Bấm vào tên người trình bày để nghe THUYỀN VÀ BIỂN - Nhạc: Thanh Trang ; Lời: thơ Xuân Quỳnh 

                                     Tiếng hát: Tâm Hảo          Hòa tấu: Thanh Trang          

       Về bài hát “Thuyền và biển”, thơ Xuân Quỳnh, Thanh Trang phổ nhạc

Ngày vợ chồng Lưu Quang Vũ và Xuân Quỳnh cùng với người con trai chết trong một tai nạn lưu thông trên đọan đuờng đèo hiểm trở gần Thị Xã Hải Dương vào năm 88 thì tôi vẫn sống và làm việc tại Sài Gòn.  Do đó mà tôi đã có dịp theo rõi những tin tức cập nhật nhất có thể có đuợc vào thời ấy. Dư luận xôn xao; có người nghi ngờ rằng đấy không đơn giản chỉ là một tai nạn xe cộ. Bởi Xuân Quỳnh lúc bấy giờ đã là một nhà thơ nữ có tác phẩm đuợc nhiều người nhắc đến, và đặc biệt hơn nữa là Lưu Quang Vũ, kém vợ 6 tuổi, ( XQ sinh năm 42 ), là một tác giả sọan những vở kịch với nội dung “phê phán”; tiêu biểu là vở “Hồn Trương Ba, da hàng thịt”.
Cùng chuyến xe khiến vợ chồng Lưu Quang Vũ và con trai thiệt mạng do một xe “ben” từ phía sau đâm tới, khiến xe bi đầy vào gầm một chiếc xe lọai vận tải hiệu “Kamaz” ở phía trước, thì còn có vợ chồng họa sĩ Doãn Châu và người con trai. Chả biết có phải do nơi số phần hay định mệnh của từng kiếp người hay không mà vợ chồng ông Doãn Châu và con trai tuy ngồi cùng chuyến xe “co-măng ca” nhưng đều thoát chết ! Hơn chục năm sau, khi họa sĩ Doãn Châu kể lại câu chuyện, vào cái thời mà mọi người đã có thể ăn nói “tương đối thỏai mái hơn” với phóng viên báo chí hay các hệ thống truyền thông thì tai nạn thảm khốc đó không gì khác hơn là một tai nạn xe cộ !

Những người bình luận về thơ của Xuân Quỳnh vẫn thường cùng chung nhận xét là thơ của tác giả này không thuộc cái kiểu sử dụng mỹ từ pháp, theo kiểu “hoa Hòe hoa Sói”, cố dùng những từ ngữ cho thật kêu để làm cho ra vẻ “thơ” ! Tôi đọc thơ Xuân Quỳnh thì cũng thấy đúng là như vậy. Giời ơi ! Cả một thời hoa niên của người ta phải chứng kiến ngần ấy cảnh đạn bom, chết chóc, mất mát, cộng thêm cảnh côi cút của chính bản thân mình từ thuở còn thơ thì còn chỗ nào cho những sự giả tạo trong thơ của người ta ?
Bài thơ “Thuyền và biển” đã từng đuợc nhạc sĩ Phan Hùynh Điểu, tác giả những bài hát “Mùa Đông binh sĩ”, “Có một đàn chim” rất đuợc phổ biến thời Tiền Chiến và những năm liền sau đó, phổ nhạc. Tôi có nghe nhiều phen trên đài phát thanh của “Nhà Nước” nhưng không thích lắm. Vì không thích lắm như thế cho nên tôi bèn phổ nhạc cho bài thơ khi đuợc tin về vụ tai nạn bi thảm đó. Phổ xong rồi thì để yên đấy bởi nhạc của lớp người thuộc chế độ cũ như tôi chả có dính dáng gì đến dòng nhạc của thời đó mà định hướng chung vẫn là “Làm văn nghệ là để phục vụ Đảng”. Chưa nói gì đến chuyện bài hát “Sài Gòn nhớ, Sài Gòn thương” của tôi ngày ấy mà bạn bè thân hữu truyền cho nhau hát khiến tôi cứ lo ngay ngáy là nếu “lọt ra ngoài” với những câu kiểu như “Tôi đi trên đuờng phố Sài Gòn ngày hôm nay như một vùng chiếm đóng” thì họ cũng sẽ lại đưa tôi vào trại giam tập trung thêm một lần nữa !

Và từ bấy đến nay thì  bài hát này, tôi vẫn cứ để yên như thế. Có lần Quỳnh Giao sau khi nghe bài hát đã nói với tôi là thể nào cũng sẽ hát và đưa nó vào một CD với đề tài về biển; thế rồi bận với công việc hàng ngày, với năm tháng qua đi tôi hầu như quên bẵng là đã có lúc mình phổ nhạc cho bài thơ “Thuyền và biển” của Xuân Quỳnh. Một phần vì – và điều này thì có sao nói vậy – tôi cũng không mấy thích dạng “allegory” ( có nghĩa gần với “ẩn dụ” ) , đem nhân cách hóa thuyền và biển khi ví von với con người ! Ví von tấm lòng thương yêu của con người ta với cái mênh mông bao la của biển thì đuợc; nhưng đi ví von người phụ nữ với biển và người đàn ông như con thuyền thì coi bộ không xong ! Muốn biết biển cả xưa nay chôn vùi bao nhiêu kiếp người thì chỉ việc đi mà hỏi giới ngư phủ khắp trần gian, đi mà hỏi linh hồn những ai từng vượt đại dương từ xưa đến giờ; và gần gụi hơn : cứ đi mà hỏi đám người vượt biên nhưng thóat chết vì biển khơi ! Tác giả bài thơ sáng tác vào thời thập niên 80 do đó chưa thể biết đuợc hai đợt “Sóng (hung) thần "Tsunami" bên Nam Dương và Thái Lan, giết hại hàng trăm nghìn người chỉ trong vòng vài tiếng đồng hồ. Tất nhiên ta không phải lúc nào cũng cứ đọc thơ với ý thức thuần lý, thế nhưng :

“Biển kia có đẹp cỡ nào”
“Riêng tôi vẫn sợ sóng cao ngất trời !”

Thanh Trang
Nam Cali, cuối Thu 2009