở (quyển dạy ghi-ta của "Carulli").
Cũng năm này ông đi theo "Kháng Chiến".
- Năm 1950: Học về sáng tác với Tạ Phước. (Bạn cùng học với ông thời đó là Trịnh Hưng, Phạm Nghệ). Điều đáng lưu ý: Ông nói rằng trước đó ông cũng đã tập tễnh sáng tác nhưng sau khi học thì nhìn lại thấy hầu hết là sai quy cách do đó ông dẹp bỏ hết, coi như không có! ( Cái việc sáng tác từ không có học và sau khi có học của con người ta rõ ràng phải có sự khác biệt là như thế!)
- 1952: Về Hải Phòng. Cùng một nhóm bạn văn nghệ như Huyền Linh và Hoài An thành lập ban "Sông Ngự", rồi sau đó: ban "Lửa Hồng" để phụ diễn ca nhạc tại những rạp chiếu bóng trước khi người ta cho chiếu phim.
-1954: Học đàn Hạ-uy-cầm với William Chấn.  Sau đấy, di cư vào Sài Gòn thì ông lại tiếp tục học với William Chấn ba bốn phen nữa, mỗi lần "cả năm" theo lời ông kể!
Thời gian này, ông chơi đàn ở Đài Quân Đội và Đài Phát Thanh Sài Gòn. Cũng thời gian này (từ cuối thập niên 50 đến cuối thập niên 60) ông cũng dạy nhạc ở những nơi như trường Trung Học Hồ Ngọc Cẩn tại Sài Gòn.
- 1975: NS PQ Thăng cùng vợ con di tản qua Hoa Kỳ. Thoạt đầu định cư ở San Francisco.
- 1979: Cùng vợ con dời qua Texas. Một trong các lý do của sự di chuyển có liên quan đến tình trạng sức khoẻ của vợ ông. Thời gian còn ở San Francisco, ông cùng với Huỳnh Anh chơi nhạc ở các tụ điểm văn nghệ cho các ca sĩ như Thanh Thúy, Khánh Ly, Mai Lệ Huyền ... hát.
-1982: Vợ qua đời! Cho đến năm 1989 ông hầu như là "không đụng đến nhạc"!
-1989: Có người bạn văn ra mắt sách. Ông tham dự, thấy trong buổi "phụ diễn văn nghệ” có người, đã từng ra CD, đàn Hạ-uy-cầm; ông nghe thấy "thường quá" nên "thong dong lại giở ngón đàn ngày xưa "!
-1990-1995: Cùng lúc với việc mở lớp dạy nhạc tại tư gia ở Houston, ông cộng tác với Đài Truyền Hình Houston, chương trình Việt ngữ, phụ trách khâu sắp đặt chương trình cho các ca sĩ như Dalina, Đức Huy, v.v.

Tác phẩm :

- "Vọng Chu Giang" (1950)
- "Hướng về đất Bắc (1953)
- "Cung đàn lữ thứ (1953; chung với Huyền Linh)
- "Hoàng hôn bên sông" (1956)
- "Dựng một mùa Hoa" (1956; chung với Hoài An, tuy tác giả cho biết là bài này thực sự do Hoài An sáng tác xong rồi đưa cho ông "nhuận sắc")
- "Khúc nhạc hoài hương" (1956)

Ngoài những bài hát tiêu biểu như đã đuọc người nghe nhạc biết đến vào thời các thập niên 50 cho đến đầu 60 thì còn những ca khúc khác được xuất bản chung trong tập nhạc "Cung Re buồn" vào năm 2001 ở Houston, Texas. Bài "Cung Re buồn" là điển hình!

Chuyện trò với tác giả, tôi nói:" Thưa anh! Khi người ta trò chuyện với một nhạc sĩ thì cái câu hỏi thường đuợc nêu ra là "Bài hát nào ông hay bà cảm thấy ưng ý nhất ?" Em sẽ không hỏi anh câu đó, bởi mỗi tác phẩm là một đứa con tinh thần của người sáng tác. Hỏi như vậy thì cũng chả khác nào hỏi: "Ông có năm bảy người con gì đấy, ông thương đứa nào nhất?" Mỗi bài hát, theo suy nghĩ của em, đánh dấu một cảm xúc nhầt định nào đấy vào một thời điểm nhất định nào đấy! Người nghe một bài hát, tùy "khẩu vị", trình độ thẩm âm của mỗi người, tùy kỷ niệm riêng tư nơi mỗi con người đều nhất thiết phải có sự khác nhau giũa người này với người khác, và nhất là giữa người nghe bài hát và tác giả. Có bài hát một tác giả làm ra và đặc biệt "ưng ý" thì người nghe có khi người ta lại thích bài khác! Vậy thì câu hỏi em nêu ra là như sau: Giả sử như có một nhóm người người ta tổ chức một buổi trình diễn ca hát rất quy mô, rồi người ta đến gặp anh và đặt vấn đế như sau :"Chúng tôi sắp tổ chức một buổi trình diễn ca nhạc tại một thính đuờng có khả năng chưa hai nghìn thính giả. Vì chương trình gồm những bài hát của nhiều tác giả khác nhau cho nên đối với những bài hát của ông, nếu như ông chọn lấy ba bài để chúng tôi xếp vào chương trình thì ông dự tính chọn những bài nào?"
(Tôi cần “diễn y” cho câu hỏi của mình dài dòng như thế để ông hiểu cho thật rõ ràng cái ý tôi muốn hỏi)! 
Ông Phó Quốc Thăng trả lời câu hỏi dài lòng thòng của tôi gần như là tức thì:
"Tôi sẽ chọn ba bài "Hướng về đất Bắc", "Vọng Chu Giang" và "Cung Re buồn" !

Trung thành với quan điểm riêng của tôi về mặt ấy, tôi không hỏi cái câu tôi cho là "ngớ ngẩn": "Xin anh cho biết lý do?"  Tôi chỉ hỏi: "Thế còn "Cung đàn lũ thứ", "Hoàng hôn bên sông" là những bài mà tuyệt đại đa số thính giả thời xưa đều đã có dịp nghe quen tai thì sao ?, bởi khán thính giả đi xem và nghe ca nhạc thì đầu phải người nào cũng thuộc cái lứa của thời "Sông Chu" ở đầt Bắc ?" Ông trả lời: "Những bài hát tôi chọn đều thực với lòng tôi nhất "

Tôi hỏi tiếp:"Cái vụ nhớ nhung đất Bắc, nhớ sông Chu của anh thì em cũng là dân "Bắc-Kỳ-cũ", vào Nam theo Bố Mẹ từ trước 54, cho nên em có thể cảm nhận đuợc dễ dàng, tuy chẳng mấy thính giả nào ngày nay biết đến hai bài ấy, nhưng với "Cung Re buồn" thì anh có kỷ niệm đặc biệt gì với cái bài đặc sệt thuộc loại "Tình Khúc" đó hay không? Anh chọn nó làm tựa để cho cả tập nhạc của mình thì đâu có phải là chuyện chơi? Em cần biết là bởi xưa kia anh sở trường về những bài hát nói về tình quê hương, tình bạn bè, về thiên nhiên chứ đâu có thiên về thể loại "Tình Khúc" ?
Đáp:" Ấy là vào thời điểm của năm 90, thời tôi cộng tác với Đài Truyền Hình ở Housto ! Lúc ấy thì nhà tôi đã qua đời đuợc trên dưới tám năm, tôi năm ấy sáu mươi hai! Tôi quen biết một cô còn rất trẻ, cũng đàn piano/keyboard  trong một chương trình của Đài! Mình là người yêu nhạc, thấy người ta vừa xinh xắn và nhất là cũng chơi đàn cho nên mới đem lòng yêu. Nhưng yêu theo cái nghĩa của "tình nghệ sĩ" ấy mà; bởi biết là nào có đi đến đâu? Từ đó mới có bài "Cung Rê buồn" !
Tôi nói: "Bài hát anh viết năm 90 hoặc sau đó không bao lâu. Mãi đến mười năm sau anh mới xuất bản tập nhạc "Cung Re buồn". Rồi bây giờ, tức là hai mươi năm sau anh vẫn còn coi đấy như bài hát thực với lòng mình nhất! Mối tình nghệ sĩ của anh xem ra keo sơn lắm chứ đâu có cái kiểu "Mối tình nghệ sĩ như giấc mơ, chóng tàn vì vướng muôn ý thơ" của hai ông Đoàn Chuẩn và Từ Linh? Đấy là cái kiểu của Nguyễn Văn Khánh với: "Yêu ai yêu cả một đời" hoặc "Yêu ai ai hiểu đuợc lòng" trong bài "Nỗi lòng" hoặc cái kiểu  như "Hồn em có cùng người chứng minh, anh bước ra đi luyến tiếc hoài, đòi còn có em nay là thôi" trong bài "Chiều vàng"?
Ông nói:"Tôi có đàn bài "Nỗi lòng" với cây đàn Hạ-uy-di trong ngày cưới của con gái tôi truớc đây. Tuy tôi có giải thích với những người dự buổi tiệc cưới rằng đấy là nỗi lòng của một người cha đối với một người con!"

Tuy tôi nghĩ rằng chả có người nghe nào mà lại chịu hiểu theo cái ý như ông giải thích, thế nhưng tôi vẫn không nói ra!

Nhạc sĩ Phó Quốc Thăng vẫn sống vui với tuổi già của mình ở Houston. Ông vẫn duy trì lớp dạy nhạc tại tư gia. Ông có ba người con, hai gái một trai, năm nay - 2009 - tuổi từ 38 đến 41. Hai người con gái đều đã có gia đình. Ông hiện sống với con trai út chưa lấy vợ!

Thanh Trang

Nam Cali, đầu mùa Xuân 2009

           

                



                                          Bấm vào tên người trình bày để nghe:

     CUNG ĐÀN LỮ THỨ      Hòa tấu: Thanh Trang           Tiếng hát: Thanh Trang

                                      

                                                Bấm vào tên người trình bày để nghe:

        HOÀNG HÔN BÊN SÔNG       Tiếng hát: Tâm Hảo với hòa âm của Thanh Trang

                                       Bấm vào tên người trình bày để nghe:

         KHÚC NHẠC HOÀI HƯƠNG - Tiếng hát: Tâm Hảo với hòa âm của Thanh Trang

                                                

                                        Bấm vào đây để nghe:   CUNG RÊ BUỒN

 

                   Viết về nhạc sĩ  Phó Quốc Lân

                                      

Trong Tân Nhạc VN có những cặp anh em cùng sáng tác và cùng có “tay nghề” ngang ngửa với nhau! Người nghe những bài hát thời xưa nếu như thích “Anh đến thăm em một chiều mưa”, “Tiếng chuông chiều Thu”, “Tạ từ” của Tô Vũ bao nhiêu thì cũng thích nghe “Cô láng giềng”, “Chiều quê” (“Quê nhà tôi chiều khi nắng êm đềm...” ) của Hoàng Quý bấy nhiêu. Hay ít ra đối với riêng cá nhân người viết ở đây thì là như vậy! Trường hợp của Phạm Duy Nhượng và Phạm Duy (Cẩn) thì có khác một chút ở chỗ là nếu như “Tà áo Văn Quân” hay “Chiều đô thị” của Phạm Duy Nhượng có cái bay bướm sắc xảo chả thua gì nét nhạc của ông em thì sau đấy ông anh lo chuyện khác trong khi ông em tiếp tục sự nghiệp âm nhạc phong phú và đa dạng của mình! Ðọc “Hồi Ký” của Phạm Duy, thấy có đoạn ghi rằng thuở đôi bên còn trẻ người, độc thân, thì cả hai anh em cùng để mắt đến một giai nhân, thế nhưng ông anh thời đó là giáo chức, có công việc ổn định, trong khi ông em thì vẫn công danh sự nghiệp chưa có ra đâu vào với đâu, cho nên rốt cuộc thì người đẹp lấy ông anh làm chồng cho chắc ăn! Tạm phỏng đoán là một khi lấy được người trong mộng như thế thì hơi đâu lại còn phải loay hoay với những bài hát về những chuyện tình trong ảo mộng nào khác?

Theo như chỗ người viết ở đây nhận định thì nếu người nghe nhạc chưa nghe nhiều hoặc không nhớ nhiều về những ca khúc một thời được phổ biến qua các đài phát thanh ở Sàigòn vào cuối thập niên 50 cho đến gần cuối thập niên 60 của hai ông PQ Thăng và PQ Lân thì nếu như đưa những tác phẩm tiêu biểu của hai ông này vào cùng một chương trình nhạc hay một cái CD mà không nói rõ ai là tác giả thì người nghe rất dễ ngộ nhận rằng những bài đó đều của cùng một tác giả! Người viết ở đây đã cẩn thận viết rằng “rất dễ ngộ nhận” chứ không hề dại dột đi viết là “nghe như thể”, bởi chả có hai tác giả nào trên cõi đời này, cho dù là cha con hay anh chi em ruột thịt với nhau lại chịu để cho người khác nghĩ rằng tác phẩm của mình không có những “nét riêng”!

Vả lại viết lách về nhạc mà chỉ sử dụng đến chữ nghĩa không thôi, không có tí âm thanh nào để “minh họa” thì kể cũng rất phiền! Những đề tài như thế này lẽ ra phải làm trong một chương trình phát thanh hoặc chương trình truyền hình thì mới là hợp cách!

Nhạc sĩ PQ Thăng sinh năm 1928 (Mậu Thìn) thì NS PQ Lân sinh năm 1933 (Quý Dậu).

Cả hai cùng đều sinh trưởng và lớn lên ở Hà Nội, tuy đến khi ông anh tham gia kháng chiến năm 18 tuổi (lúc cậu em mới mười ba) và cuộc đời dẫn dắt vòng vo đi khắp cả vùng Việt Bắc cho đến năm 1952, năm ông rời bỏ KC rồi về sinh sống ở Hải Phòng, thì cậu em có cuộc đời tương đối yên ổn hơn! Chuyện trò với ông PQ Lân trong tháng 03-2009 vừa rồi thì tôi có nói: “Anh sinh năm ‘Quý Dậu’ như thế là ‘lộn mép’ vì ‘Quý’ chỉ ứng vào đàn bà con gái, tuy nhiên có khi cũng nhờ cái ‘Quý-tuy-lộn-mép’ đó mà cuộc đời anh đỡ vất vả hơn anh Thăng cũng không chừng”! Ông áy nói: “Sao lại không vất vả? Cái thời chúng tôi (tức là cùng với ông Thăng) ở Hải Phòng thì...” Thôi! Chuyện đó ở đoạn dưới đây sẽ nhắc đến sau!

Sơ lược về duyên nợ của NS PQ Lân với âm nhạc

- Thuở nhỏ, học đàn “Banjo” với “anh Thăng”!

- 1945: Theo học đàn “Banjo”, “Mandoline” và ký âm pháp ở lớp nhạc “Minh Tâm” ở Hà Nội.

(Thời đó mà thanh thiếu niên biết đàn “Banjo” hay “Mandoline” thì đã là “ngon lành” lắm rồi!)

- Thời kỳ “Kháng Chiến” vào năm 46: Tản cư về Giao Thủy thuộc Tỉnh Nam Ðịnh. Có thời gian mà khi có họp hành, “mít tinh” gì đấy thì anh trai PQ Thăng đàn “Ghi-ta” trong khi cậu Lân-em đàn “Banjo”.

- 1950: “Về Thành”, về Hải Phòng, tạm biệt với vùng “Kháng Chiến”.

- 1952). Tham gia ban văn nghệ “Hoa Niên” (có cả Văn Quang trong đám) và ban “Lửa Hồng” (ca nhạc); Anh trai PQ Thăng lúc này cũng đã về Hải Phòng (gia đình gồm tất cả tám anh chị em, năm gái, ba trai, tuy nay -2009- chỉ còn một bà và ba ông). Và đây là thời gian hai anh em thường xuyên có dịp lui tới với Ðoàn Chuẩn!

Trở lại câu chuyện tôi ghi phớt qua ở trên, ấy là lúc ông PQ Lân kể về thời gian đó:

“Dạo đó thì anh em chúng tôi đều nghèo, trong khi Ðoàn Chuẩn lại thuộc hàng công tử con nhà đại thương gia ở Hải Phòng! Ði đâu thì ông ấy cũng lái chiếc xe Mỹ hiệu ‘Buick’ mà toàn đất Bắc chỉ có một người thứ hai có nó là Thủ Hiến Nguyễn Hữu Trí! Mình là dân nhà nghèo mà lại giao du với một anh cực giàu như thế thì chúng tôi cũng ngại lắm, có đều là Ðoàn Chuẩn thì ông ấy vừa có tài vừa rất hiền lành, khiêm tốn và dễ thương chứ không thuộc loại ồn ào, phô trương. Mà ông ấy hút thuốc lá thì cũng kinh khủng; đã thế lại toàn hút thuốc loại đắt tiền cỡ ‘Ba Số Năm’ trong cái hộp tròn, là món mà chỉ có đám nhà giàu mới dám chơi! Cùng nhau đi ăn đi uống ở nhà hàng thì tất nhiên là ông Ðoàn Chuẩn làm ‘chủ xị’ thế nhưng cũng có cái lạ là ông ấy để cho Từ Linh thay ông ấy đứng ra trả tiền. Lần nào cũng thế! Và cũng từ mối giao hảo ấy mà cứ mỗi lần có bài hát mới nào là ông ấy lại đưa xe đến đón hai anh em chúng tôi về nhà ông ấy để nghe! Ở nhà ông ấy thì cũng có một món cực kỳ hiếm hoi của thời bấy giờ là cái máy ‘magnétophone’, ghi âm bằng băng nhựa! Chúng tôi được nghe đầy đủ hết các bài từ ‘Thu quyến rũ’ trở đi! Chỉ đến bài ‘Dang dở’ thì chúng tôi không được nghe vì lúc ấy đã di cư vào Nam rồi!”

Nhắc đến ông Ðoàn Chuẩn thì sau khi trở lại Hoa Kỳ để tái định cư tại đây vào giữa năm 1990 cùng với vợ con, tôi có dịp liên lạc với một nhà thơ tôi quen ở Hà Nội! Ông này là bạn của Ðoàn Chuẩn. Khi tôi hỏi thăm về thân thế cùng những việc làm của Ðoàn Chuẩn sau thời 54 thì ông bạn vong niên của tôi thư đi từ về, kể lại khá nhiều điều có liên quan đến người nhạc sĩ tài hoa này của chúng ta! Ðặc biệt là ông bạn vong niên của tôi cho tôi đọc những bài thơ của Ðoàn Chuẩn. Ðọc rồi thì tôi cứ gãi đầu gãi tai mà thự nhủ: “Quái! Ông ấy làm thơ mà ngon lành như thế này thì việc gì lại không tự mình viết lời cho những bài hát của chính mình mà lại phải cậy đến Từ Linh?”

Vậy thì trong buổi tôi chuyện trò với NS PQ Lân, tôi hỏi thẳng: “Theo như anh biết thì những bài hát của Ðoàn Chuẩn và Từ Linh, có phải đích thực là Từ Linh viết lời không, hay vì một căn nguyên riêng tư nào đấy về phía ông Ðoàn Chuẩn mà cũng lại như cái vụ Từ Linh đứng ra trả tiền thay cho ông Ðoàn Chuẩn khi đi ăn uống với nhau?” Nghe tôi hỏi như thế thì ông Lân trả lời ngập ngừng: “Theo như chính miệng ông Ðoàn Chuẩn nói với anh em chúng tôi thì...” Tới đấy thì ông ấy cắt ngang với câu: “Nhưng mà thôi; từ xưa đến giờ tất cả những bài hát của Ðoàn Chuẩn và Từ Linh người ta ghi tên các tác giả như thế nào trên các bài đã được xuất bản thì tốt hơn hết là ta cứ việc coi đấy như là chuyện chính thức về mặt đó cho tiện việc sổ sách!” Nghe ông Lân nói theo hướng đó thì tôi cũng để nguyên “sự thể” như thế, chả có hỏi han gì thêm về mặt ấy, tuy đối với tôi thì “sự thể” đã có phần khá rõ nghĩa! Tôi chỉ hỏi: “Ông Ðoàn Chuẩn, con nhà đại tư sản như thế mà năm 54 không lo lên tàu há mõm di cư vào Nam thì là thế nào?” Ðáp: “Một người cậu của Ðoàn Chuẩn, thuộc thành phần ‘chức sắc cao cấp’ trong hàng ngũ Cộng Sản khuyên cháu là không việc gì phải đi!”

Tháng Giêng năm 1995 thì NS PQ Lân di cư vào Nam. Vào đến nơi là ông cộng tác với Đài phát thanh Sàigòn liền! Dạo ở Hải Phòng ông đã có chân trong ban “Lửa Hồng” cùng với anh trai mình thì vào đến miền Nam ông cũng cùng với đám anh em văn nghệ cũ lập lại cái ban này! Lúc đó thì trong ban có hai ca sĩ trẻ là Trần Ngọc (tức NS Tuấn Khanh khi đứng tên cho các ca khúc của mình) và Mai Ngân (chị của Mai Hân lúc đó còn nhỏ) v.v...

Tác phẩm

Nhạc phẩm đầu tay: “Xuân ly hương” (“Ra đi khi hoa đào nhẹ rơi”) mà người nghe nếu như có nghe cùng lượt với bài “Khúc nhạc hoài hương” của PQ Thăng vào năm 1956 thì sẽ hiểu tại sao ở phần trên tôi có ghi là rất dễ ngộ nhận rằng hai bài đều cùng một tác giả, vì cùng một mạch nguồn cảm hứng, cùng một nét giai điệu...

Có điều thời đó, theo ông Lân, là thời đầu của Ðệ Nhất Cộng Hòa, và những bản nhạc tình không được khuyến khích cho phổ biến trên các đài phát thanh! Bởi thế mà những sáng tác của NS PQ Lân thời đó, sau bài “Xuân ly hương” là rất đúng với “bài bản” theo như “trên” định hướng! Chỉ có khác với bên kia “bức màn tre” ở phía Bắc đất nước, là -nói gì thì gì- người nghệ sĩ trong Nam vẫn cảm thấy tự do thoải mái khi triển khai những đề tài không chỉ quanh quanh quẩn với bốn chữ “tình yêu đôi lứa”!

Ai có dịp nghe những bài như “Nhà em” (thơ Văn Quang), “Xuân ly hương”, “Hương lúa miền Nam”, “Anh tôi” (nói về người lính Cộng Hòa), “Mong ngày anh về”, “Vui khúc tương phùng”, “Nắng thanh bình”... của PQ Lân thì dù khen dù chê gì cũng không thể có suy nghĩ là tác giả làm theo “đơn đặt hàng” của bất cứ một ai đó! Giai điệu của những bài như “Hương lúa miền Nam”, “Xuân ly hương”, “Mong ngày anh về”, theo người viết ở đây, đều là tâm tư tình cảm chung của cả trên một triệu dân di cư thời ấy từ Bắc vào Nam! Người viết ở đây là dân “Bắc Kỳ cũ”, theo bố mẹ vào Nam từ 1950, ấy thế mà thuở xưa - năm mới có mười bốn tuổi- khi nghe ba bài nêu trên còn thấy bồi hồi xúc động để đi tìm mua bài hát về mà đàn, thì nói gì đến cái đám cả triệu con “người-nhớn” kia?

Thế rồi đến thời điểm của cái cữ 1960 thì NS PQ Lân nhà ta tạm ít sáng tác vì ông đã qua làm việc bên Trung Tâm Ðiện Ảnh! (Phạm Duy cùng làm việc ở đấy trong thời gian này, tuy ông ta chỉ làm đâu có sáu tháng để thực hiện một phim gì đấy theo như ông Lân kể lại). Qua năm 65 thì người ta gửi ông đi tu nghiệp bên Ấn Ðộ về “ráp nối phim và ráp nhạc vào phim”! Sau khi tu nghiệp về, ông vẫn tiếp tục làm việc ở TTÐA (cho đến Tháng Tư năm 75) nhưng với tay nghề chuyên môn ông còn “chạy sô” để hợp tác với các trung tâm điện ảnh của các nhóm tư nhân bên ngoài! Chẳng hạn như làm phụ tá đạo diễn cho các ông Lê Dân, Lê Hoàng Hoa, Bùi Sơn Duẩn. Ông cũng có một ban nhạc tựa là ban “Nhạc Vàng” bên đài truyền hình, khoảng một tháng thì có một “show”! Nền tài chánh của ông vào thời đó cũng khá rủng rỉnh! Từng ấy việc công và tư cho nên mục sáng tác của ông có phần thưa thớt trong suốt thời gian đó! Hình như ông còn bận lo làm ăn đến độ chuyện tình duyên riêng tư cũng không có thời giờ để lo liệu cho xong; mãi đến “Mùa Hè đỏ lửa” năm 72, có nhẽ vì thấy tình hình ngoài đời đã cực kỳ nóng bỏng khiến lòng mình cũng nóng lây cho nên ông mới chịu lấy vợ! Ấy vậy mà thời gian từ năm 60 đến những năm sau đấy vẫn lòi ra được những bài như: “Còn xanh kỷ niệm” (66), “Chỉ còn là kỷ niệm” (lời của Diên An, 67), “Tình yêu tuổi ngọc” (lời của Diên An, 66), “Mùa lá úa” (66-67), “Hãy quên nhau” (66-67), “Xa người yêu” (71).

Tưởng cùng nêu sự thể là theo tác giả thì phần lớn về kỹ thuật sáng tác, “niêm luật” này kia là ông ấy thọ giáo anh trai Phó Quốc Thăng của mình!

Chuyện trò với tác giả thì tôi hỏi: “Tất cả những bài về tình đó thì rõ ràng đều ra đời trước năm anh lấy vợ! Khi lấy nhau thì anh có thành thật khai báo hết lai lịch tung tích của bóng dáng cô nàng nào đấy phảng phất trong mấy bài hát đó hay không vậy?” Tác giả trả lời khẳng khái: “Có chứ! Khai báo đàng hoàng; và bà ấy xí xóa cho hết; nói rằng chỉ ‘tính sổ’ kể từ ngày lấy nhau mà thôi!” Tôi nói: “Thế là anh hên đấy!” Ông ấy thêm: “Nhưng từ đấy trở đi thì tôi không có lôi thôi gì với ai nữa hết!” Tôi nói: "Dân Mỹ bên xứ này họ có câu ‘Don't ask, don't tell!’ Nãy giờ tôi không hỏi han gì anh về cái vụ đó, vậy thì tốt nhất là anh không nên đả động gì thêm đến cái vụ đó! Bởi nếu đem lời anh vừa khẳng định mà kể cho tất cả các bà trên thế gian này thì các bà sẽ nhất loạt cùng nhắc lại câu tục ngữ ‘Ma ăn cỗ...! ’ ’

Có điều là khi nhắc lại kỷ niệm đáng ghi nhớ trong đời thì ông không đề cập đến tình tiết gì cả, mà chỉ nhắc đến một “biến cố” vào Tháng Tám năm 68 khi ông đứng ra tổ chức một cái “show” trên đài truyền hình. Ông kể là thời đó bất cứ một “show” nào trên trên đài truyền hình cũng phải thu trước rồi phát hình sau; riêng cái “show” đó thì làm “live”, gồm 9 bài hát cho chương trình “Ca nhạc theo yêu cầu của khán thính giả”. Trong số các ca sĩ tham dự hôm đó có Lệ Thu, Phương Hoài Tâm, Thanh Lan, Giao Linh, Phương Hồng Hạnh... và cái “show” thu “live” đó diễn biến hoàn hảo từ đầu đến đuôi!

Nói chuyện với một nhạc sĩ thì tôi cứ đinh ninh là ông ấy có kỷ niệm gì đặc biệt với một bài hát nào đấy, thế nhưng khi đề cập đến chuyện đáng ghi nhớ nhất thì ông lại nhắc chuyện đó! Có khi là nhắc đến những cái “đáng nhớ nhất” kiểu như thế là “an toàn” nhất cũng không biết chừng!

Nhưng rồi rốt cuộc thì từ đấy tôi cũng phải hỏi ông cái câu mà thiên hạ vẫn thường hỏi các nhạc sĩ: “Vậy chứ nếu để anh tự ý chọn lựa thì anh thích những bài nào của mình nhất?” Ông ấy liệt kê, không cần suy nghĩ nhiều: “Còn xanh kỷ niệm”, “Tình yêu tuổi ngọc”, và “Xuân ly hương”! Không thấy ông ấy nhắc đến bài “Hương lúa miền Nam” là bài tôi thích nhất cũng như -nếu tôi không nhầm- được nhiều người nghe quen tai nhất thuở đó! Mới hay là cái một tác giả người ta thích và cái mà thính giả người ta thích là ít có mấy khi trùng hợp!

Ông và vợ con kẹt lại ở Việt Nam sau năm 75. Bọn họ giữ ông lại để làm việc ở Trung Tâm Ðiện ảnh vì “nhu cầu kỹ thuật”! Có điều là “nhu” thì nhu, “cầu” thì cầu, năm 78 ông đem theo đứa con trai nhỏ đi vượt biên! Không xong, cả hai bố con đều bị bắt! Ðứa con trai còn nhỏ cho nên được thả ra sớm, còn bố thì bị giam ở Côn Ðảo “một năm, một tháng, một ngày”, theo như lời “cựu tù nhân can tội vượt biên” đó kể cho tôi nghe! Sau khi ông được thả ra thì bọn họ cũng lại chiếu cố - cũng lại vì “nhu cầu kỹ thuật”- cho ông trở về nhiệm sở cũ! Ðến năm 81, bệnh “vượt biên” cũ lại tái phát! Lần này ông đem cả vợ lẫn con gái vượt biên; (đứa con trai thế nào mà đã được bà em dâu của ông bảo lãnh cho đi chính thức từ trước đấy)! Lần này thì đi trót lọt! Qua đến đảo thì ông anh PQ Thăng bên Texas bảo lãnh cho cả em trai, em dâu, và đứa cháu gái. (Hai vợ chồng ông “Hương lúa miền Nam” có được vỏn vẹn một trai, một gái; nay đã thành gia thất)!

Chuyện trò với tác giả suốt buổi, tôi thấy giọng nói của ông vui vẻ, rổn rảng; biểu hiện một cuộc sống vui vẻ, hạnh phúc! Không thấy ông đề cập đến một sáng tác loại “mới nhất”! Các nhạc sĩ hay nhà thơ mà trong lòng người ta vui vẻ hớn hở, cuộc sống của người ta hạnh phúc, chả có tí buồn phiền gì trong lòng -mà cái buồn phiền quan trọng nhất đối với một con người hình như là thường có liên quan đến chuyện tình duyên- thì còn đâu chỗ cho thơ với nhạc, vốn là mảnh đất của cái gì đấy thường là buồn buồn, ủ ủ, dột dột?

N.S. Thanh Trang
Nam Cali, đầu Mùa Xuân 2009

                          Bấm vào tên người trình bày để nghe HƯƠNG LÚA MIỀN NAM

                          Hòa tấu: Thanh Trang       Tiếng hát Tâm Hảo:   MP3      Youtube 

                                             Bấm vào tên người trình bày để nghe:

                   XUÂN LY HƯƠNG -   Tiếng hát: Tâm Hảo với hòa âm của Thanh Trang

                                                   

                                         Bấm vào đây để nghe: CÒN XANH KỶ NIỆM

                                  

          

                                           ( Phân Ưu từ website của Nhạc sĩ Lê Dinh )

Tài liệu tham khảo:

Nguồn các bản nhạc và 2 bài Cung Rê Buồn, Còn Xanh Kỷ Niệm từ tác giả

Trang NhàLiên KếtLiên Lạc Tạp Chí Cỏ ThơmLiên Lạc Website
   Copyright © 2007 Cỏ Thơm

Mambo is Free Software released under the GNU/GPL License.

Designed by mambosolutions.com